Khai thác ngày càng xuống sâu, điều kiện địa chất phức tạp, các đơn vị ngành Than đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, cơ giới hóa, tự động hóa trong sản xuất. Những giải pháp này góp phần nâng cao năng suất, giảm sức lao động thủ công, cải thiện điều kiện làm việc và bảo đảm an toàn cho thợ mỏ.
Tại Công ty CP Than Mông Dương, việc ứng dụng công nghệ trong khai thác được chú trọng khi các diện sản xuất ngày càng xuống sâu, điều kiện địa chất phức tạp. Có thời điểm, các lò chợ phải chuyển diện tới 18 lần trong một năm, nhiều vị trí gặp đá trụ nổi, vùng không vỉa. Trong khi đó, Công ty tiếp tục đào lò xuống mức -400m, đặt ra yêu cầu cao về kiểm soát khí mỏ, thông gió, chống giữ và vận tải trong hầm lò.
Để chủ động phòng ngừa nguy cơ, Công ty ứng dụng công nghệ mô phỏng 3D phục vụ khảo sát địa chất, lựa chọn phương án đào lò, chống giữ phù hợp, hạn chế nguy cơ mất ổn định đường lò. Hệ thống quan trắc khí mỏ tự động giúp theo dõi nồng độ khí, phát hiện sớm những biến động bất thường để cảnh báo, xử lý, phòng ngừa nguy cơ cháy nổ. Hai trạm quạt gió chính được tự động hóa, hỗ trợ giám sát, điều chỉnh chế độ thông gió, bảo đảm điều kiện không khí tại các vị trí sản xuất.
Cùng với đó, Công ty đã cơ giới hóa công tác bốc xúc, vận tải, lắp đặt hệ thống điều khiển liên động tại các dây chuyền vận tải, kết hợp camera giám sát trên các tuyến lò chính. Việc tăng cường máy móc, thiết bị và giám sát tập trung giúp giảm thao tác thủ công, kiểm soát tốt hơn quá trình vận hành, hạn chế nguy cơ mất an toàn do thiết bị và con người.
Ông Ngô Xuân Thủy, Phó Giám đốc Công ty CP Than Mông Dương, cho biết: Trong điều kiện khai thác ngày càng xuống sâu, Công ty xác định ứng dụng công nghệ là giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả sản xuất và bảo đảm an toàn lao động. Bên cạnh đầu tư máy móc, thiết bị hiện đại, Công ty chú trọng nâng cao trình độ người lao động, tổ chức sản xuất phù hợp với điều kiện địa chất, chủ động nhận diện và kiểm soát các nguy cơ mất an toàn trong hầm lò.
Ở Công ty Than Hòn Gai, việc đưa lò chợ cơ giới hóa hạng nhẹ BM5-1, vỉa 5 Thành Công vào hoạt động từ tháng 5/2026 đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Đây là lò chợ cơ giới hóa đầu tiên của Công ty, công suất thiết kế 300.000-350.000 tấn than/năm. Các công đoạn khấu than, chống giữ, vận tải được cơ giới hóa đồng bộ, thay thế nhiều thao tác thủ công nặng nhọc tại gương lò.
Sau 3 tháng vận hành, năng suất khai thác tăng hơn 80%, số lao động trực tiếp giảm trên 30% so với công nghệ trước đây; sản lượng đạt khoảng 40.000 tấn than/tháng. Việc đưa máy móc đảm nhiệm những công đoạn nặng nhọc giúp giảm số công nhân phải trực tiếp làm việc tại vị trí tiềm ẩn nguy hiểm, cải thiện điều kiện lao động dưới hầm lò.
Ông Trần Cao Cường, Trưởng ban An toàn Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV), chia sẻ: Tập đoàn xác định đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, cơ giới hóa, tự động hóa là một trong những giải pháp trọng tâm nhằm giảm lao động thủ công tại những vị trí nặng nhọc, nguy hiểm. Tập đoàn đã đưa vào hoạt động 14 lò chợ cơ giới hóa đồng bộ, nhiều máy đào lò combai và hệ thống bán cơ giới hóa đào lò hiện đại. Các đơn vị cũng triển khai phần mềm lệnh sản xuất, quản lý vật tư, kiểm tra kiến thức an toàn trực tuyến, nâng cao hiệu quả điều hành, kiểm soát điều kiện sản xuất.
Cùng với đầu tư thiết bị, TKV còn đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào công tác tuyên truyền, huấn luyện an toàn lao động. Đến hết quý III/2026, 18 đơn vị sản xuất than đã xây dựng 357 video, clip ứng dụng AI, mô phỏng các nguy cơ, rủi ro và biện pháp phòng ngừa. Trong 9 tháng năm 2026, toàn Tập đoàn đã tổ chức huấn luyện an toàn cho 175.144 lượt người lao động. Việc sử dụng hình ảnh, tình huống mô phỏng giúp người lao động dễ nhận biết các nguy cơ trong quá trình làm việc, nâng cao ý thức chấp hành quy trình, quy định về an toàn.
TKV cũng tăng cường kiểm tra chuyên đề về công nghệ khai thác, thông gió, kiểm soát khí mỏ, phòng ngừa bục nước và áp lực mỏ. Công tác quản lý an toàn được định hướng theo hướng chủ động nhận diện, phòng ngừa rủi ro, tăng cường giám sát bằng công nghệ để kịp thời phát hiện, khắc phục những yếu tố có thể dẫn đến sự cố, tai nạn lao động.
Thực tế cho thấy, công nghệ đang góp phần thay đổi phương thức khai thác và quản lý an toàn trong ngành Than. Khi máy móc đảm nhiệm nhiều công việc nặng nhọc, hệ thống giám sát hỗ trợ phát hiện sớm nguy cơ, người thợ có thêm điều kiện làm việc an toàn hơn. Cùng với nâng cao kỹ năng làm chủ thiết bị, tuân thủ nghiêm quy trình kỹ thuật, đây là giải pháp quan trọng để ngành Than nâng cao năng suất, hạn chế tai nạn lao động.