(Ông Trịnh Công Lộc, Trưởng Ban Quản lý các di tích trọng điểm tỉnh, trao đổi với PV Báo Quảng Ninh)
Trong 2 năm, 2010 và 2011, Ban Quản lý các di tích trọng điểm tỉnh đã cho xuất bản 4 tập sách đặc biệt quan trọng; đó là cuốn “Di tích Lịch sử - Văn hoá nhà Trần tại Đông Triều” (Nxb KHXH, 2-2010), “Di tích Lịch sử - Văn hoá Thương cảng Vân Đồn” (Nxb KHXH, 12-2010), “Khu di tích Lịch sử Chiến thắng Bạch Đằng năm 1288” (Nxb KHXH, 8-2011) và cuốn “Di tích Lịch sử - Văn hoá và Danh thắng Yên Tử” (Nxb KHXH,12-2011). Đây có thể coi là 4 công trình nghiên cứu đầy đủ, toàn diện nhất cho đến nay về 4 di tích trọng điểm của tỉnh…
Trong cả 4 công trình, người viết lời giới thiệu đều do ông Trịnh Công Lộc đảm trách; đồng thời ông còn là chủ biên của ba công trình (trừ công trình nghiên cứu về Di tích Lịch sử - Văn hoá Thương cảng Vân Đồn mang tính chất như bộ kỷ yếu, tập hợp các bài viết nghiên cứu về đề tài này của các nhà khoa học)...
- Thưa ông, ông có thể cho biết 4 công trình nghiên cứu này bắt đầu được triển khai từ bao giờ và mục đích của nó là gì?
+ Như anh cũng đã biết, các khu di tích Vân Đồn, Yên Tử, Bạch Đằng, Đông Triều có giá trị “đặc biệt quan trọng” (tôi nhấn mạnh) không chỉ với Quảng Ninh mà là trong cả nước. Vì sao tôi nói vậy? Bởi lẽ đây là những khu di tích đánh dấu những cái mốc rất quan trọng trong lịch sử dân tộc; cụ thể nếu Thương cảng Vân Đồn cho thấy lần đầu tiên nước ta “hướng ra biển lớn” trong phát triển kinh tế thì khu di tích Bạch Đằng lại ghi dấu một chiến thắng lẫy lừng nhất trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc ta thời kỳ phong kiến; cũng như vậy, khu di tích Yên Tử được coi là Kinh đô Phật giáo và khu di tích Đông Triều là Kinh đô văn hoá của nhà Trần, một triều đại cực thịnh của nhà nước phong kiến Việt Nam. Đây là những giá trị đặc biệt mà không phải ở địa phương nào trong cả nước cũng có được!
Vì thế, không phải ngẫu nhiên 4 khu di tích này được xếp vào hạng “Di tích trọng điểm” của tỉnh, có hẳn một cơ quan (Ban Quản lý các di tích trọng điểm) làm nhiệm vụ quản lý nhà nước. Tuy nhiên, vì nhiều lý do khách quan, trong những năm trước đây, Ban chưa có điều kiện để tiến hành những công trình nghiên cứu mang tính toàn diện, đầy đủ về 4 công trình này. Trong khi đó, muốn xây dựng được quy hoạch tổng thể, cũng như các quy hoạch chi tiết để có chiến lược bảo tồn, khai thác tiềm năng của các di tích một cách bài bản thì điều kiện cần là phải xác định đúng đắn, mang tính khoa học, các giá trị đích thực của chúng.
Với những lý do đó, thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị, bắt đầu từ năm 2008, Tỉnh uỷ, UBND tỉnh đã chỉ đạo Ban Quản lý các di tích trọng điểm phối hợp với các cơ quan hữu quan triển khai nghiên cứu, xây dựng quy hoạch các khu di tích này trình Chính phủ phê duyệt. Sau 3 năm, từ 2008-2011, có thể nói chúng tôi đã hết sức nỗ lực, tập trung trí tuệ của đông đảo các nhà khoa học có uy tín trong nước và nước ngoài, để thực hiện nhiệm vụ được giao. Và trong chừng mực nào đó, 4 công trình nghiên cứu về 4 khu di tích ra đời chính là kết quả của sự nỗ lực chung ấy …
- Đề cập đến các giá trị lịch sử - văn hoá liên quan đến 4 khu di tích trọng điểm này, lâu nay vẫn còn nhiều ý kiến chưa đồng nhất. Vậy trong quá trình tiến hành, quan điểm nhất quán của những người thực hiện công trình khi xử lý tư liệu như thế nào, thưa ông?
+ Trong các tài liệu lịch sử, cả cũ và mới, do những góc nhìn khác nhau nên những người viết sử đã đưa ra những tư liệu khác nhau; trong đó, bên cạnh những tư liệu mang tính khoa học, cũng có nhiều yếu tố mang tính huyền thoại, truyền thuyết v.v.. Với mục đích phục vụ công tác quản lý lâu dài, chúng tôi chỉ đi sâu tìm hiểu những tư liệu gốc, được xác định trên cơ sở khoa học; những yếu tố mang tính huyền thoại, truyền thuyết v.v.. không được coi là cơ sở để khẳng định giá trị di tích mà chỉ để tham khảo. Hay nói cách khác, những tư liệu được thể hiện trong các công trình này có thể coi là những tư liệu chính thức về 4 khu di tích; những tư liệu này sẽ rất có ích cho không chỉ các nhà khoa học nếu muốn đi sâu nghiên cứu tiếp về những vấn đề có liên quan, mà còn cả cho việc giáo dục lịch sử trong nhà trường, thậm chí cả việc giới thiệu với du khách tham quan v.v..
- Với cách làm ấy, nếu so sánh với các công trình nghiên cứu về 4 khu di tích này trước đây, ngoài những tư liệu gốc (như ông nói) có những tư liệu nào mới không, thưa ông?
+ Có chứ! Có nhiều tư liệu mới được các nhà khoa học xác định chính xác trong thời gian gần đây đã được đưa vào công trình. Tôi lấy ví dụ, trước đây vẫn có nhiều ý kiến cho rằng Thương cảng Vân Đồn kéo dài ra đến Móng Cái và mở rộng đến Hoành Bồ v.v.. nhưng sau nhiều cuộc hội thảo khoa học, đã xác định Thương cảng Vân Đồn chỉ có 1 vùng trung tâm ở Vân Đồn, 1 vùng ven và một vùng đệm, chứ không tràn lan như nhiều người vẫn nghĩ trước đó. Cũng như vậy, với việc khảo sát đầm Má Ngựa của các nhà khoa học Việt Nam phối hợp với các nhà khoa học Nhật Bản, Úc, Đức v.v.. đã cho thấy đây là cơ sở quan trọng để hình dung đầy đủ về con sông nơi xảy ra chiến thắng Bạch Đằng của nhà Trần năm 1288, không bị nhầm lẫn với chiến thắng Bạch Đằng thời Ngô Quyền; cũng như vậy, việc xác định Ngoạ Vân ở Đông Triều (chứ không phải ở Yên Tử) chính là nơi Phật hoàng Trần Nhân Tông sống và viết kinh, rồi viên tịch ở đó, là cơ sở để khẳng định chính xác các tư liệu lịch sử có liên quan đến hai khu di tích Đông Triều, Yên Tử; ngoài ra còn có những tư liệu mới khác nữa, như việc khẳng định khu di tích Đông Triều không chỉ có 8 vị vua nhà Trần mà là 11 vị, rồi việc khẳng định khu di tích Đông Triều chính là Trung tâm văn hoá lớn nhất, đặc sắc nhất của nhà Trần v.v.. đã giúp cho chúng ta có định hướng hợp lý hơn trong việc quy hoạch tổng thể các khu di tích này…
- Sau khi đã có trong tay các công trình nghiên cứu này, công việc sắp tới sẽ là gì, thưa ông?
+ Nói một cách nghiêm túc, việc cho ra đời những công trình nghiên cứu này chỉ là bước khởi đầu. Công việc tiếp theo là phải hoàn thiện các quy hoạch về các khu di tích và quy hoạch chi tiết đến từng điểm di tích trong quần thể; từ đó lập dự án bảo tồn, khai thác nguồn “tài nguyên vô hạn” này như đồng chí Bí thư Tỉnh uỷ đã nói trong một cuộc hội thảo mới đây. Đồng thời, chúng tôi cũng đã và đang xúc tiến lập hồ sơ về Trần Nhân Tông và hồ sơ về không gian văn hoá nhà Trần tại Quảng Ninh để trình Chính phủ phê duyệt, làm cơ sở cho việc đề nghị UNESCO công nhận Trần Nhân Tông là Danh nhân văn hoá thế giới và không gian văn hóa nhà Trần tại Quảng Ninh là di sản văn hóa thế giới.
- Xin cảm ơn ông về những thông tin mà ông đã cho biết qua cuộc trao đổi này!
Trung Luận thực hiện
