Đó là một trong những ý kiến của ông Nguyễn Đình Tuấn, Giám đốc Sở LĐTBXH tỉnh Quảng Ninh, trả lời phỏng vấn Báo Quảng Ninh xung quanh vấn đề người nông dân bị thu hồi đất nông nghiệp.
- Thưa ông, với tốc độ đô thị hóa, công nghiệp hóa nhanh như hiện nay, nhiều vùng đất nông nghiệp của Quảng Ninh đã bị thu hồi để thực hiện các dự án công nghiệp, đô thị và cơ sở hạ tầng. Điều này có tạo ra sự bức xúc trong việc giải quyết việc làm cho số lao động nông nghiệp bị thu hồi đất?
- Nếu so với cả nước, Quảng Ninh chưa phải là địa phương có nhiều bức xúc trong việc giải quyết việc làm cho lao động do đất nông nghiệp bị thu hồi để triển khai các công trình công cộng và các dự án công nghiệp, đô thị. Tuy nhiên, tính đến hết năm 2005, 100% huyện, thị xã, thành phố trên địa bàn tỉnh đều đã có thu hồi đất nông nghiệp để triển khai, thực hiện dự án đầu tư phát triển khu công nghiệp, dự án phát triển đô thị mới và dự án xây dựng các công trình hạ tầng. Theo kết quả thống kê, tổng hợp của 14 địa phương, trong 5 năm (2001-2005), toàn tỉnh đã thực hiện thu hồi 519,7ha đất nông nghiệp để chuyển mục đích sử dụng. Số diện tích đất nông nghiệp này liên quan đến 3.702 hộ nông dân với bình quân thu hồi 1.403m2/hộ. Trong đó, có 10.162 người trong độ tuổi lao động và 85% trong số này là lao động tham gia trực tiếp sản xuất nông nghiệp. Theo điều tra của chúng tôi, phần lớn số lao động này có trình độ văn hóa thấp: 40,5% chưa tốt nghiệp tiểu học, trung học cơ sở là 41,8% và phổ thông trung học là 17,7%. Lao động chưa qua đào tạo cao, chiếm đến 88,3% nên rất khó khăn trong việc chuyển đổi nghề nghiệp. Hiện nay, số lao động tìm được việc làm sau khi bị thu hồi đất nông nghiệp chỉ chiếm 32,1%, số còn lại vẫn chưa tìm được việc làm... - Được biết, nhà nước có rất nhiều chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề cho lao động bị thu hồi đất nông nghiệp. Vậy tại sao tỷ lệ lao động tìm được việc sau khi bị thu hồi đất nông nghiệp của Quảng Ninh lại thấp như vậy? - Việc phải chuyển một số diện tích đất nông nghiệp sử dụng vào các mục đích khác là tất yếu xảy ra trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Và hệ quả tất yếu của quá trình đó là vấn đề việc làm và đời sống của người lao động nông nghiệp vùng bị thu hồi đất và thế hệ kế tiếp của họ. Giải quyết vấn đề này, Chính phủ cũng như tỉnh đã có nhiều chủ trương, giải pháp quản lý, hạn chế tác động của việc thu hồi đất và có chính sách hỗ trợ cho người lao động vùngthu hồi đất nông nghiệp như: Tập trung ưu tiên cho vay vốn giải quyết việc làm, xuất khẩu lao động; hỗ trợ dạy nghề cho lao động nông thôn trong độ tuổi lao động ở các địa bàn bị thu hồi đất nông nghiệp để chuyển mục đích sử dụng; hỗ trợ dạy nghề đối với các doanh nghiệp, tổ chức có dự án đầu tư thu hút nhiều lao động; hỗ trợ, khuyến khích doanh nghiệp xuất khẩu lao động... Tại kỳ họp thứ 8 vừa qua, HĐND tỉnh cũng đã đưa ra một số chính sách hỗ trợ cho lao động bị thu hồi đất nông nghiệp. Ngoài ra, tỉnh cũng đã yêu cầu các dự án thu hồi đất phải ưu tiên tạo việc làm cho lao động trên địa bàn. Tuy nhiên, kết quả thực hiện vẫn còn khiêm tốn và số lao động bị thu hồi đất nông nghiệp tìm được việc rất ít. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này có từ nhiều phía. Trong đó có cả từ phía những người dân bị mất đất nông nghiệp. Mặc dù họ đã được đền bù theo đúng quy định của Nhà nước, nhiều hộ được nhận một khoản tiền lớn (vài chục triệu đồng) nhưng số người có việc làm mới không lớn. Phần lớn số người được đền bù sử dụng tiền vào việc xây nhà, mua xe máy và đồ dùng gia đình, mà không đầu tư vào sản xuất, tạo việc làm hoặc học nghề, nên sau đó không có việc làm, thu nhập, nhất là lao động ở độ tuổi trên 35, lao động có trình độ văn hóa thấp không có cơ hội tìm được việc làm mới. Mặt khác, chính các doanh nghiệp đầu tư dự án có sử dụng đất nông nghiệp cũng không mặn mà với việc sử dụng lao động tại chỗ do phải mất công đào tạo... - Là cơ quan quản lý nhà nước về lao động - việc làm, tại sao ngành LĐTBXH không vào cuộc để yêu cầu các nhà đầu tư phải lo việc làm cho người lao động bị thu hồi đất, thưa ông? - Hiện nay, vẫn chưa có một chế tài nào xử lý hoặc ràng buộc chủ đầu tư trong việc tạo công ăn việc làm cho lao động nông nghiệp bị thu hồi đất. Trước khi được phê duyệt dự án, các chủ đầu tư đều hứa với tỉnh là sẽ tạo việc làm cho lao động địa phương. Tuy nhiên, khi thực hiện dự án, hầu hết các chủ đầu tư đều “quên” và trong hàng ngàn lao động mất việc do bị thu hồi đất chỉ có 190 lao động tìm được việc trong các dự án xây dựng trên chính ruộng vườn của mình. Mặt khác, dù tác động của việc thu hồi đất nông nghiệp đối với người lao động là rất lớn, tuy nhiên đến nay chưa có một dự án nào trước khi cấp giấy phép được tổ chức lấy ý kiến tham gia của ngành LĐTBXH. Nhà nước cũng chưa có văn bản quy định cụ thể việc lấy ý kiến của ngành LĐTBXH trước khi các cơ quan có thẩm quyền cấp giấy phép hoạt động cho các dự án. - Vậy ông có kiến nghị và đề xuất gì để bảo vệ quyền lợi cho người lao động bị thu hồi đất nông nghiệp? - Theo tôi, ngay từ khi quy hoạch và xây dựng các dự án, chúng ta đã phải tính đến những tác động về việc làm của người dân bị thu hồi đất. Trước khi các cơ quan có thẩm quyền cấp giấy phép hoạt động cho các dự án khu công nghiệp, khu đô thị và các công trình hạ tầng thu hồi đất nông nghiệp, phải xây dựng quy hoạch tổng thể, kế hoạch sử dụng lao động của các khu công nghiệp, cụm công nghiệp, lấy ý kiến tham gia của cơ quan quản lý lao động địa phương về tác động của việc thu hồi đất đến đời sống, việc làm và thu nhập của người lao động. Đồng thời, thông báo công khai, rộng rãi các thông tin về dự án để địa phương chủ động có biện pháp hỗ trợ tạo việc làm, đào tạo nghề cho người lao động đồng thời để người lao động biết mà chủ động học nghề và tìm việc làm. Trong quy hoạch xây dựng các khu công nghiệp, khu chế xuất phải ưu tiên tạo quỹ đất và có quy chế giao cho các hộ dân vùng thu hồi đất nông nghiệp phát triển các loại hình dịch vụ và yêu cầu chủ đầu tư phải dành tỷ lệ kinh phí thỏa đáng cho việc thực hiện công tác đào tạo và tuyển dụng lao động thiếu việc làm, không có việc làm do bị thu hồi đất. Đặc biệt lao động ở những gia đình bị thu hồi trên 50% đất nông nghiệp, trong độ tuổi lao động có đủ trình độ văn hóa, có nhu cầu và điều kiện được làm việc ở những doanh nghiệp trong vùng dự án, khu công nghiệp, cụm công nghiệp... Mặt khác, khi triển khai xây dựng khu công nghiệp, cụm công nghiệp, xây dựng các công trình hạ tầng phải có các dự án thành phần như: nhà ở cho công nhân, các công trình văn hóa, phúc lợi, đào tạo nghề, hỗ trợ việc làm cho người lao động, phải coi đây là một hợp phần không thể thiếu của dự án. Đối với những lao động đã bị thu hồi đất thì nhà nước tăng cường đầu tư kinh phí cho dạy nghề, vay vốn tạo việc làm, xuất khẩu lao động, có các chính sách để hỗ trợ việc làm cho họ... Quan trọng hơn là phải có các chính sách hỗ trợ cụ thể cho người nông dân sau khi bị thu hồi đất. Việc này, hiện nay các địa phương vẫn chưa làm được nhiều. -Xin cảm ơn ông!
