Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp trên địa bàn tỉnh sau gần 1 năm triển khai đang từng bước khẳng định hiệu quả trong đổi mới tổ chức bộ máy và phương thức quản trị nhà nước ở địa phương. Việc tinh gọn đầu mối, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và tăng tính chủ động cho cơ sở không chỉ nâng cao hiệu lực, hiệu quả điều hành mà còn đặt ra yêu cầu mới về năng lực quản trị, chất lượng đội ngũ cán bộ và khả năng thích ứng của bộ máy hành chính trước yêu cầu phát triển mới.
Bộ máy tinh gọn, phục vụ nhân dân tốt hơn
Sau gần 1 năm vận hành mô hình mới, điều dễ nhận thấy nhất là sự thay đổi trong giải quyết thủ tục hành chính (TTHC), theo hướng lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ; chuyển mạnh từ phương thức giải quyết theo địa giới hành chính sang phục vụ trên môi trường số, công khai, minh bạch, thuận tiện và có thể giám sát được tiến độ xử lý.
Theo thống kê, toàn tỉnh đã công bố công khai 2.267 TTHC, gồm 1.860 thủ tục cấp tỉnh và 407 thủ tục cấp xã; 100% thủ tục được công bố thực hiện không phụ thuộc vào địa giới hành chính và được cung cấp dịch vụ công trực tuyến; 100% dịch vụ công trực tuyến đủ điều kiện toàn trình. Tỉnh đã cắt giảm 37,8% thời gian giải quyết đối với 1.323/2.267 TTHC do bộ, ngành ban hành; cắt giảm 36% thời gian giải quyết đối với 941/1.176 TTHC liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh; đồng thời cắt giảm, đơn giản hóa 50% TTHC đặc thù do tỉnh ban hành.
Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp tỉnh và cấp xã được vận hành đồng bộ với hệ thống thông tin giải quyết TTHC, kết nối Cổng dịch vụ công quốc gia. Trên 90% hồ sơ được xử lý trên môi trường điện tử; tỷ lệ giải quyết đúng và trước hạn đạt trên 98%, góp phần rút ngắn thời gian, giảm chi phí và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Điển hình như tại Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Cẩm Phả, từ khi vận hành mô hình mới đến nay đã tiếp nhận hơn 46.000 hồ sơ, tỷ lệ giải quyết đúng và trước hạn đạt 99,95%; nhiều thủ tục được xử lý hoàn toàn trên môi trường điện tử. Còn tại đặc khu Vân Đồn, địa phương duy trì 7 tổ công tác thường trực tại các khu vực đảo, vùng sâu, vùng xa để hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ công. Từ ngày 1/7/2025 đến nay, địa phương đã tiếp nhận, giải quyết hơn 11.400 hồ sơ; tỷ lệ giải quyết đúng và trước hạn đạt 99,59%; tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt trên 98%.
Ông Vũ Tiến Đế, người dân đảo Quan Lạn (đặc khu Vân Đồn) chia sẻ: “Điều tôi thấy rõ nhất là thủ tục bây giờ thuận tiện hơn trước rất nhiều. Nhiều giấy tờ trước đây phải đi lại nhiều lần, chờ đợi lâu thì nay được hướng dẫn cụ thể và giải quyết nhanh ngay tại địa bàn hoặc trên môi trường trực tuyến. Người dân chúng tôi cảm nhận rõ sự thay đổi trong cách phục vụ của chính quyền, gần dân và trách nhiệm hơn”.
Không chỉ cải cách TTHC, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp còn tạo ra sự chuyển biến rõ nét trong phương thức quản trị ở cơ sở khi cấp xã, phường được giao nhiều nhiệm vụ và thẩm quyền lớn hơn trước. Sau vận hành mô hình mới, trong số 1.047 nhiệm vụ trước đây thuộc thẩm quyền của HĐND, UBND, chủ tịch UBND cấp huyện thì có tới 859 nhiệm vụ, thẩm quyền được chuyển xuống HĐND, UBND, chủ tịch UBND cấp xã.
Từ các lĩnh vực nội vụ, tài chính, tư pháp, xây dựng, nông nghiệp và môi trường, công thương, khoa học và công nghệ, văn hóa - thể thao - du lịch, thanh tra, chứng thực, đất đai, đầu tư công, các xã, phường, đặc khu hiện nay không chỉ thực hiện nhiệm vụ hành chính mà đã thực sự trở thành “trung tâm điều hành” tại cơ sở. Việc phân cấp, phân quyền mạnh mẽ giúp rút ngắn quy trình xử lý công việc, giảm tầng nấc trung gian, đồng thời nâng cao tính chủ động, linh hoạt của địa phương trong giải quyết các vấn đề phát sinh từ thực tiễn.
Thực tiễn triển khai nhiều nhiệm vụ lớn đã cho thấy rõ vai trò của chính quyền cơ sở trong mô hình mới. Điển hình như Dự án Công viên công cộng Tuần Châu có quy mô khoảng 620ha trải rộng trên địa bàn phường Tuần Châu và phường Việt Hưng. Riêng phần diện tích nằm trên địa bàn phường Việt Hưng và cần GPMB chiếm tới 458,4ha liên quan đến 170 hộ dân và 4 tổ chức phải thực hiện giải phóng mặt bằng. Với khối lượng công việc lớn, phường đã chủ động rà soát hiện trạng, trực tiếp đối thoại, tuyên truyền, vận động người dân, kịp thời tháo gỡ các khó khăn phát sinh. Đến nay đã có 112 hộ dân và 3 đơn vị bàn giao mặt bằng trước thời hạn với diện tích khoảng 374ha. Qua đó, góp phần đẩy nhanh tiến độ dự án, hạn chế phát sinh đơn thư, khiếu kiện.
Không chỉ làm tốt công tác giải phóng mặt bằng, phường Việt Hưng còn phối hợp với chủ đầu tư hoàn thiện hồ sơ pháp lý, đo đạc, lập bản đồ địa chính và xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai. Điều này cho thấy cấp cơ sở đang từng bước khẳng định vai trò là cấp chính quyền trực tiếp tổ chức thực hiện các nhiệm vụ lớn, phức tạp, tác động trực tiếp đến tiến độ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Cùng với nâng cao hiệu quả điều hành, công tác sắp xếp tổ chức bộ máy cũng được triển khai đồng bộ và bước đầu ghi nhận những kết quả rõ rệt. Sau sắp xếp, bộ máy cấp tỉnh còn 14 cơ quan chuyên môn và 3 tổ chức hành chính. Ở cấp xã, 54 xã, phường, đặc khu được kiện toàn với 239 cơ quan chuyên môn. Toàn tỉnh giảm từ 718 đơn vị sự nghiệp công lập xuống còn 477 đơn vị. Đối với khối Đảng, đoàn thể, cơ quan MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội, các hội quần chúng do Đảng và Nhà nước giao nhiệm vụ cấp tỉnh, cấp xã được sắp xếp lại…
Điều đáng chú ý là quá trình tinh gọn không làm gián đoạn hoạt động phục vụ người dân. Trong bối cảnh vừa sắp xếp bộ máy, vừa chuyển đổi mô hình vận hành, toàn bộ hệ thống chính trị vẫn duy trì ổn định, thông suốt; các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh, an sinh xã hội tiếp tục được triển khai hiệu quả. Đây cũng là nền tảng quan trọng để Quảng Ninh tiếp tục duy trì vị trí nhóm đầu cả nước về cải cách hành chính, chuyển đổi số và chất lượng điều hành địa phương.
Năm 2025, tốc độ tăng trưởng GRDP của tỉnh đạt 11,89%, cao nhất cả nước; thu ngân sách nhà nước đạt khoảng 84.000 tỷ đồng, tiếp tục duy trì vị trí trong nhóm các địa phương có đóng góp ngân sách lớn cho Trung ương. 4 tháng đầu năm, tổng thu ngân sách nhà nước tăng 35% so với cùng kỳ. Nhiều dự án hạ tầng động lực, chiến lược, có ý nghĩa kết nối vùng và tạo động lực phát triển lâu dài cho địa phương được đẩy nhanh tiến độ…
Gỡ “điểm nghẽn” để vận hành hiệu quả hơn
Sau gần 1 năm vận hành, thực tiễn cũng cho thấy mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đặt ra nhiều yêu cầu mới, nhất là đối với cấp cơ sở.
Khó khăn lớn nhất hiện nay là khối lượng công việc của cấp xã tăng lên rất nhiều, phạm vi quản lý rộng hơn, trong khi đội ngũ cán bộ chuyên môn còn thiếu và chưa đồng đều. Sau khi không còn cấp huyện, nhiều nhiệm vụ trước đây do cấp huyện thực hiện nay chuyển trực tiếp về xã, phường; điều đó khiến áp lực công việc ở cơ sở tăng mạnh, đặc biệt ở các lĩnh vực như đất đai, xây dựng, quy hoạch, tài chính, đầu tư công, công nghệ thông tin, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo. Một bộ phận cán bộ, công chức cấp xã phải kiêm nhiệm nhiều việc, áp lực lớn; tư duy, kỹ năng quản trị theo mô hình mới, kỹ năng số, khả năng xử lý công việc liên thông chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu.
Đồng chí Lê Mạnh Tuyến, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường Hà An, cho biết: Sau sắp xếp đơn vị hành chính, quy mô địa bàn và dân số của phường đều tăng, kéo theo áp lực điều hành và giải quyết công việc tại cơ sở ngày càng lớn, đặc biệt ở lĩnh vực đất đai, xây dựng và giải phóng mặt bằng. Trong điều kiện đội ngũ cán bộ chuyên sâu còn thiếu, nhiều cán bộ phải đảm nhiệm nhiều phần việc cùng lúc, song tập thể cán bộ, công chức phường vẫn nỗ lực thích ứng với mô hình mới, chủ động nâng cao chuyên môn, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, giữ vững tinh thần trách nhiệm, bảo đảm giải quyết công việc cho người dân kịp thời, hiệu quả.
Theo số liệu thống kê, toàn tỉnh đã bố trí 2.461 người/3.120 biên chế khối chính quyền cấp xã, cơ bản bảo đảm duy trì hoạt động thường xuyên của 54 xã, phường, đặc khu; song vẫn còn thiếu khoảng 659 biên chế so với chỉ tiêu giao, nhất là ở các lĩnh vực chuyên môn sâu, khối lượng công việc lớn, như: Đất đai, xây dựng, tài chính - kế toán, tư pháp - hộ tịch, y tế, giáo dục và chuyển đổi số.
Để tháo gỡ khó khăn cho cơ sở, tỉnh đã điều động, biệt phái 69 cán bộ về cấp xã; đồng thời rà soát, điều chuyển nhân lực từ các ban quản lý dự án, trung tâm phục vụ hành chính công, trung tâm khuyến nông, trạm y tế và các đơn vị liên quan để bổ sung cho những vị trí còn thiếu, như: Kế toán, xây dựng, quản lý đất đai, quản lý dự án, giải phóng mặt bằng, khuyến nông, y tế và cung ứng dịch vụ công. Việc tăng cường cán bộ có năng lực, kinh nghiệm từ cấp tỉnh và các đơn vị chuyên môn về cơ sở đã góp phần xử lý khoảng trống nhân sự, nâng cao chất lượng tham mưu, bảo đảm hoạt động của chính quyền cấp xã không bị gián đoạn.
Bên cạnh vấn đề nhân lực, chuyển đổi số cũng là một trong những “điểm nghẽn” cần tiếp tục tháo gỡ. Dù hầu hết TTHC đã được cung cấp trực tuyến, song một số phần mềm chuyên ngành vẫn chưa liên thông đồng bộ; dữ liệu giữa các ngành còn phân tán; nhiều thủ tục vẫn phải xử lý song song hồ sơ giấy và hồ sơ điện tử. Đặc biệt, các thủ tục liên quan đến đất đai, xây dựng, đầu tư, nghĩa vụ tài chính hay đăng ký kinh doanh vẫn phụ thuộc nhiều vào dữ liệu chuyên ngành và quy trình liên thông giữa nhiều cơ quan hoặc yêu cầu thẩm định trực tiếp.
Cũng theo thực tế vận hành từ nhiều xã, phường khác, khó khăn hiện nay không chỉ nằm ở nhân lực, cơ chế vận hành mà còn ở hệ thống hạ tầng kỹ thuật, công nghệ thông tin. Đặc biệt ở một số địa bàn miền núi, biên giới, hải đảo, hạ tầng công nghệ thông tin, đường truyền, thiết bị đầu cuối chưa đồng đều. Một bộ phận người dân, nhất là người cao tuổi, còn hạn chế về kỹ năng số. Trong khi đó, cán bộ cấp xã vừa tiếp nhận khối lượng hồ sơ lớn, vừa phải trực tiếp hỗ trợ người dân thao tác trực tuyến nên áp lực công việc ngày càng cao.
Việc nhìn thẳng vào những tồn tại, khó khăn trong quá trình vận hành không phải để phủ nhận những kết quả đã đạt được, mà nhằm tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả hơn.
Hoàn thiện mô hình, tạo động lực cho giai đoạn phát triển mới
Mục tiêu tăng trưởng GRDP trên 13% và thu ngân sách nhà nước đạt 100.000 tỷ đồng trong năm 2026 cho thấy quyết tâm rất lớn của Quảng Ninh trong giai đoạn phát triển mới. Để hiện thực hóa mục tiêu này, cùng với hạ tầng, dư địa phát triển và môi trường đầu tư, hiệu quả vận hành của chính quyền cơ sở sẽ là một trong những yếu tố mang tính quyết định.
Theo Ban Tổ chức Tỉnh ủy, thời gian tới, tỉnh tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp theo hướng tinh gọn, hiện đại, hiệu lực, hiệu quả; trong đó trọng tâm là nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, nhất là đội ngũ cán bộ cơ sở. Quan điểm xuyên suốt là bố trí, sử dụng cán bộ căn cứ vào vị trí việc làm, năng lực thực thi, sở trường, kinh nghiệm thực tiễn và kết quả phục vụ nhân dân; không bố trí cơ học theo đầu mối cũ.
Tỉnh sẽ ưu tiên bổ sung, đào tạo, điều động cán bộ có chuyên môn sâu ở các lĩnh vực còn thiếu như đất đai, quy hoạch, xây dựng, tài chính, đầu tư công, công nghệ thông tin, chuyển đổi số, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo cho những địa bàn có khối lượng công việc lớn. Đồng thời, tăng cường đào tạo, bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ cấp xã.
Trong giai đoạn 2026-2030, tỉnh dự kiến tổ chức 574 lớp đào tạo, bồi dưỡng cho 38.482 lượt cán bộ, công chức, viên chức; riêng cấp xã có 88 lớp với hơn 10.000 lượt học viên. Ngay trong năm 2026, tỉnh sẽ tổ chức 122 lớp cho hơn 10.700 lượt học viên, trong đó có 31 lớp dành cho cán bộ, công chức cấp xã. Nội dung đào tạo tập trung vào quản trị cấp xã, chuyển đổi số, quản lý đất đai, tài chính ngân sách, đầu tư công, kỹ năng tiếp dân, đối thoại và phục vụ doanh nghiệp.
Cùng với đào tạo, tỉnh sẽ tiếp tục đổi mới mạnh mẽ công tác đánh giá cán bộ theo hướng lấy kết quả, tiến độ xử lý công việc, chất lượng phục vụ và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo. Kịp thời thay thế, điều chuyển những cán bộ không đáp ứng yêu cầu; đồng thời khuyến khích, bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
Song song với đó, Quảng Ninh tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính, đơn giản hóa thủ tục, tinh gọn quy trình nội bộ, giảm khâu trung gian trong tác nghiệp; mở rộng giải quyết TTHC không phụ thuộc địa giới hành chính, số hóa hồ sơ và tái sử dụng dữ liệu. Mục tiêu là xây dựng nền hành chính phục vụ, công khai, minh bạch, xử lý công việc nhanh hơn, thuận tiện hơn cho người dân và doanh nghiệp.
Tỉnh cũng tiếp tục hoàn thiện hạ tầng số, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, thúc đẩy liên thông các phần mềm chuyên ngành và nâng cao tỷ lệ xử lý hồ sơ trên môi trường điện tử. Đồng thời, thường xuyên rà soát những bất cập phát sinh trong quá trình vận hành để kịp thời điều chỉnh phù hợp với thực tiễn; tăng cường kiểm tra, giám sát, siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính và nâng cao trách nhiệm người đứng đầu.
Trong bối cảnh Quảng Ninh đang trên lộ trình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, việc vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 2 cấp sẽ tạo ra nền hành chính tinh gọn, hiện đại, gần dân, sát dân; đồng thời mở ra không gian phát triển mới, tạo động lực để Quảng Ninh tiếp tục bứt phá trong giai đoạn phát triển mới.
