Giữa văn hóa và du lịch luôn có mối liên hệ mật thiết, bởi lẽ các di sản văn hóa, giá trị văn hóa chính là nguồn lực cho phát triển du lịch. Văn hóa cung cấp tri thức, các phép ứng xử văn minh lịch sự cho hoạt động du lịch.
Nói cách khác, văn hóa vừa là mục tiêu vừa là động lực phát triển du lịch. Đồng thời, hoạt động du lịch cũng có tác động trở lại, thúc đẩy giao lưu văn hóa phát triển; Trong mối quan hệ với văn hóa, du lịch là yếu tố quan trọng, đẩy mạnh giao lưu văn hóa giữa các vùng miền trong nước và giữa các quốc gia, dân tộc trên thế giới...
Để tăng cường mối quan hệ giữa văn hóa và du lịch, theo tôi cần giải quyết tốt các vấn đề chủ yếu dưới đây:
1. Xây dựng môi trường văn hóa trong hoạt động du lịch
Hoạt động du lịch bao gồm nhiều yếu tố, trong đó có yếu tố cốt lõi, quan trọng, là văn hóa. Muốn du lịch phát triển bền vững, yếu tố văn hóa là một trong những điều kiện không thể thiếu được. Bởi vì trong các tua du lịch, các điểm du lịch v.v... các giá trị văn hóa luôn được thấm sâu vào môi trường sống, sinh hoạt, quan hệ cộng đồng, cá nhân của du khách. Toàn bộ mối quan hệ giữa khách - chủ - sản phẩm du lịch và các thiết chế tạo nên bộ mặt văn hóa, phản ánh chất văn hóa tiên tiến của nền du lịch.
2. Hình thành một số khu du lịch trọng điểm gắn với các di sản văn hóa
Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XII xác định: “Tiếp tục thực hiện đồng bộ các giải pháp để đẩy nhanh tốc độ phát triển du lịch. Đề nghị mở rộng ranh giới Di sản Vịnh Hạ Long sang khu vực Vịnh Bái Tử Long và làm tốt công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản. Hoàn thiện các khu du lịch trọng điểm...; phát triển phong phú, đa dạng các sản phẩm du lịch, các dịch vụ du lịch mới chất lượng cao, theo tiêu chuẩn quốc tế; tăng cường liên kết các địa phương để mở rộng không gian du lịch...”.
Trên tinh thần đó, ngành Văn hóa - Thông tin, ngành Du lịch và các ngành hữu quan cần phối hợp triển khai quy hoạch tổng thể gồm những nội dung cơ bản: hoàn thiện cơ chế quản lý khu du lịch trọng điểm; phát triển quy mô lớn sản phẩm du lịch ưu thế và đa dạng các sản phẩm du lịch mang bản sắc truyền thống văn hóa địa phương, đặc biệt chú trọng phát triển sản phẩm mới đáp ứng nhu cầu của du khách; hoàn thiện quy chế khai thác, bảo vệ, trùng tu, tôn tạo các tài nguyên du lịch; mở rộng giao lưu văn hóa - du lịch với các địa phương trong nước và các nước trên thế giới dưới nhiều hình thức thích hợp; đẩy mạnh công tác quảng bá, xúc tiến và hợp tác du lịch...
3. Nâng cao vai trò quản lý nhà nước đối với việc khai thác các giá trị văn hóa đặc trưng phục vụ cho việc phát triển du lịch. Về điều này, cần giải quyết tốt các nội dung cơ bản sau đây:
- Sắp xếp các đơn vị kinh doanh du lịch theo hướng chuyên môn hóa nhằm tạo ra sản phẩm du lịch văn hóa có chất lượng, hiệu quả cao.
- Phối hợp với các ngành hữu quan đổi mới và hoàn thiện chính sách xuất nhập cảnh, hải quan, đi lại, lưu trú cho khách du lịch, thực hiện các cam kết với tổ chức WTO và khu vực về quá trình tự do hóa phát triển du lịch.
- Đổi mới và hoàn thiện những cơ chế, chính sách, tạo sân chơi bình đẳng giữa các thành phần kinh tế.
- Đổi mới và hoàn thiện chính sách khuyến khích đầu tư và phát triển du lịch ở những khu văn hóa đặc biệt như Tuần Châu, Yên Tử, Khu lăng mộ nhà Trần, Vân Đồn... đảm bảo cho các chủ đầu tư có cơ hội phát triển ổn định và có mức sinh lợi như các chủ đầu tư ở các ngành kinh tế khác.
- Đổi mới cơ chế chính sách thanh toán quốc tế cho khách du lịch, đảm bảo tiện lợi, an toàn.
Hoạt động du lịch rất phong phú và đa dạng nên quản lý nhà nước về du lịch bao gồm nhiều lĩnh vực. Do đó cần có những quy định cụ thể và cách thức quản lý để vừa khuyến khích đầu tư nhiều hơn, vừa đảm bảo được trật tự kỷ cương trong hoạt động du lịch. Thực hiện chức năng quản lý nhà nước về du lịc, cần tập trung giải quyết một số vấn đề vướng mắc hiện nay như: việc thực hiện nguyên tắc quản lý theo ngành kết hợp với quản lý trên địa bàn, làm rõ trách nhiệm quản lý ngành và địa phương; quyền hạn và trách nhiệm của các cấp về các lĩnh vực quản lý quy hoạch, cấp giấy phép kinh doanh, quản lý hoạt động kinh doanh du lịch, kiểm tra và xử lý các vấn đề xã hội, quản lý khách...
Phát triển du lịch cần có sự phối hợp của nhiều ngành, trong đó ngành văn hóa có vị trí rất quan trọng. Ngành du lịch phát triển tạo điều kiện cho du khách tiếp cận với các giá trị văn hóa ở mỗi vùng miền. Nhưng nếu du lịch chỉ khai thác mà không chú trọng đến việc bảo tồn, gìn giữ các di sản văn hóa thì các giá trị văn hóa dễ dàng xuống cấp hoặc biến dạng.... Do đó ngành du lịch phải quan tâm đầu tư về nhân lực, tài lực, vật lực cho công tác bảo tồn, tôn tạo các di sản văn hóa, góp phần cùng ngành văn hóa bảo tồn, tôn tạo, phát huy tốt các di sản văn hóa phục vụ cho hoạt động du lịch nói riêng, cho sự phát triển kinh tế - xã hội nói chung.
Giải quyết tốt mối quan hệ giữa văn hóa và du lịch sẽ tạo động lực cho cả hai ngành cùng phát triển bền vững, thúc đẩy các ngành kinh tế khác chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng dần tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ du lịch, giảm dần tỷ trọng nông nghiệp trong cơ cấu GDP, góp phần thực hiện mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa Quảng Ninh trước năm 2020.
