Giáo dục không chính quy (GDKCQ) là phương thức giáo dục giúp cho mọi người vừa làm vừa học, là giải pháp hỗ trợ để hệ thống giáo dục quốc dân vận hành linh hoạt, đa dạng hơn, thích hợp với ĐT, BD nhân lực cho toàn xã hội.
Như chúng ta đều biết, cách thức tổ chức công tác ĐT, BDCB, CC hiện nay thường được tiến hành theo các chương trình và kế hoạch do các cơ quan có thẩm quyền phê duyệt hàng năm. Cách xét duyệt mang nặng tính bao cấp về kinh phí và nội dung đều hướng vào các kiến thức chung về lý luận chính trị, quản lý nhà nước hay nghiệp vụ ngành. Những chuyên đề mới, cập nhật nhu cầu thực tiễn, đáp ứng ngay cho yêu cầu hội nhập quốc tế rất hiếm hoi. Các cơ quan phụ trách ĐT, BD ít chủ động trong việc tìm hiểu, đề xuất và tư vấn cho các cơ sở ĐT, BD về nội dung, chương trình. Cách tiến hành tổ chức ĐT, BDCB, CC như trên tiềm ẩn một số bất cập, hạn chế, như không cập nhật kịp thời kiến thức mới; kế hoạch, chiến lược về ĐT, BDCB, CCkhông rõ ràng; chương trình ĐT,BD chưa chú trọng đầy đủ đến các mục tiêu cụ thể và thiết thực cho giai đoạn hội nhập mạnh mẽ hiện nay; kinh phí sử dụng không hợp lý do ĐT, BD dàn trải và không đủ chi cho những chương trình ĐT, BD chuyên sâu (ví dụ như để mời những chuyên gia có trình độ quốc tế tới giảng dạy chẳng hạn). Trong tình hình chung ấy, do tính chất, đặc điểm của GDKCQ nên phương thức này có thể góp phần cải thiện tình hình, làm giảm tối đa được các bất cập nêu trên. Cụ thể là, về nội dung chương trình ĐT, BD CB, CC bên cạnh việc huy động được các cơ quan tham mưu về ĐT, BD CB, CC như Sở Nội vụ ở các tỉnh hoặc Vụ Đào tạo của Bộ Nội vụ, GDKCQ còn huy động được các lực lượng khác, đó là đội ngũ những người làm công tác GDKCQ ở tất cả các trường đại học, học viện trung tâm ở các địa phương trong cả nước. Lực lượng này hết sức đông đảo và năng động; trong những năm qua, đã có đóng góp quan trọng trong ĐT, BD nguồn nhân lực của đất nước. Các bộ phận đảm trách nhiệm vụ ĐT, BD theo hình thức GDKCQ của các trường và các địa phương thường rất nhạy bén trong việc nắm bắt nhu cầu đào tạo của các ngành, các địa phương. Và nếu Chính phủ chỉ đạo, giao nhiệm vụ, có chính sách khuyến khích thì nhất định họ sẽ có đóng góp xứng đáng vào việc đổi mới nội dung, chương trình cho phù hợp với từng ngành, địa phương thời hội nhập.
Về hình thức tổ chức, GDKCQ là giáo dục linh hoạt, mọi nơi, mọi lúc. Vì thế, việc học tập không ảnh hưởng quá nhiều tới công việc của CB, CC.
Về phương pháp, GDKCQ cũng đang cải tiến phương pháp giảng dạy và đào tạo nhằm đáp ứng yêu cầu của công tác ĐT, BD CB, CC theo hướng mang tính thực tiễn hơn. Kết hợp nhiều phương pháp trong giảng dạy, người học được tham gia tích cực vào bài giảng, thầy giáo chủ yếu hướng dẫn, điều chỉnh và tổng hợp. Ngoài ra, còn được sử dụng phương tiện hiện đại để hỗ trợ giảng dạy như máy tính, Projector v.v... để tiết kiệm thời gian viết bảng, bài giảng sinh động hơn và ít thời gian trên lớp hơn. Thêm nữa, cách đánh giá, kiểm tra kết quả học tập cũng cần cải tiến hơn. Thông thường các khoá ĐT, BD đang tiến hành thường có một bài kiểm tra (thi) hoặc viết thu hoạch vào cuối khoá học. Cách làm này nhiều khi mang nặng tính hình thức, không đáp ứng được mục tiêu kiểm tra kiến thức sau khoá học. Vì thế, nên thay cách kiểm tra một lần vào cuối khoá học bằng kiểm tra nhiều lần trong một khoá học; có thể thay kiểm tra bằng giao bài tập, những tình huống cần giải quyết xen kẽ với kiểm tra (1 khoá học 4 tuần thì mỗi tuần kiểm tra 1 lần, hoặc học viên phải hoàn thành 1 bài tập trong 1 tuần). Kết quả cuối khoá là kết quả tổng hợp của các lần kiểm tra. Như vậy, người học phải chuyên tâm, gắn kết kiến thức đã học với thực tiễn hơn, sẽ nắm sâu kiến thức, nhớ nội dung chương trình học được lâu hơn...
- Về vấn đề tài chính, các cơ sở tổ chức ĐT, BD theo phương thức GDKCQ thường phải hạch toán, lấy thu bù chi. Do vậy, những người đang làm trong hệ thống GDKCQ tổ chức khoá học sẽ tính ra ngay kinh phí thiếu là bao nhiêu để xin cấp bổ sung, hoặc học viên hay cơ sở cử người đi học phải đóng góp bằng ngân sách đào tạo.
Tuy nhiên, cũng chính sự mềm dẻo và linh hoạt của GDKCQ như trình bày ở phần trên, nên bên cạnh ưu điểm cũng có những nhược điểm kèm theo, đó là: Tính tự do cao, có thể khó kiểm soát; nếu quản lý không tốt, có thể dẫn tới suy giảm chất lượng ĐT, BD. Vì vậy, để phát huy vai trò của GDKCQ đối với công tác ĐT, BD CB, CC Nhà nước cần quy định cụ thể điều kiện, tiêu chuẩn cho cơ sở giáo dục, đào tạo được ĐT, BD CB, CC. Đối với chương trình bồi dưỡng (bằng nguồn vốn ngân sách) cần quy định cơ quan quản lý Nhà nước về ĐT, BD CB, CC (Sở Nội vụ hay cơ quan quản lý đào tạo bồi dưỡng) thẩm định trước khi tiến hành tổ chức bồi dưỡng. Đồng thời, cần ban hành văn bản hướng dẫn về cách đánh giá thi, kiểm tra và thẩm quyền cấp văn bằng, chứng chỉ. Ngoài ra, phải xem xét bổ sung kinh phí cho những chương trình đặc thù trên cơ sở tham khảo chi phí đào tạo quốc tế (như khi tổ chức những khoá đào tạo bồi dưỡngcác kiến thức hội nhập phải mời những chuyên gia đào tạo cao cấp hoặc chuyên gia nước ngoài).
Bên cạnh đó, Nhà nước cũng cần có các chính sách hỗ trợ cho công tác ĐT, BD CB, CC; chẳng hạn như ngoài chính sách thi tuyển đầu vào đối với CB, CC như hiện nay, cần tổ chức thi (sát hạch trình độ chuyên môn, nghiệp vụ), định kỳ đối với các công chức đương nhiệm; chính sách khuyến khích đối với CB, CC tích cực tham gia ĐT, BD(như tăng lương sớm, tăng phụ cấp, xem xét đề bạt, đồng thời có biện pháp xử lý những cán bộ công chức không cập nhật đượckiến thức mới, năng lực không đáp ứng được yêu cầu). Mặt khác, phải xem xét lại chế độ tuyển dụng vĩnh viễn (biên chế suốt đời hay hợp đồng không thời hạn). Nên áp dụng hình thức hợp đồng có thời hạn đối với tất cả CB, CC, cũng giống như việc bổ nhiệm có thời hạn đối với các chức vụ lãnh đạo hiện nay. Điều đó làm cho mỗi CB,CC phải thường xuyên cố gắng công tác và trau dồi kiến thức và phải xây dựng tiêu chuẩn rõ ràng hơn về nghiệp vụ đối với CB, CC ở tất cả các lĩnh vực, ngành nghề, công tác trong bộ máy hành chính Nhà nước. Về vấn đề kinh phí cho ĐT, BD CB, CC, nên phân loại chương trình nào thì được cấp kinh phí và đã cấp thì cấp đủ, còn chương trình nào thì cần xã hội hoá, tránh sự dàn trải trong việc đầu tư cho công tác ĐT, BD CB, CC...
