Cống To khát nước

Từ chuyên chia nước

Mặc dù đang chuẩn bị cho việc đi dự một cuộc họp quan trọng tại xã nhưng truởng thôn Cống To anh Chíu A Nhì không lơ là chuyện gác giếng, chia nước. Anh cho biết: “Vì hôm nay trong thôn có đám cưới, nhà Triệu Vân Vân cưới con gái nên quy định mọi người không được lấy nước mà phải nhường nước cho đám cưới. Tuy nhiên, từ sáng đến giờ có hai nhà không còn gáo nước nào nên thôn cho gánh một gánh”.

Được biết, hiện nay nguồn nước ăn, uống của 397 nhân khẩu của thôn Cống To đều dựa vào nguồn nước của 2 cái giếng do xã cho kinh phí 1 triệu đồng/cái đào từ năm 2001 ở khu vực giữa thôn. Tuy nhiên, mỗi giếng hiện nay cũng chỉ còn chưa đầy nửa mét nước. Để đảm bảo nước ăn uống được chia đều cho mỗi nhà, mọi người trong thôn đã quy định việc lấy nước đối với từng cụm dân cư theo các buổi: sáng - trưa  - chiều. Cụm dân cư nào xa thì gánh nước buổi sớm. Cứ như vậy mọi người tuân thủ thực hiện. Song không phải lúc nào quy định này cũng được thực hiện nghiêm túc. Theo trưởng thôn Cống To Chíu A Nhì thì “đánh nhau to thì chưa xảy ra nhưng xô xát, cãi vã nhau thì đã có”. Những gia đình ở gần đã dòng vòi, đặt máy bơm ngay cạnh giếng cũng phải nghiêm chỉnh chấp hành quy định này. Mỗi ngày chỉ được bơm 1 lần cho một vại nước. “Các gia đình cắm máy bơm đến nay chưa thấy nhà nào làm sai quy định” - A Nhì khẳng định.

Từ những năm 1980 đời sống của người dân thôn Cống To chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp, ngư nghiệp; một số ít có đất trồng rừng với diện tích từ 0,3-2,9 ha/hộ. Mọi điều kiện sinh hoạt và sản xuất của cả thôn đều phụ thuộc vào nguồn nước của hồ Cây Trám - nguồn nước duy nhất trong thôn. Từ nhiều tháng nay, do hạn hán, mực nước của hồ Cây Trám cũg dần cạn kiệt, chỗ sâu nhất trong lòng hồ cũng chỉ còn chưa đầy một mét nước. Do nước trong hồ Cây Trám cạn kiệt dẫn đến tình trạng những chiếc giếng đào xung quanh hồ nhanh chóng cạn trơ đáy đến chiếc cuối cùng. Theo những người cao tuổi trong thôn, tình trạng thiếu nước sinh hoạt, sản xuất diễn ra từ nhiều năm, chỉ trừ những năm mưa thật nhiều. Người dân ở đây sinh hoạt dựa theo mực nước của hồ Cây Trám. Vì các giếng được đào xung quanh hồ nên mùa hè nước sinh hoạt được lấy từ những giếng phía trên, mùa nước cạn thì dùng ở những giếng phía dưới. Tuy nhiên, việc cạn kiệt hoàn toàn nước tại các giếng xung quanh hồ như hiện nay rất ít khi xảy ra. Do thường xuyên thiếu nước sản xuất nên phần lớn diện tích đất canh tác của bà con đều bị bỏ hoang hoá, số ít canh tác được thì cũng chỉ sản xuất được một vụ. 100% diện tích đất canh tác phụ thuộc vào thiên nhiên.

 
Người dân đi gánh nước ở giếng nước duy nhất giữa thôn theo quy định.

Đến những giải pháp tạm thời

Để khắc phục tình trạng hạn hán, đặc biệt là giải quyết tình trạng thiếu nước sinh hoạt, trong những ngày giáp Tết Nguyên đán 2011, chính quyền xã Tiên Lãng đã hỗ trợ kinh phí để đào một số giếng ngay mép lòng hồ Cây Trám với kinh phí 500 nghìn đồng/giếng. Tuy nhiên, chỉ có 2 trong số các giếng được đào có nước, và 1 trong 2 giếng có nước thì bị lợ không sử dụng được. Còn đối với nước ở lòng hồ Cây Trám thôn không quy định “chế độ” lấy nước nên hàng ngày, xung quanh hồ nhiều sinh hoạt của người dân đều diễn ra tại đây. Người thì gánh nước về nhà để sinh hoạt tạm, người thì tắm, giặt, rửa bát đũa ngay tại hồ… Và gần đó, trâu trong thôn cũng vẫn đằm tắm mát trong hồ.

Khi tôi có mặt ở khu vực hồ Cây Trám gặp bà Chìu Tài Míu, 62 tuổi, người thôn Cống To đang mải miết với việc gánh nước trong hồ về nhà để sinh hoạt. Bà Chìu Tài Múi than thở: “Do không có tiền xây được bể chứa nên hàng ngày vẫn phải gánh nước về dùng. Ngày nào nhiều nước thì gánh được 2 gánh, có ngày không được gánh nào”. Chỉ cho chúng tôi xem một số giếng được đào trong tết với độ sâu trên dưới 1 mét để giải quyết tình huống tạm thời, trưởng thôn Chíu A Nhì buồn rầu tâm sự: “Việc đào giếng như thế này không giải quyết được việc gì. Chỗ có nước thì gần mép hồ quá, nước trong giếng chẳng khác gì nước trong hồ, làm sao có thể nấu cơm, đun nước uống được; xa mép hồ một chút thì không có nước. Hơn nữa việc đào giếng ở khu vực này đâu phải chuyện dễ, động đào là gặp phải đá gan trâu, gan bò, không cuốc, thuổng hay xà beng nào có thể đào được”. Theo tay A Nhì, quả thật quanh hồ Cây Trám có nhiều giếng đang đào phải bỏ dở vì gặp những tảng đá lớn.

Trao đổi với chúng tôi, ông Hoàng Đức Hậu, Chủ tịch UBND xã Tiên Lãng cho hay: “Tình trạng hạn hán, thiếu nước sinh hoạt của bà con thôn Cống To đã xảy ra khá lâu. Để giải quyết nước sinh hoạt cho bà con, trong năm xã đã cấp kinh phí để đào 4 giếng lấy nước sinh hoạt nhưng chỉ có 2 giếng có nước. Về lâu dài, xã sẽ có phương án đào giếng khoan và xây bể nước tập trung. Nhưng phương án này xem ra cũng khó thực hiện, vì vừa rồi đã khoan thử nhưng nước nhiễm mặn không dùng được. Còn đối với nước sản xuất, trước mắt sẽ cải tạo lại hồ Cây Trám và xây dựng thêm một hồ nước gần đó”.

Một trong số giếng đào có nước nhưng nước bị lợ không dùng được.

Tình trạng thiếu nước sinh hoạt không chỉ diễn ra ở thôn Cống To, mà còn là tình trạng chung tại nhiều thôn, bản của huyện Tiên Yên, đặc biệt là các thôn bản vùng sâu, vùng xa. Nếu hạn hán tiếp tục kéo dài và chính quyền địa phương không sớm có biện pháp khắc phục thì người dân nhiều khu vực trên địa bàn huyện sẽ không còn nước sinh hoạt. Hơn thế, trong 19 tiêu chí quốc gia về nông thôn mới thì số hộ dân được sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh phải đạt 70% đối với khu vực trung du miền núi phía Bắc. Trong khi đó, hiện trên địa bàn huyện Tiên Yên còn gần 50% số hộ chưa được sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh. Như vậy, để Tiên Yên cơ bản đạt được tiêu chí nông thôn mới vào năm 2015, chính quyền các cấp của huyện cần nhanh chóng có những giải pháp đồng bộ, giải quyết hiện trạng về nước sinh hoạt, góp phần đưa Tiên Yên trở thành huyện nông thôn mới và quan trọng hơn, giảm đi phần nào khó khăn cho nhân dân địa phương.