Tuyến giao thông đường thuỷ nội địa từ Hạ Long đến Sông Chanh (Yên Hưng) là huyết mạch nối tam giác kinh tế Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh và các tỉnh phía Bắc với chiều dài khoảng 20km.
Từ nhiều năm nay, tuyến này vẫn luôn được Cục Đường thuỷ nội địa công nhận là tuyến đường thuỷ nội địa mẫu mực. Đây cũng chính là tuyến đường thuỷ phục vụ đắc lực nhất cho các phương tiện vận tải thuỷ chuyên chở hàng hoá, vật liệu từ Quảng Ninh đi các tỉnh phía Bắc; các tàu chở khách từ Hạ Long đi Cát Bà và ngược lại. Nhưng “trái ngang” thay, nay tuyến này đang rơi vào cảnh “đường sông không phải, hàng hải chẳng hay”. Vì đâu nên cơn cớ này?
Bình quân mỗi ngày có trên 400 phương tiện vận tải thuỷ nội địa đi qua tuyến đường Sông Chanh. Trong ảnh: Cột báo hiệu đường sông khi chưa tháo dỡ.
Ngày 15-4-2009 Bộ GT-VT đã có Quyết định 970/QĐ-BGTVT công bố tuyến đường thuỷ quốc gia. Theo đó, 14,5km đường thuỷ nội địa trên tuyến Sông Chanh (đoạn từ đèn Quả Xoài đến hạ lưu Cầu Mới) thành đường hàng hải. Do đó, đơn vị quản lý cũ là Công ty CP Quản lý đường sông 3 (CP QLĐS) nhận được yêu cầu phải thu hồi toàn bộ hệ thống báo hiệu đường thuỷ nội địa trên tuyến này. Thực thi yêu cầu này, tháng 6-2010, Công ty CPQLĐS 3 đã tháo toàn bộ hệ thống biển báo đường sông nằm trên đoạn từ đèn Quả Xoài đến hạ lưu Cầu Mới. Tuy nhiên, theo tìm hiểu của chúng tôi và trong lần đi thực tế đoạn đường thuỷ này ở thời gian gần đây nhất cho thấy, cơ quan chủ quản tiếp nhận lại luồng đường này là Công ty bảo đảm an toàn Hàng hải 1 vẫn chưa thực hiện các biện pháp quản lý và đảm bảo an toàn hàng hải tại khu vực này.
Đáng chú ý, khi đi tìm hiểu về vấn đề này, chúng tôi đã thu nhận được nhiều ý kiến của đại diện các Công ty có tham gia giao thông thuỷ trên tuyến này “phản ứng” với Quyết định 970/QĐ-BGTVT của Bộ GT-VT. Lãnh đạo Công ty Vận tải đường sông 3, Công ty Vận tải Thuỷ Bắc, Công ty Vận tải đường thuỷ 4 cho biết: Trên 40 năm nay, tuyến đường thuỷ này chủ yếu phục vụ các phương tiện vận tải thuỷ nội địa như các tàu tự hành, tàu lai ghép có trọng tải từ 100 đến 1.000 tấn; các phương tiện vận tải khách… Bình quân một ngày có khoảng trên 400 loại phương tiện vận tải thuỷ nội địa hoạt động trên khu vực này. Trong khi đó, do đặc thù luồng lạch có độ sâu hạn chế nên hầu như tàu hàng hải không lưu hành ở luồng đường này. Thi thoảng những ngày nước lớn mới có một vài chiếc tàu pha sông biển đi qua. Theo báo cáo của Công an huyện Yên Hưng, hiện nay tình hình hoạt động giao thông trên tuyến đường thuỷ này rất phức tạp và luôn tiềm ẩn những nguy cơ mất an toàn giao thông. Đây là tuyến đường thuỷ trọng điểm có số phương tiện, tàu, thuyền hoạt động với lưu lượng cao và rất phức tạp. Ngoài các đoàn tàu tự hành, tàu lai dắt vận chuyển vật liệu, hàng hoá còn có tuyến tàu khách Hạ Long - Cát Bà cũng tham gia giao thông trên tuyến đường đó. Bên cạnh đó, các phương tiện đánh bắt, khai thác hải sản của nhân dân khu vực Yên Hưng vẫn thường xuyên qua lại tuyến luồng này. Hiện nay, tại tuyến luồng này Công ty CP QLĐS 3 đã thu hồi hết các phương tiện báo hiệu đường sông còn các trụ bê tông vẫn “trơ gan cùng tuế nguyệt” trở thành vật cản nguy hiểm cho phương tiện tham gia giao thông thuỷ trên đoạn đường này. Thực trạng này xuất phát từ việc đơn vị chủ quản mới chưa lắp thiết bị báo hiệu hàng hải lên đó. Và như thế, từ nhiệm vụ của điểm báo hiệu đảm bảo cho sự an toàn của giao thông đường thuỷ thì nay những cột trụ bê tông này vô tình trở thành những cái bẫy đối với tàu thuyền qua lại. Một trong những nguyên nhân khác làm tăng thêm mối nguy cơ về tai nạn đường thuỷ ở khu vực này là từ khi Công ty CPQLĐS 3 thôi không quản lý đoạn luồng này nữa nơi đây trở thành “đoạn đường vô chủ”. Người dân đánh bắt hải sản ở khu vực Hà Nam, Hà An, Tân An (Yên Hưng) đã thả lưới, đăng, đáy cắm vào cả luồng đường dành cho tàu thuyền. Không chỉ vậy, họ còn thắp nhiều loại đèn nháy không đúng quy định khiến các phương tiện qua lại đoạn đường này vào ban đêm như bị lạc vào “mê trận” gây nguy hiểm cho tính mạng và tài sản.
Để mục sở thị những bất cập đang diễn ra ở đoạn đường thuỷ nói trên, chúng tôi đã ngỏ lời nhờ “chủ cũ” là Công ty CPQLĐS 3. Thật may, người dẫn đường là một cán bộ trẻ, năng động, nhiệt tình. Anh là Nguyễn Hải Anh, Phó Phòng Kỹ thuật phụ trách pháp chế của Công ty CPQLĐS 3. Từ Hạ Long đi xuồng cao tốc đến khu vực sông Chanh mất khoảng hơn 3 giờ đồng hồ. Dọc đường đi chúng tôi quan sát thấy, bên cạnh những đoàn tàu tự hành, sà lan đang nặng nề xuôi theo con nước có rất nhiều phương tiện đánh bắt hải sản của ngư dân hoạt động qua lại khu vực này.
Quả thật, khi xuồng chạy đến khu vực đèn Quả Xoài rồi giảm tốc chúng tôi thấy hệ thống biển báo hiệu đã bị tháo dỡ hoàn toàn chỉ còn trơ trọi trên mặt biển những chiếc trụ bê tông. Leo lên tàu mang tên Sông Đà 38 đang của XN Vật tư vận tải Sông Đà đang chở than qua khu vực này, chúng tôi được gặp gỡ, trò chuyện với thuyền phó Tô Văn Lưu. Qua một vài câu xã giao cũng đủ biết anh không phải là người khó gần, thế nhưng, do phải tập trung cao độ để quan sát và liên tục nhắc nhở lái tàu nên anh Lưu không “cởi mở” được nhiều. Tuy vậy, khi hỏi về chuyện “thay tên, đổi chủ” ở đoạn đường thuỷ này thì anh Lưu đã thẳng thắn, bày tỏ rất bộc trực: Thay đổi trái khoáy quá. Bao nhiêu năm nay là đường sông giờ lại chuyển thành đường hàng hải? Tôi qua lại nơi này hàng chục năm nay có thấy chiếc tàu biển nào qua lại luồng đường này, mà muốn qua cũng không được vì khu vực này nước nông tàu biển trọng tải lớn đi sao được.
Những chiếc cột báo hiệu sau khi tháo dỡ đèn hiệu và biển báo trở thành vật cản nguy hiểm đối với phương tiện vận tải thuỷ.
Anh Lưu cũng khẳng định, do thường xuyên qua lại đoạn đường thuỷ này nên anh thấy từ khi Công ty CPQLĐS 3 tháo dỡ hệ thống biển báo khu vực này vô cùng lộn xộn và nguy hiểm. Cũng đã xảy ra việc tàu thuyền qua lại vì không có biển báo va vào nhau. Thế rồi, chuyện người dân tự ý thả đăng, đáy, thắp đèn vô tội vạ không chỉ gây nguy hiểm cho phương tiện mà không cẩn thận va phải đáy của họ là lập tức bị ăn vạ “hội đồng”. Thế rồi, anh Lưu dẫn chứng ngay với người thật việc thật. Đó là, mới tháng trước tàu của Xí nghiệp anh va phải đáy của dân bị họ phạt tiền triệu. Anh Lưu giãi bày: Chính vì thế mà khi đi qua đoạn đường này tôi phải căng mắt ra nhìn để chỉ cho lái tàu chỗ tránh. Chị xem xung quanh khu vực này những chỗ đèn nhấp nháy kia là đăng đáy của dân khai thác hải sản đấy.
Theo tay anh Lưu chỉ, trong bóng chiều chạng vạng chúng tôi bất chợt liên tưởng những chiếc đèn đánh bắt hải sản của ngư dân giăng như sao sa đang nhấp nháy xanh đỏ tím vàng trên mặt nước. Với kinh nghiệm của người có thâm niên sông nước, anh Lưu cho biết tuy vận tốc của tàu tự hành không lớn nhưng khi lưu thông trên đoạn đường này nước chảy khá xiết nên rất khó lái, nếu không có hệ thống biển chỉ dẫn, cộng với việc thả đăng, đáy và thắp đèn không đúng quy định như trên thì việc xảy ra tai nạn giao thông đường thuỷ là chuyện nhìn thấy ngay trước mắt. Trao đổi với một số thuỷ thủ lái các tàu lai dắt trên tuyến luồng này chúng tôi đều nhận được những suy nghĩ mang nhiều lo lắng về nguy cơ tiềm ẩn tai nạn của đoạn đường này khi thiếu hệ thống biển báo.
Được biết, ngày 15-3-2010, Công an huyện Yên Hưng đã có công văn gửi các cơ quan chức năng thông báo về những nguy cơ tiềm ẩn trên tuyến đường này do chưa có các biển báo chỉ dẫn. Sở GT-VT tỉnh cũng đã có công văn gửi Bộ GT-VT và Công ty Đảm bảo Hàng hải 1 về vấn đề trên. Thế nhưng “văn đi” mà chưa có “văn lại”. Bởi, tại thời điểm này ngay phía cơ quan tiếp quản vẫn chưa động tĩnh gì.
Rõ ràng việc dỡ bỏ hệ thống biển báo đường thuỷ nội địa, thay vào hệ thống biển báo hàng hải tại khu vực này là việc làm thiếu thực tế và không khả thi. Từ những con số cụ thể mà cơ quan quản lý cho biết thì việc lắp đặt mới này sẽ không mang lại hiệu quả bởi có quá ít tàu biển lưu thông trên tuyến đường này, trong khi mật độ các phương tiện vận tải thuỷ nội địa tham gia dày đặc. Để đảm bảo an toàn cho các phương tiện vận tải thuỷ khi đi trên tuyến đường này, biện pháp cấp bách và trước mắt cần triển khai ngay đó là việc Công ty Đảm bảo Hàng hải 1 phải khẩn trương lắp đặt hệ thống biển báo hiệu và có biện pháp quản lý tuyến luồng này.
