(Bác sỹ Trình Văn Khương, Giám đốc Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khoẻ (Sở Y tế), Phó Ban chỉ đạo triển khai Dự án xây dựng “Hạ Long- thành phố du lịch không khói thuốc”, trò chuyện với PV Báo Quảng Ninh)
- Thưa bác sỹ, như chúng ta đều biết, ngày 21-8-2009, Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định 1315/QĐ-TTg, phê duyệt Kế hoạch thực hiện Công ước khung về kiểm soát thuốc lá. Theo đó, nhiều biện pháp mạnh đã được đưa ra nhằm hạn chế tình trạng phơi nhiễm khói thuốc trong đời sống xã hội… Quyết định này được áp dụng quả là đã tạo thuận lợi to lớn cho việc triển khai Dự án xây dựng “Hạ Long - Thành phố du lịch không khói thuốc”…?
Bác sỹ Trình Văn Khương.
- Đúng vậy! Hay cũng có thể nói ngành y tế và UBND TP Hạ Long đã “đón đầu” rất tốt cho việc triển khai thực hiện dự án. Mặc dù theo Quyết định 1315/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, việc cấm hút thuốc tại một số nơi công cộng, trong công sở, trường học, bệnh viện v.v... chỉ bắt đầu có hiệu lực từ 1-1-2010, nhưng từ ngày 26-9-2009, trong khuôn khổ Dự án xây dựng Hạ Long thành thành phố du lịch không khói thuốc, UBND thành phố đã có kế hoạch triển khai thực hiện việc không hút thuốc trong công sở và nơi công cộng trên địa bàn Hạ Long. Theo đó, Ban chỉ đạo triển khai thực hiện dự án, do đồng chí Nguyễn Mạnh Tuyên, Phó Chủ tịch UBND thành phố làm Trưởng ban và tôi, với tư cách là Giám đốc Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khoẻ của Sở Y tế, làm Phó ban, đã được thành lập và tiến hành tổ chức tập huấn, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ các phòng, ban cũng như cán bộ chủ chốt ở các xã, phường trên địa bàn trong việc thực hiện các mục tiêu dự án đề ra. Không những thế, trước đó, chúng tôi cũng đã tiến hành các thủ tục xin giấy phép thực hiện dự án của UBND tỉnh, Ban Điều phối viện trợ Nhân dân-PACCOM, Liên hiệp các tổ chức KH-KT Việt Nam, Bộ Tài chính; đồng thời cho khảo sát bước đầu thực trạng hút thuốc lá, nhận thức, hành vi của người dân, khách du lịch đối với việc hút thuốc; tổ chức các cuộc hội thảo, tuyên truyền trên các phương tiện truyền thông về việc xây dựng Hạ Long thành thành phố du lịch không khói thuốc v.v... Nói tóm lại, những hoạt động bước đầu của Dự án đã được tiến hành rất chu đáo, toàn diện; và vì thế, khi những quy định cấm hút thuốc tại một số nơi công cộng, trong công sở, bệnh viện, trường học theo Quyết định 1315/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ bắt đầu được áp dụng thì ở Hạ Long, mọi chuyện hầu như đã và đang vào “guồng quay” rồi, không có sự bất ngờ…
- Vậy tác động của những hoạt động ấy trong thời gian vừa qua như thế nào, thưa bác sỹ?
- Thời gian vừa qua chỉ mới là giai đoạn bước đầu triển khai dự án nên những tác động của nó chưa thể nói ngay được, cần phải tiến hành điều tra thực tế thì mới đưa ra được những số liệu cụ thể. Nhưng theo tôi, điều có thể nhận thấy rõ rệt là ít ra, người dân, khách du lịch v.v... khi đến thành phố đều không thể không biết ở đây đang “tẩy chay” thuốc lá. Bởi hầu như ở đâu, trên đường phố, trong các công sở, nhà hàng v.v... đều có áp phích, khẩu hiệu cảnh báo về tác hại của thuốc lá, lời khuyên không nên dùng thuốc lá v.v... Và như vậy, về nhận thức, hành vi của họ sẽ có những thay đổi theo hướng tích cực. Nhất là từ khi triển khai quyết định 1315/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, nhiều cơ quan, đơn vị và trường học đã tổ chức ký cam kết không sử dụng thuốc lá tại nơi công cộng… Thế nhưng, theo quan sát của chúng tôi, bên cạnh nhiều cơ quan, công sở thực hiện nghiêm quy định cấm hút thuốc lá thì vẫn còn một số đơn vị chưa thực sự quan tâm đến vấn đề này. Và nhìn chung, tỷ lệ người hút thuốc lá trên địa bàn hiện nay giảm chưa đáng kể…
- Theo bác sỹ, vì sao lại như vậy?
- Có nhiều nguyên nhân, nhưng tôi nghĩ nguyên nhân quan trọng đầu tiên là để thay đổi một thói quen vốn đã ăn sâu vào mình đối với những người nghiện thuốc lá, cũng không phải một chốc, một lát là được. Bên cạnh đó, để đảm bảo quy định của Chính phủ được thực hiện nghiêm túc thì mức phạt hiện nay thực sự chưa có tác dụng răn đe. Tôi nói ví dụ, nếu so sánh với Thái Lan chẳng hạn, mức phạt của họ nếu hút thuốc lá tại những nơi quy định cấm, đối với cá nhân là 200 bạt, tương đương với 1.400.000 đồng Việt Nam và sẽ là 10.000 bạt (tương đương 6.000.000 đồng Việt Nam) đối với người quản lý lao động. Trong khi đó, ở ta mức phạt chỉ 50-100 ngàn đồng là quá thấp (tôi chưa nói là ngay mức này cũng còn nhiều ràng buộc nên rất khó áp dụng triệt để, như chưa có hướng dẫn ai phạt, thu tiền nộp phạt về đâu v.v...). Không những thế, ta cũng chưa có quy định hình thức phạt người quản lý lao động khi để xảy ra hiện tượng vi phạm này tại cơ quan, doanh nghiệp mình... Ngoài ra, cũng phải nói thêm là hiện tại giá thuốc ở Việt Nam vẫn còn thấp so với thu nhập của nhiều người nghiện; rồi việc hỗ trợ người sản xuất, trồng trọt cây thuốc lá v.v... cũng chưa đầy đủ, thoả đáng. Nhưng có một điều mà theo tôi cũng không kém phần quan trọng là chúng ta chưa thực quan tâm nhiều đến việc hướng dẫn cai nghiện cho người nghiện, cai như thế nào, bằng loại thuốc gì, ở đâu v.v...
- Vậy là một bác sỹ, ông có lời khuyên như thế nào với những người đã “trót” nghiện thuốc lá?
- Hút thuốc lá có hại cho sức khoẻ, điều đó chắc tôi không nói thì qua các tài liệu, sách báo, phương tiện truyền thông hiện nay, bản thân những người nghiện đều đã biết. Vấn đề là đôi khi biết nhưng vẫn làm là vì thuốc lá nó là “cái chết từ từ” nên không dễ nhận ra. Thứ nữa, thuốc lá một mặt gây hại cho sức khoẻ người nghiện, mặt khác còn làm ảnh hưởng đến sức khoẻ của những người xung quanh. Và vì thế, lời khuyên của tôi không có gì mới, là: Nếu bạn chưa hút thuốc lá thì đừng bao giờ hút, nếu bạn là người đã và đang hút thuốc thì hãy bỏ ngay đi!
- Nhưng như bác sỹ nói ở trên, bỏ một thói quen (là hút thuốc) không phải một chốc, một lát…?
- Tôi không hút thuốc, nhưng tôi hiểu nếu đã nghiện cái gì mà phải cai thì cũng đều thấy… khó chịu! (cười). Nhưng khó chịu chứ không phải là không thể. Và cũng chỉ giai đoạn đầu thôi, sau đó sẽ thấy dễ chịu hơn nhiều. Nghiện thuốc lá không giống nghiện ma tuý, vì thế cai nó không “gây sốc”… Nếu là người có quyết tâm thì tự mình không hút nữa, thế thôi, chẳng cần có sự giúp đỡ của ai vẫn làm được. Còn nếu không, bạn hãy chọn một ngày nào đó là ngày có ý nghĩa đặc biệt với bạn, (như ngày sinh của mình, của vợ hoặc con v.v... ) để bắt đầu cho chương trình bỏ thuốc của mình xem sao, biết đâu nhờ sự “long trọng” ấy, cộng với sự động viên của mọi người, quyết tâm của bạn sẽ được củng cố hơn đấy! Hay nhất là hãy thuyết phục các bạn của mình cùng nhau bỏ thuốc; đồng thời thông báo với bạn bè, đồng nghiệp, người thân trong gia đình về ý định bỏ thuốc của mình để nhận được sự thông cảm, cổ vũ của họ. Hãy thử thay việc hút thuốc bằng các công việc khác, như tập luyện thể dục thể thao, tạo niềm say mê mới, nhai kẹo cao su v.v... Phương pháp tốt nhất là bỏ luôn, bỏ hoàn toàn không hút nữa.
Tất nhiên, nếu là người quá nghiện thì cũng có thể tiến hành bỏ từ từ theo đúng chương trình đặt ra (giảm dần số lượng thuốc hút trong ngày trong một thời gian nhất định). Và để đạt được điều đó, bạn hãy nhớ, đừng vội đốt thuốc khi thấy có cảm giác thèm thuốc, cố gắng chịu đựng càng lâu càng tốt bằng cách thực hiện công việc gì đó. Và phải nhớ luôn làm cho việc hút thuốc không thuận lợi, như mỗi lần chỉ mua một vài điếu thuốc, không mang thuốc theo người, vứt bỏ tất cả gạt tàn thuốc ở nhà, trên xe ô tô, ở nơi làm việc của mình v.v...
Nhân dịp đầu xuân Canh Dần 2010 này, qua báo Quảng Ninh, ngoài lời chúc tốt đẹp dành cho tất cả bạn đọc của báo, tôi muốn gửi tới những ai đang là “nô lệ” của thuốc lá lời chúc: Hãy đoạn tuyệt thuốc lá! Chúc cho mọi nhà đều được đón tết một cách đầy đủ, chỉ …không có thuốc lá! (cười).
- Xin cảm ơn bác sỹ về cuộc trao đổi này!
