Gần đây trên báo Quảng Ninh cuối tuần đã có một vài tác giả đề cập về một đề tài rất rộng lớn và cũng rất lý thú “Thử tìm hiểu bản sắc người Quảng Ninh”...
Theo chúng tôi, nghiên cứu vấn đề này phải rất công phu. Chỉ riêng nhân khẩu học ở Quảng Ninh đã đặt ra nhiều vấn đề cần trao đổi. Trước hết, một phần rất quan trọng người đang cư trú trên đất Quảng Ninh từ cuối thế kỷ thứ XIX đến nay là người được sinh ra và lớn lên ở nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước. Riêng người dân tộc thiểu số, theo tổng điều tra dân số năm 1980, toàn tỉnh chỉ có 6 dân tộc có từ 500 người trở lên (Hoa, Dao, Tày, Sán Dìu, Sán Chỉ, Nùng) còn 711 người gồm dân tộc H’Mông, Cao Lan, Mường... Còn ngày nay Quảng Ninh đã có 22 dân tộc trong đó người kinh chiếm đa số.
Có thể nói, từ năm 1955 đến nay, sự biến động cơ học về dân số ở tỉnh ta diễn ra liên tục do yêu cầu sản xuất than, điện, cơ khí và phát triển vùng kinh tế mới. Nhà nước đã điều động người từ nhiều tỉnh, thành phố đến xây dựng và bảo vệ vùng đất “phên giậu” của Tổ quốc.
Đặt vấn đề như vậy để khẳng định nội hàm của “Bản sắc người Quảng Ninh” phải được xác định. Nếu không chúng ta sẽ khó thống nhất những vấn đề rộng lớn hơn.
Chúng ta rất tự hào về truyền thống của công nhân mỏ. Ngay trong những ngày đấu tranh sôi sục của tháng 11-1936 đã có sự đóng góp của những thợ mỏ trong các lán: Thanh, Nghệ, Thái Bình, Nam Định...
Chúng tôi muốn đi từ sự biến đổi nhân khẩu để đề cập một khía cạnh khác, góp phần tiệm cận với đề tài đang nghiên cứu. Chúng ta đều biết, mỗi vùng, miền trong cả nước có truyền thống văn hoá riêng. Ví dụ Nam Định có hát Văn, Bắc Ninh có hát Quan họ, Thái Bình có hát Chèo, Nghệ Tĩnh có hát Ví dặm, Quảng Bình, Quảng Trị có Hò Bài chòi... Vậy Quảng Ninh có làn điệu gì đóng góp vào kho tàng văn học nghệ thuật Việt Nam? Đặt vấn đề như vậy để tìm cho ra cái mà cả cuộc đời ta gắn bó máu thịt với mảnh đất này. Theo chúng tôi, khoan hãy đi tìm cái vỏ, mà toàn bộ công sức, trí tuệ của ta hiện nay nên tìm cho được đặc trưng cơ bản của con người Quảng Ninh rồi hãy tìm bản sắc!
Trước đây ngót hai chục năm, TP Hải Phòng đã tổ chức nghiên cứu đặc điểm tâm lý người Hải Phòng. Sau nhiều năm trao đổi giữa các nhà khoa học, các nhà tâm lý học của Trung ương và địa phương, Thành uỷ Hải Phòng đã tổ chức một cuộc hội thảo và có kết luận rất xác đáng. Ở Quảng Ninh, những ý kiến trao đổi trên báo chí như hiện nay là cần thiết, gợi mở ra nhiều vấn đề để trao đổi. Nhưng đây là việc rất lớn, vì vậy tỉnh nên đặt thành một đề tài nghiên cứu sâu sắc thì mới rút ra được những nét bản sắc của người Quảng Ninh như mong muốn.
Nghiên cứu bản sắc của một tỉnh như Quảng Ninh, theo chúng tôi phải nghiên cứu bản sắc của cư dân ở khoảng 40, 50 tỉnh, thành phố có công dân sinh sống ở Quảng Ninh, tìm ra những đặc trưng chung của cả cộng đồng. Từ đó mới tìm hiểu cái riêng của Quảng Ninh. Nếu không làm như vậy, sẽ không lý giải một cách khoa học vấn đề đặt ra. Ví dụ có tác giả đề xuất “bản sắc người Quảng Ninh” là VĂN MINH, HIỆN ĐẠI. Vậy VĂN MINH, HIỆN ĐẠI có phải là bản sắc người Quảng Ninh và nếu chỉ có văn minh, hiện đại thì người Quảng Ninh có yêu nước không, có thông minh,sáng tạo không v.v... tác giả chưa đề cập.
Có lẽ vì chúng ta chưa đề cập được nội hàm của khái niệm nên chưa có sự đồng thuận cao. Nhất là rút ra kết luận về lĩnh vực này không thể là ngày một ngày hai, cũng không thể không có một sự nghiên cứu công phu của nhiều người.
