Một ngôn ngữ có thể mất dần theo thời gian khi những thế hệ sau không còn sử dụng. Cùng với đó, những câu chuyện gia đình, phong tục, ký ức và nét văn hóa được lưu truyền qua nhiều đời cũng có nguy cơ mai một. Mất đi những mối liên hệ với quê hương tổ tiên có thể để lại nhiều tiếc nuối, từ sự ra đi của những người thân lớn tuổi đến việc những ngôi nhà, kỷ vật gia đình gắn bó qua nhiều thế hệ không còn nữa. Với con cháu các gia đình nhập cư tại những quốc gia nói tiếng Anh, học ngôn ngữ của cha mẹ, ông bà không đơn thuần là học thêm một ngôn ngữ, mà còn là hành trình tìm lại cội nguồn, kết nối với quê hương tổ tiên và gìn giữ bản sắc văn hóa.
Biết và sử dụng ngôn ngữ mẹ đẻ giúp mỗi người đọc những bức thư cũ, hiểu thêm về lịch sử gia đình, trò chuyện với họ hàng ở quê nhà và cảm nhận trọn vẹn những câu chuyện, bài hát vốn có thể mất đi nhiều sắc thái khi chuyển sang ngôn ngữ khác. Việc truyền dạy ngôn ngữ này cho thế hệ sau còn góp phần gắn kết các thành viên trong gia đình, duy trì những giá trị truyền thống và mở ra cơ hội nghề nghiệp trong tương lai.
Các chuyên gia ngôn ngữ đã đưa ra một số lời khuyên thiết thực dành cho những người muốn học ngôn ngữ mẹ đẻ và giúp con cái hiểu hơn về cội nguồn gia đình.
Đừng ngại mắc lỗi khi học
Các chuyên gia phân biệt hai nhóm người học ngoại ngữ: người học ngôn ngữ thứ hai, thường bắt đầu từ con số không, và người học ngôn ngữ di sản, vốn đã có cơ hội tiếp xúc với ngôn ngữ mẹ đẻ từ nhỏ.
Theo bà Tanya Ivanova-Sullivan, Phó Giám đốc Trung tâm Tài nguyên Ngôn ngữ Di sản Quốc gia thuộc Đại học California tại Los Angeles (UCLA), nhóm thứ hai thường nghe, hiểu và sử dụng ngôn ngữ đó trong gia đình, dù khả năng giao tiếp ở mỗi người khác nhau.
“Những người học ngôn ngữ di sản như những đầu bếp tại gia. Họ học ngôn ngữ trong căn bếp gia đình từ cha mẹ và ông bà, chứ không phải trong lớp học”, bà Tanya Ivanova-Sullivan chia sẻ.
Việc tiếp xúc từ sớm mang lại lợi thế, nhưng nhiều người vẫn ngại giao tiếp vì thiếu tự tin hoặc từng bị người thân trêu chọc khi nói chưa thành thạo.
Ông Arturo Diaz, Giám đốc điều hành Trung tâm Ngôn ngữ Thế giới thuộc UCLA, khuyên người học không nên quá lo lắng về lỗi sai hay đặt nặng mục tiêu nói thành thạo ngay từ đầu. Điều quan trọng là vận dụng những gì đã biết và thoải mái trải nghiệm quá trình học.
Tận dụng mọi cơ hội học tập và thực hành
Ngay cả những người chưa biết ngôn ngữ của tổ tiên cũng có thể bắt đầu từ những kết nối văn hóa và gia đình.
Theo bà Yang Xiao-Desai, giáo sư tiếng Trung tại Đại học Bang San Francisco, trò chuyện với người thân là một trong những cách học hiệu quả.
“Hãy nhờ ông bà kể chuyện gia đình, chia sẻ về món ăn, công thức nấu nướng hoặc những kỷ vật thân thuộc. Bạn có thể thu nhận được rất nhiều kiến thức từ những câu chuyện đó”, bà Yang Xiao-Desai nói.
Podcast, âm nhạc, phim ảnh và video có phụ đề cũng giúp người học làm quen với từ vựng và cách diễn đạt.
Bà Ivanova-Sullivan khuyến khích người học mở rộng cơ hội giao tiếp, chẳng hạn tham gia các chương trình kết nối người học ngoại ngữ với người bản ngữ.
“Việc giao tiếp với nhiều người và thường xuyên sử dụng ngôn ngữ trong nhiều tình huống khác nhau sẽ giúp vốn từ của bạn ngày càng phong phú”, bà Ivanova-Sullivan nhận định.
Trở về thăm quê hương
Về thăm quê hương là cơ hội quý giá để tìm hiểu văn hóa và thực hành ngôn ngữ trong môi trường bản địa. Bà Ivanova-Sullivan thường đưa con trai 12 tuổi về Bulgaria, quê hương của bà, trong khoảng hai tháng mỗi mùa hè.
Trong thập kỷ qua, các tour du lịch dành cho những người muốn tìm về quê hương tổ tiên ngày càng phổ biến, một phần nhờ sự phát triển của các dịch vụ xét nghiệm ADN tại nhà.
Với những người không có nhiều thời gian nghỉ phép, các chương trình học ngoại ngữ kết hợp du lịch như EF Language Abroad cũng là một lựa chọn đáng cân nhắc. Chương trình hiện có cơ sở tại Tây Ban Nha, Pháp, Hàn Quốc, Italy, Đức, Nhật Bản và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE).
Bên cạnh đó, kết nối với họ hàng qua Facebook, Instagram cũng giúp người học tiếp xúc thường xuyên hơn với ngôn ngữ, phong tục và đời sống văn hóa của gia đình.
Tham gia các trường ngôn ngữ cộng đồng
Các gia đình muốn con cái học tiếng mẹ đẻ có thể tìm đến những trường ngôn ngữ cộng đồng. Đây thường là các cơ sở phi lợi nhuận do phụ huynh và tình nguyện viên trong cộng đồng người nhập cư tổ chức, kết hợp dạy ngôn ngữ với giới thiệu văn hóa truyền thống.
Lớp học thường diễn ra sau giờ học chính khóa hoặc vào cuối tuần; phần lớn dành cho trẻ em, nhưng một số trường cũng có chương trình cho người trưởng thành.
“Tại các trường ngôn ngữ cộng đồng, trẻ em không chỉ học ngôn ngữ mà còn sử dụng tiếng mẹ đẻ với cha mẹ và bạn bè, qua đó giúp họ hiểu hơn giá trị của ngôn ngữ mẹ đẻ”, bà Joy Peyton, Chủ tịch Liên minh các Trường Ngôn ngữ Di sản Cộng đồng nhận định.
Theo bà, liên minh các trường ngôn ngữ cộng đồng đã ghi nhận gần 1.000 chương trình giảng dạy 62 ngôn ngữ tại 44 bang của Mỹ, trong đó tiếng Hàn là ngôn ngữ được dạy phổ biến nhất.
Bà Ana Lúcia Lico, đồng sáng lập tổ chức này, chuyển từ São Paulo (Brazil) đến Mỹ khi 35 tuổi. Bà luôn chú trọng giúp hai con trai học tiếng Bồ Đào Nha và tìm hiểu văn hóa Brazil.
Con trai cả Gabriel Lico Bickham bắt đầu học tại một trường ngôn ngữ cộng đồng từ năm 4 tuổi, mỗi tuần hai giờ vào thứ Bảy, trong khoảng 10 năm. Ngoài ngữ pháp, anh còn tham gia các trò chơi dân gian Brazil.
Học ngôn ngữ qua những hoạt động thường ngày
Lớp học không phải cách duy nhất giúp trẻ tiếp thu ngôn ngữ gia đình. Bà Lico còn cho các con nghe nhạc, học nhảy và chơi thể thao bằng tiếng Bồ Đào Nha.
“Bóng đá rất phổ biến ở Brazil. Thông qua môn thể thao này, các con tôi học được rất nhiều từ mới mà tôi không cần phải dạy trực tiếp”, bà Lico chia sẻ.
Theo ông Richard Brecht, đồng Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu của Hội đồng Mỹ, cha mẹ cũng có thể tạo môi trường học tập tự nhiên cho trẻ bằng cách thuê người chăm sóc là người bản ngữ hoặc đưa trẻ đến những khu phố nơi ngôn ngữ đó được nói.
Những cuốn truyện tranh kể về cuộc sống của trẻ em tại một khu phố hư cấu ở Brazil cũng góp phần giúp Bickham nâng cao khả năng tiếng Bồ Đào Nha. Hiện thông thạo cả tiếng Bồ Đào Nha và tiếng Tây Ban Nha, anh vừa tốt nghiệp Đại học Virginia. Tháng 1/2027, Bickham sẽ đến Mozambique, quốc gia sử dụng tiếng Bồ Đào Nha làm ngôn ngữ chính thức, làm trợ giảng tiếng Anh trong khuôn khổ chương trình Fulbright.
“Tôi cảm thấy gắn bó sâu sắc với bản sắc Brazil của mình. Ngôn ngữ có lẽ là yếu tố quan trọng nhất, bởi đó chính là cánh cửa giúp tôi khám phá những giá trị văn hóa của quê hương”, Bickham xúc động chia sẻ.
