Sau khi thăm dò kỹ trữ lượng than và tài nguyên biển Đông Bắc, tháng 3/1883, thực dân Pháp chính thức tiến hành đánh chiếm Vùng mỏ Quảng Ninh. Kể từ đó thực dân Pháp mở thêm nhiều khai trường hầm lò, đầu tư xây dựng các nhà máy lớn như: Cơ khí Cẩm Phả, Nhà sàng Cửa Ông... Họ xây dựng đường phố, mở trường học, rạp hát, rạp chiếu bóng, nhà thờ, tòa đại lý hành chính cùng nhiều công trình quân sự kiên cố khác tại Cẩm Phả.
Trong đó, Phố Mới (phường Cẩm Tây, TP Cẩm Phả ngày nay) là khu trung tâm của Cẩm Phả trước đây bao gồm nhiều dãy phố: Nhà Thờ; Hòn Gai (Nguyễn Du ngày nay); Panl Doumer (Phan Chu Trinh ngày nay); Délégation (Hồ Tùng Mậu ngày nay); Lafaelte (Phan Đình Phùng ngày nay). Trên các khu phố này là các nhà băng, nhà dây thép, nhà bang phố, nhà cai ký giám thị…
Ngày nay ở Cẩm Tây vẫn còn một số khu nhà thời Pháp còn sót lại như những minh chứng của lịch sử.
Toà đại lý hành chính Cẩm Phả (Văn phòng Thị uỷ Cẩm Phả cũ). Đây là nhà ở và nơi làm việc của quan đại lý Vavasseur, viên quan người Pháp có chức vụ cao nhất ở Cẩm Phả lúc bấy giờ.
Dãy nhà 2 tầng phố Lê Lợi A. Nhà được xây dành riêng cho những cai, ký, người phục vụ làm cho sở mỏ ở đó. Các nguyên liệu để xây dựng cho dãy nhà này là vật liệu cao cấp được vận chuyển từ Pháp sang. Ảnh: Vũ Duy Tâm
Trương Thành Công (Văn phòng Đảng ủy phường Cẩm Tây, TP Cẩm Phả)
