Yên Tử là vùng non thiêng đại ngàn, vùng đất thiêng trong tâm thức người Việt Nam với nhiều huyền thoại và điển tích của hơn 700 năm lịch sử. Không chỉ có danh thắng đẹp và hệ thống di tích độc đáo, quý giá, 2.783ha rừng quốc gia Yên Tử còn có hệ sinh thái về thực vật, động vật phong phú, đa dạng với nhiều loại gỗ và thú quý hiếm được ghi trong sách Đỏ Việt Nam... Trọng trách chính trong việc bảo vệ, giữ gìn sự bình yên của non thiêng Yên Tử đang được đặt trên vai những cán bộ của BQL Di tích và rừng Quốc gia Yên Tử.
Gập ghềnh đường tuần tra
Đến làm việc với BQL Di tích và rừng Quốc gia Yên Tử, chúng tôi được Phó Giám đốc Phạm Văn Dược dẫn đi thực tế. Anh bảo: Hôm nay, chúng tôi mời nhà báo chinh phục Yên Tử như những người tuần rừng. Trời nắng thế này kể ra cũng mệt đấy, mọi người nhớ chuẩn bị sức khoẻ.
Trên đường dẫn chúng tôi vào các đội, các trạm của Ban ở dưới chân núi Yên Tử, anh Dược bộc bạch: Với lực lượng mỏng, môi trường công tác nhiều khó khăn, gian khổ, nhưng anh em chúng tôi luôn đoàn kết một lòng, quyết tâm khắc phục mọi khó khăn gian khổ, hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao để giữ gìn, phát huy và bảo tồn khu di tích danh thắng Yên Tử. Cứ đi rồi nhà báo sẽ thấy công việc của chúng tôi vất vả thế nào, không cố gắng là không thể làm được...
Hơn 8 giờ sáng, có mặt tại khu vực bến xe chùa Giải Oan, chúng tôi không khỏi ngạc nhiên vì dù không phải mùa lễ hội, song hôm nay có rất nhiều khách hành hương bất chấp trời nắng nóng như đổ lửa.
Đón chúng tôi ngay tại trạm thu phí ô tô, anh Nguyễn Văn Lực, nhân viên Phòng bảo vệ rừng nhìn chúng tôi ái ngại: Trời nắng chang chang thế này, liệu các anh em có leo núi được không? Khi thấy quyết tâm của chúng tôi, anh Lực nhắc khéo “vất vả lắm đấy!”. Dứt lời anh dẫn chúng tôi rẽ vào lối mòn vượt sang khu vực phía Đông của dãy núi Yên Tử.
Quả đúng như lời anh Lực, mới leo chừng được hơn nửa tiếng chúng tôi đã thấm mệt, mồ hôi nhễ nhại. Vừa đi, chúng tôi vừa phải quan sát kỹ để tránh các loại rắn, rết, côn trùng độc hại. Anh Lực kể: Bây giờ khu vực này đã yên ả, anh em bảo vệ rừng mới đỡ mệt, chứ cách đây vài năm, khu vực này phức tạp lắm. Người vào rừng săn bắt thú, khai thác gỗ, đào lò khai thác than nườm nượp. Vì thế, ngày nào anh em bảo vệ cũng phải lên rừng vài lượt.
Đưa chúng tôi tiếp tục đi, anh Dược chỉ vào những lối mòn chạy chằng chịt trong rừng, cho biết: Đây là đường mà “lâm tặc” và đối tượng khai thác than trái phép mở để dùng xe máy chở gỗ, chở than...
Mấy năm trước, các đối tượng này lộng hành lắm.
Hoá ra, hiểm nguy với những người tuần rừng như anh Lực, anh Dược không chỉ là rắn, rết, côn trùng độc hại tấn công mà còn là sự manh động của những người lên rừng khai thác than trái phép, chặt trộm lâm sản. Bản thân anh Dược đã từng nhận được điện thoại đe doạ “ốp mìn giết cả nhà” của than tặc. Còn anh Lực thì bị “khủng bố” thật. Cách đây 7 năm, ở thời điểm ấy, anh Lực là một trong lực lượng nòng cốt của Đội bảo vệ rừng phải thường xuyên ở trên rừng để ngăn chặn hành vi khai thác than trái phép nên không ít kẻ biết mặt, biết nhà. Một vài lần giáp mặt với anh, có kẻ đã bóng gió “Tao sẽ không để nhà mày yên đâu!”. Và vào một tối, cả xóm nhà anh Lực được một phen hú vía vì tiếng mìn nổ chát chúa ngay trong sân nhà anh. Rất may không xảy ra thương vong gì.
Anh Lực vuốt những giọt mồ hôi đang lăn dài trên má tâm sự: Sau hôm ấy, mọi người trong gia đình khuyên tôi bỏ việc. Nhưng đã nhiều năm gắn bó và vì yêu rừng, yêu di tích Yên Tử nên tôi không bỏ được.
Nỗi niềm những người gác non thiêng Yên Tử
Không chỉ những người cán bộ làm nhiệm vụ quản lý, bảo vệ rừng quốc gia Yên Tử mà đội ngũ cán bộ BQL Di tích và rừng Quốc gia Yên Tử làm nhiệm vụ quản lý di tích cũng vất vả không kém. Anh Vũ Hồng Hương, Trưởng phòng Bảo vệ Di tích cho biết: Toàn bộ quần thể hệ thống các di tích nằm trải dài trên 20km, do đó điều kiện làm việc của CBCNV-LĐ phải di chuyển nhiều, làm việc trong điều kiện rừng núi, độ cao hiểm trở, thời tiết khắc nghiệt. Trong thời gian diễn ra lễ hội kéo dài từ 3-4 tháng đầu năm, toàn thể CBCNV-LĐ đều phải thường trực làm việc 24/24 giờ trong tất cả các ngày lễ hội. Nhiệm vụ của các anh không chỉ bảo vệ an toàn cho các công trình kiến trúc, đồ vật thờ, cúng trong di tích mà còn phải phối hợp bảo đảm an ninh trật tự để cho du khách hành hương, vãn cảnh chùa an toàn. Đồng thời, tổ chức ngăn chặn có hiệu quả hiện tượng chèn ép, chèo kéo khách, ăn xin, ăn mày và hoạt động mê tín dị đoan, đảm bảo vệ sinh môi trường sạch sẽ, tuyên truyền cho các quán hàng phục vụ ăn uống thực hiện văn minh, giá cả phù hợp. Tính đến nay, BQL Di tích và rừng quốc gia Yên Tử đã trồng mới 236,5ha rừng, chăm sóc 481,2ha rừng, khoanh nuôi, bảo vệ 33.095ha rừng, phát 128,35ha đường băng cản lửa, bảo vệ an toàn 1.783ha rừng quốc gia Yên Tử, đồng thời, bảo vệ an toàn hệ thống các khu di tích nơi đây. Mới đây, Ban đã huy động nguồn vốn của CBCNV-LĐ và xin kinh phí của UBND thành phố được trên 3,5 tỷ đồng để xây dựng xưởng trồng nấm.
Hiện nay, CBCNV-LĐ của Ban đang có một số băn khoăn nhất định. Đó là, thực hiện chủ trương chuyển đổi mô hình hoạt động của thành phố thì đến năm 2016, Ban sẽ chuyển từ đơn vị sự nghiệp có thu tự đảm bảo một phần kinh phí dần chuyển sang đơn vị hoạt động theo hướng tự trang trải đảm bảo 100% kinh phí hoạt động không sử dụng ngân sách nhà nước.
Giám đốc BQL Di tích và rừng Quốc gia Yên Tử Nguyễn Trung Hải bộc bạch: Mặc dù UBND thành phố đã tính toán, xây dựng cụ thể các phương án để đảm bảo nguồn kinh phí cho Ban hoạt động, nhưng điều chúng tôi lo nhất là với nguồn tiền đảm bảo cho hoạt động của lực lượng bảo vệ rừng, bảo vệ di tích. Nếu tính bình quân như hiện nay thì ngân sách nhà nước đảm bảo mỗi người được 3 triệu đồng/tháng đã khó, nếu chuyển đổi thì cần phải có cơ chế về nguồn thu từ một số hoạt động dịch vụ. Bởi thực tế bấy lâu nay, nguồn thu từ dịch vụ giao cho Ban phụ trách rất ít.
Cùng chung quan điểm này, anh Vũ Hồng Hương, Trưởng phòng Bảo vệ di sản đề nghị: Chúng tôi rất đồng tình chủ trương chuyển đổi mô hình hoạt động, song vấn đề mấu chốt vẫn là cơ chế để Ban có nguồn thu đáp ứng được yêu cầu thực hiện nhiệm vụ. Với thu nhập như hiện nay, nếu không gắn bó với nghề, chắc chắn nhiều người đã nghỉ việc.
Với vai trò, nhiệm vụ nặng nề như vậy, quá trình thực hiện chuyển đổi, UBND TP Uông Bí cần xem xét, xây dựng phương án thiết thực, hiệu quả cho BQL Di tích và rừng Quốc gia Yên Tử hoạt động nhằm vừa thực hiện tốt được việc tinh giản bộ máy, biên chế, vừa đảm bảo được các hoạt động bảo vệ di tích Yên Tử.
Quang Minh - Nguyễn Huế
