Dáng vẻ cao lớn, cởi mở với chiếc quần soóc giản dị, tự nhiên ông Don Miller, quốc tịch Niu-Di-Lân, cố vấn giáo dục môi trường của Tổ chức Bảo tồn động thực vật hoang dã quốc tế (FFI) luôn tạo được ấn tượng gần gũi, thoải mái cho người tiếp xúc. Sau hơn 1 năm làm việc ở Dự án Ecoboat (Con thuyền sinh thái) tại Hạ Long, ông đã chia sẻ với chúng tôi những cảm nhận về Vịnh Hạ Long…
Ông Don Miller, cố vấn giáo dục môi trường của FFI.
Tôi có sở thích hay uống bia hơi vỉa hè. Có những lần lên Hà Nội công tác, tôi lân la trò chuyện với nhiều người, họ bảo môi trường Vịnh Hạ Long không được tích cực cho lắm, nhưng tất cả đều thừa nhận rằng Vịnh Hạ Long có vẻ đẹp tuyệt, thay đổi theo thời gian trong một ngày.
+ Vậy, với cá nhân ông thì sao?
- (Cười). Tôi đã nói ở trên rằng Vịnh Hạ Long rất tuyệt, nhưng vấn đề là các bạn cần làm cho những người khách du lịch nhận ra sự duyên dáng đó. Du lịch ở Hạ Long mới chỉ có du lịch đại chúng, còn du lịch sinh thái thì quá ít. Hoạt động khai thác du lịch Vịnh Hạ Long đang phát triển mạnh nhưng tôi nghĩ, một số vấn đề cần quan tâm, đó là sự phát triển về xây dựng cơ sở hạ tầng ven bờ Vịnh đã và đang diễn ra mạnh mẽ. Sau mỗi cơn mưa, rất nhiều đất đá trôi ra Vịnh gây ra lắng đọng và tác động tới chất lượng nước. Tôi biết chính quyền tỉnh Quảng Ninh và TP Hạ Long đã phải bỏ ra rất nhiều tiền để khắc phục tình trạng này. Một vấn đề nữa đó là rác thải trôi nổi trên Vịnh mà chúng ta đã nói nhiều lần. Tôi lo ngại nhất là túi ni lông, bởi nó trôi nổi lập lờ trong nước lại rất lâu phân huỷ. Nó có thể được tái sử dụng và người dân phải nhận thức được điều đó. Đừng đổ cho người dân sống trên Vịnh mà hãy quan tâm giáo dục tới những người trên bờ.
+ Những ảnh hưởng từ rác thải, nước thải sẽ tác động tới Vịnh Hạ Long như thế nào, thưa ông?
- Tôi lo ngại rằng tình trạng rác thải, đất đá bị rửa trôi sẽ làm cho trầm tích dưới đáy Vịnh Hạ Long đang ngày càng tăng. Đây là vấn đề cực kỳ nguy hiểm nhưng không mấy ai nhận ra điều đó, bởi nó sẽ phá huỷ các rạn san hô ở ven bờ Vịnh Hạ Long và nhiều loài sinh vật khác. Bạn biết không, chính sự suy giảm về san hô trên thế giới đã góp phần gây nên sự nóng lên trên toàn cầu, nước biển dâng cao mà Việt Nam là một trong những nước có biển tiến khá nhanh. Việt Nam có thềm lục địa kéo dài, nhưng không phải quá sâu. Khi nước biển dâng nó sẽ gây ra xói mòn là đương nhiên. Một vấn đề tôi quan tâm khác đó là các đảo đá vôi ở ven bờ Vịnh đã và đang bị khai thác khá nhiều, như ở một số nơi thuộc TP Hạ Long và TX Cẩm Phả. Những chất độc từ đá vôi sẽ lan ra không khí, ảnh hưởng trực tiếp tới sức khoẻ người dân và môi trường Vịnh. Tất nhiên, vấn đề này ở Việt Nam không chỉ có riêng ở Hạ Long.
+ Là một cố vấn về giáo dục môi trường, theo ông, giải pháp nào cho công tác giáo dục cộng đồng ý thứcbảo vệ di sản được hiệu quả?
- Luôn luôn phải giáo dục. Đây là giải pháp được hầu hết các nước coi là số một. Giáo dục nâng cao nhận thức cộng đồng về di sản là điều cốt lõi đối với việc quản lý, bảo tồn và khai thác Vịnh Hạ Long. Cộng đồng ở đây cần hiểu không chỉ giới hạn có những người dân ở ven bờ, trên Vịnh mà còn tất cả các doanh nghiệp, khách du lịch, những người làm du lịch... Để làm được điều đó, một vấn đề quan trọng là chính quyền địa phương phải hiểu được môi trường nó quan trọng như thế nào. Nếu mọi người hiểu, mỗi người chỉ làm một việc nhỏ thì đã làm cho môi trường tốt lên rồi.
Tôi biết Công ty Than Núi Béo đã có những dự án ngăn đổ thải, trồng cây xanh tái tạo môi trường. Tôi đánh giá rất cao dự án này, bởi bản thân những người công nhân của công ty đó, chỉ cần họ biết về dự án thôi là ít nhiều đã thay đổi về nhận thức rồi. Rồi từ họ lại ảnh hưởng tới những người xung quanh nữa. Chúng ta đang nói tới môi trường ở Vịnh Hạ Long. Thực ra các bạn đừng quá lo lắng vì ở đâu cũng thế (cười). Sau một năm, dù còn có những tồn tại nhưng tôi nhận thấy môi trường Hạ Long cũng đã khá hơn nhiều…
+ Chúng ta chuyển sang vấn đề khác nhé. Như ông đã biết, năm ngoái một di tích nổi tiếng của Việt Nam là hòn Phụ Tử ở Kiên Giang đã bị gãy đổ. Có ý kiến lo ngại đến một lúc nào đó một số đảo đá của Vịnh Hạ Long sẽ bị tình trạng tương tự. Là chuyên gia về địa chất học, theo ông có thể ngăn chặn tình trạng này không?
- Vịnh Hạ Long không có nhiều những hòn đảo như thế. Tuy nhiên, một số hòn đảo có thể một vài trăm năm nữa nó cũng sẽ gãy đổ. Đó là một quy luật tự nhiên mà chưa có nước nào có giải pháp gì ngăn chặn được. Vịnh Hạ Long đã từng có nhiều đảo bị gãy đổ mà có dáng vẻ như hiện nay đó thôi. Đó là hiện tượng bình thường của tự nhiên.
+ Hơn một năm gắn bó với Vịnh Hạ Long, điều gì đã để lại ấn tượng nhất với ông?
- Tôi yêu thích vẻ đẹp của Vịnh Hạ Long và những con người ở Hạ Long. Một vài ngày tới tôi sẽ phải rời xa Hạ Long, xa Việt Nam vì hết thời hạn công tác… (câu chuyện tạm dừng vì ông Don Miller xúc động, bỏ kính, lấy khăn thấm mắt). Tuy nhiên, tôi sẽ tìm kiếm cơ hội để quay trở lại Hạ Long và vấn đề quan tâm của tôi vẫn là môi trường…
+ Xin cảm ơn ông vì cuộc trò chuyện này!
