Những ngày sắp diễn ra Tuần Du lịch Hạ Long - Quảng Ninh 2012, NSND Lê Tiến Thọ, Tổng đạo diễn chương trình Lễ hội Canrnaval Hạ Long (một trong những hoạt động thường niên ấn tượng nhất, đã trở thành “thương hiệu” của Du lịch Quảng Ninh từ nhiều năm nay) hầu như lúc nào cũng bận rộn. Gặp ông ở khu vực sẽ là sân khấu chính của Lễ hội tại Khu du lịch Bãi Cháy, ông nháy mắt, bảo: “-Tốt nhất là chúng mình vào trong xe tôi, rồi anh muốn hỏi gì hỏi, sẽ không ai “làm phiền” cả!”...
Sau khi đã “ổn định chỗ ngồi”, tôi “vào đề” luôn:
- Thưa nghệ sĩ, trước hết xin ông cho biết “cơ duyên” nào khiến ông trở thành Tổng đạo diễn Lễ hội Carnaval Hạ Long - 2012?
+ “Cơ duyên” à, cũng chẳng có gì đặc biệt! Tôi vốn là người có mối quan hệ cộng tác với Công ty Sơn Lâm, một đơn vị từng nhiều lần tổ chức sự kiện Lễ hội Carnaval Hạ Long. Thường thì những năm trước, khi xây dựng kịch bản, các anh ấy đều tham khảo ý kiến tôi về ý tưởng, chỉ đạo nghệ thuật v.v.. Và lần này thì tôi không đóng vai trò “cố vấn” mà trực tiếp “vào cuộc”, thế thôi!
- Vậy trước khi làm Tổng đạo diễn Lễ hội Carnaval Hạ Long - 2012, ông đã làm đạo diễn một chương trình biểu diễn với sân khấu lớn và dàn diễn viên, cả chuyên nghiệp và không chuyên, đông như thế này chưa?
+ Nhiều rồi chứ! Như Lễ hội cồng chiêng Tây Nguyên năm 2009, tôi là Tổng đạo diễn; Lễ mít tinh diễu binh, diễu hành tại Đại lễ 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội năm 2010, thời điểm ấy tôi đang là Thứ trưởng Bộ VH-TT&DL nên được giao trách nhiệm là Phó Trưởng Ban tổ chức, nhưng kiêm cả vai trò Tổng đạo diễn; rồi còn làm Tổng đạo diễn chương trình IDOL GAME châu Á năm 2009; trước đó nữa là Tổng đạo diễn chương trình kỷ niệm 50 năm ngày Chiến thắng Điện Biên, năm 2004 v.v.. So với Carnaval Hạ Long, đó đều là những chương trình có quy mô, số lượng người tham gia v.v.. lớn hơn, đông hơn... Ngoài ra, còn nhiều chương trình, sự kiện khác, như Lễ đón Tổng thống Nga Putin, Lễ đón cựu Tổng thống Mỹ Bill Clinton v.v.. tôi cũng đã từng tham gia. À, nhân đây phải nói thêm, lúc nãy anh nói đến “cơ duyên” để tôi nhận làm Tổng đạo diễn Carnaval Hạ Long năm nay, tôi nghĩ cần bổ sung thêm, rằng chính từ những lần tham gia tổ chức, đạo diễn các sự kiện chính trị, văn hoá lớn ấy mà Bí thư Tỉnh uỷ Phạm Minh Chính đã “nhớ” đến tôi... (cười).
- Vốn là một đạo diễn, đồng thời cũng là một diễn viên sân khấu chuyên nghiệp danh tiếng, ông thấy đạo diễn loại hình sân khấu lớn như Lễ hội Carnaval Hạ Long, có gì dễ hơn, khó hơn so với đạo diễn loại hình sân khấu bình thường?
| Lễ hội Carnaval Hạ Long chỉ thực sự là “thương hiệu” của Quảng Ninh khi nó là “của Quảng Ninh”, không bắt chước ở đâu cả! |
+ Mỗi loại hình sân khấu có những nét đặc thù khác nhau, không thể so sánh cái nào dễ hơn, khó hơn. Với sân khấu lớn, cái gây ấn tượng phải là tính tổng thể, hoành tráng... Các động tác có thể chỉ đơn giản nhưng phải nhất quán, đồng bộ, mang tính tập thể, tập trung vào chủ đề chính... Có thể với sân khấu nhỏ, những chi tiết, hành động như ánh mắt, một cái nhíu mày v.v.. của diễn viên rất quan trọng để tạo ấn tượng với khán giả, thì ở sân khấu lớn, không cần phải chú ý quá mức; tuy nhiên, sân khấu lớn lại phải tạo được sự “bắt mắt” bởi hình khối, sự chặt chẽ trong cấu trúc... Chính những cái này sẽ làm bật ra tư tưởng, ý tưởng mà chủ đề kịch bản đặt ra...
- Vậy khi xây dựng kịch bản sân khấu Lễ hội Carnaval Hạ Long - 2012, mục tiêu mà ông muốn đạt tới (về chủ đề nội dung, hình thức nghệ thuật v.v..) là gì? Và để đạt được những mục tiêu ấy, trong quá trình tiến hành, ông tập trung chú trọng những việc gì nhất?
+ Với Lễ hội Carnaval Hạ Long 2012, như anh biết rồi đấy, mục tiêu mà Ban tổ chức đặt ra là làm sao thể hiện được bản sắc văn hoá dân tộc, trong đó nét văn hoá truyền thống của người dân Quảng Ninh sẽ là “điểm nhấn”, là “sợi chỉ đỏ” xuyên suốt chương trình Lễ hội. Để làm được điều đó, điều tôi trăn trở nhất là làm sao để tránh sự lặp lại, nhàm chán! Theo tôi, Lễ hội Carnaval Hạ Long chỉ thực sự là “thương hiệu” của Quảng Ninh khi nó là “của Quảng Ninh”, không bắt chước ở đâu cả! Khán giả khi trực tiếp có mặt tại Lễ hội hay chỉ xem qua truyền hình, đều nhận ra những nét khác biệt, riêng có trong đời sống văn hoá, truyền thống văn hoá v.v.. của Quảng Ninh. Mà những nét khác biệt, “riêng có” này của tỉnh nhà lại rất phong phú, đa dạng; chỉ cần chú ý và biết cách khai thác thì rất dồi dào...
- Ông có thể nói một cách cụ thể hơn không?
+ Trong kịch bản của tôi đã thể hiện một cách đầy đủ, chi tiết, như việc đưa các hoạt động văn hoá, thể thao dân gian ở các vùng, miền của Quảng Ninh, hay những nét đặc sắc trong các loại hình sân khấu truyền thống dân tộc v.v.. vào chương trình Lễ hội sao cho hợp lý, có chọn lọc. Nói tóm lại vẫn là phải làm “bật” ra được ý tưởng chủ đạo của Lễ hội là tôn vinh bản sắc văn hoá truyền thống, chứ không lặp lại theo hướng rập khuôn các lễ hội đường phố ở các nước khác... Tôi nghĩ điều này là cần thiết; cho dù sau này việc tổ chức Lễ hội Carnaval Hạ Long có được giao cho ngành Du lịch hay cho TP Hạ Long đảm nhận thì phương châm vẫn là phải tự chủ về ý tưởng nghệ thuật...
- Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng như vậy, ông nghĩ Tuần Du lịch Hạ Long 2012, mà “điểm nhấn” là Lễ hội Carnaval Hạ Long - 2012, có tạo được ấn tượng?
+ Đó là mục tiêu mà Ban tổ chức và những người làm đạo diễn chương trình như chúng tôi mong muốn! Còn tạo được ấn tượng đến mức nào thì phụ thuộc vào sự đầu tư, cả về thời gian và công sức, nhiều hay ít. Như anh cũng biết, số diễn viên không chuyên, là các em học sinh ở các trường học, cán bộ, nhân viên ở các địa phương, đơn vị, cơ quan, doanh nghiệp v.v.. tham gia trình diễn tại Lễ hội có số lượng đông hơn nhiều so với diễn viên chuyên nghiệp. Và muốn họ thể hiện tốt nhất kịch bản thì phải đầu tư thời gian tập luyện một cách thoả đáng...
- Nhưng là những “diễn viên không chuyên”, họ đều đang bận bịu với công việc chuyên môn, không thể dành hết thời gian cho việc này?
+ Đúng là như vậy! Nhưng sự đầu tư mà tôi nói đến ở đây không chỉ là đầu tư theo kiểu “mì ăn liền”, chỉ để cho một kỳ lễ hội trước mắt. Vấn đề là phải có chương trình kế hoạch đầu tư “dài hơi” một cách hợp lý. Chẳng hạn như việc xây dựng kịch bản không nên cứ mỗi năm một khác theo kiểu “tuỳ hứng”, mà dần dần phải làm cho Lễ hội Carnaval Hạ Long trở thành một lễ hội mang tính truyền thống, giống như một lễ hội văn hoá dân gian. Một khi đã là lễ hội mang tính truyền thống dân gian thì “cái sườn” kịch bản có thay đổi đâu, hằng năm chỉ cần “đắp da, đắp thịt” cho nó sinh động, hấp dẫn hơn mà thôi! Và lúc ấy, do các ngành, các địa phương, đơn vị v.v.. đã có sự chuẩn bị từ trước rồi nên việc tập trung tập luyện trước khi Lễ hội diễn ra chỉ là sự “ráp mối” mà thôi, đâu cần nhiều thời gian. Tôi đã từng đi Triều Tiên và tham dự một số hoạt động mang tính lễ hội ở đó, tôi thấy ngay cả các em nhỏ khi tham gia trình diễn cũng “đều tăm tắp”, ngàn người như một. Cái ấy là do ngay từ thời học tiểu học, các em đã được dạy dỗ rất chu đáo về điều này. Với chúng ta, có thể chưa đạt được đến mức ấy, nhưng nếu anh từng đi nghe hát thánh ca ở nhà thờ hay đi xem các lễ hội văn hoá dân gian, anh sẽ thấy họ cũng biểu diễn rất thuần thục các tiết mục. Mà đó cũng đều là những “diễn viên nghiệp dư” cả đấy chứ! Vấn đề là ở chỗ cần phải tạo thành nếp, thành thói quen... Có thể, như đồng chí Bí thư Tỉnh uỷ Phạm Minh Chính đã nói, lần đầu ta hơi bỡ ngỡ, nhưng sau rồi sẽ quen, sẽ nhuần nhuyễn hơn, mang tính “chuyên nghiệp” hơn!
- Tôi có điều hơi thắc mắc, lúc nãy ông có nói ông sợ nhất khi xây dựng kịch bản Lễ hội Carnaval Hạ Long là sự lặp lại, nhàm chán. Thế nhưng, bây giờ ông lại bảo cần định hình nó như một lễ hội văn hoá dân gian truyền thống. Nên hiểu như thế nào đây?
+ Thế anh nghĩ lễ hội văn hoá dân gian truyền thống là sự lặp lại, nhàm chán sao? Vẫn là chú Tễu, vẫn là mẹ Đốp v.v.. với bộ mặt, trang phục, cách đi đứng v.v.. giống nhau nhưng từ bao đời nay mọi người vẫn thích, vẫn hào hứng mỗi khi các nhân vật này xuất hiện trong các lễ hội đấy thôi! Tôi nói “định hình” chứ không phải “lặp lại”... “Lặp lại” là sự “bắt chước” một cách máy móc, còn “định hình” là tạo ra “cái chuẩn” để trên cơ sở đó mà sáng tạo cho hay hơn, hấp dẫn hơn...
- Xin cảm ơn ông vì đã trò chuyện cởi mở với chúng tôi!
Trung Luận
