Mới gặp Giám đốc Trung tâm Hướng nghiệp - Giáo dục thường xuyên Uông Bí Nguyễn Huy Bình, dễ khiến người ta nghĩ ông là người hơi cũ, có phần già trước tuổi. Song thực tế, ông khá vui vẻ và cởi mở. Ban đầu, nghe về ông, tôi có phần tò mò vì biết ông hiện đang là giám đốc có thâm niên gắn bó với ngành học GDTX lâu nhất tỉnh. Và trước khi được điều về làm Giám đốc Trung tâm HN-GDTX Uông Bí, ông vốn là hiệu trưởng một trường THPT...
Ông Nguyễn Huy Bình - Giám đốc Trung tâm Hướng nghiệp - Giáo dục thường xuyên Uông Bí Gặp nhau trên điện thoại, ông cười: - Mời bạn về đây để cùng trao đổi và thăm cơ sở của Trung tâm... Và rồi khi đến đây, tôi không khỏi ngỡ ngàng trước một khuôn viên rộng, thoáng đãng, được quy hoạch khá khang trang, sạch đẹp, với những dãy phòng học và làm việc thẳng tắp dưới những hàng cây xanh mát mắt... Thấy tôi cứ mê mẩn với quang cảnh nhà trường, Giám đốc Bình cười. Ông kể: 
- Khi chuyển từ Trường THPT Hoàng Văn Thụ về đây, năm 1995, tôi được giao làm đề án xây dựng Trung tâm Kỹ thuật tổng hợp - Hướng nghiệp Uông Bí (nay là Trung tâm HN-GDTX). Đó là một khu vực khá rộng, với diện tích hơn 17.400 m2, nhưng là một khu đất hoang, đầy hố, hốc, cây và cỏ dại... Thứ mà chúng tôi tiếp quản được đáng kể nhất là cái hội trường, nhưng cũng chỉ làm bằng gạch xỉ, mái ngói. Toàn bộ các khu lớp học, nhà làm việc, thư viện và phòng đọc, thiết bị thí nghiệm, phòng truyền thống, đến vườn hướng nghiệp, khuôn viên cây xanh, công trình thể thao v.v. như bạn đang nhìn thấy đấy đều được xây dựng về sau này, là công sức của bao thế hệ thầy và trò suốt hàng chục năm qua...
- Được biết, nguồn vốn nhà nước đầu tư cho hoạt động HN-GDTX khá eo hẹp. Vậy Trung tâm có bí quyết gì để xây dựng cơ ngơi này?
+ Nếu chỉ dựa vào nguồn kinh phí trên cấp, quả là khó khăn thật. Như năm nay, năm cao nhất kể từ khi thành lập, chúng tôi được cấp kinh phí cho tăng cường CSVC là 400 triệu đồng. Bạn thử hình dung xem, riêng một gia đình xây ngôi nhà cũng mất tới vài trăm triệu rồi, vậy mà đầu tư cho một cơ sở giáo dục vốn đã phải chắp vá hàng chục năm như Trung tâm HN-GDTX Uông Bí thì liệu có thỏa mãn được không? Nhưng thực trạng đang là như vậy chúng tôi phải tự vận động thôi! Hơn 10 năm nay, mỗi năm, chúng tôi phấn đấu làm một công trình từ ngân sách, một công trình bằng nội lực và xã hội hóa. Kết quả đã xây dựng được 9 phòng học lý thuyết, 4 phòng học nghề tiếp cận chuẩn là phòng điện dân dụng, cắt may, tin học, phòng làm và cắm hoa. Nói thì đơn giản vậy đấy, nhưng thật ra là cả một sự cố gắng rất lớn. Bởi lẽ trong khi ngân sách đầu tư không đáp ứng được mục tiêu kiên cố hóa trường lớp, nếu không xây dựng cho ra tấm, ra miếng thì công trình chỉ xây xong đã lạc hậu, giá trị sử dụng thấp, vài năm sau lại phải đập đi xây lại thì rất lãng phí. Như năm học trước, chúng tôi được cấp 150 triệu để nâng cấp phòng máy vi tính. Gọi là nâng cấp nhưng thực ra là làm lại từ đầu, mất gần 450 triệu. Năm nay, tỉnh cấp kinh phí nâng cấp nhà làm việc là 150 triệu thì khi hoàn thành cũng hết hơn 400 triệu... Sự thiếu hụt tài chính với Trung tâm là chuyện thường ngày mà! Vì vậy, chúng tôi phải tìm cách nhằm phát huy nội lực và xã hội hóa để tăng cường CSVC. Bạn nhìn xem, toàn bộ bồn hoa, cây cảnh, ghế đá, bàn ghế giáo viên, bàn ghế phòng đọc v.v. là do các khối học sinh trước khi ra trường làm tặng hoặc là sản phẩm của các công trình thanh niên hàng năm đấy. Ngoài ra, chúng tôi còn có thêm sự hỗ trợ, ủng hộ từ các đơn vị có tâm với giáo dục, với Trung tâm như Công ty Nhiệt điện Uông Bí, doanh nghiệp Đức Phúc v.v.
- Hiện nay, tình trạng thiếu giáo viên đang là bài toán khó giải ở các Trung tâm HN-GDTX. Vậy bằng cách nào, khi mà mức thu của học sinh thì hạn chế, đầu tư của nhà nước lại thấp, nhưng Trung tâm HN-GDTX Uông Bí vẫn luôn đủ giáo viên để duy trì dạy thường xuyên 9-10 môn học?
+ Lúc đầu thành lập, Trung tâm chỉ có 3 lớp, với 84 học sinh; nhưng rồi con số ấy ngày càng tăng nhanh, có năm lên tới 24 lớp, với 1.126 học sinh chưa kể các lớp bổ túc THPT và lớp ngoài phổ thông v.v. Trong khi đó, con số biên chế thì vẫn không thay đổi, 13 người. Trung tâm phải nhận hợp đồng giáo viên ngoài biên chế, giáo viên thỉnh giảng từ các trường cao đẳng và THPT công lập, giáo viên nghỉ hưu và giáo viên mới ra trường đang chờ việc v.v.
Về nguyên tắc, trong giáo dục không thể thương mại hóa, nhưng cần tiếp cận với nền kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế để làm nên sản phẩm có chất lượng đáp ứng nhu cầu xã hội. Cũng từ suy nghĩ như vậy, mặc dù ngành học chỉ quy định bắt buộc dạy 7 môn văn hóa cơ bản, nhưng ngay từ những năm đầu, Trung tâm đã chủ động thực hiện chương trình khuyến khích học ngoại ngữ, giáo dục công dân cho học sinh độ tuổi THPT và gần đây là môn tin học... Tất nhiên, để duy trì được đội ngũ giáo viên nhằm đáp ứng được yêu cầu đó những năm qua, chúng tôi phải lo đảm bảo mọi chế độ cho họ. Tới đây, nhà nước sẽ điều chỉnh lương cơ bản nữa thì quả là rất khó khăn cho ngành học này nếu không có các biện pháp tháo gỡ hiệu quả. Nhân đây, chúng tôi cũng xin trân trọng cảm ơn đội ngũ giáo viên ở Trung tâm và các trường tham gia giảng dạy tại đây thời gian qua, với lương tâm và trách nhiệm nghề nghiệp, họ đã đồng cam, cộng khổ, sẻ chia những khó khăn mà Trung tâm đang gặp phải...
- Đã bỏ nhiều tâm sức vào xây dựng Trung tâm được như hôm nay, ông hẳn có thể tự hào về những việc mình đã làm?
+ Tự hào thì hơi quá, nhưng kiểm nghiệm lại, tôi cảm thấy yên tâm về những việc mình đã làm. Không phải tôi không có thiếu sót, khuyết điểm nhưng quan trọng là mình biết lắng nghe và điều chỉnh kịp thời để làm cho tốt hơn và đã được mọi người ghi nhận điều đó!
- Nhưng hẳn ông còn nhiều trăn trở với hoạt động HN-GDTX hiện nay. Ông có thể chia sẻ với bạn đọc không?
+ Hoạt động HN-GDTX có vai trò, vị trí xứng đáng trong hệ thống giáo dục quốc dân theo luật định. Chỉ tiếc là đến hôm nay, chúng ta vẫn chưa làm được gì nhiều! Qua phân luồng học sinh phổ thông 3 năm gần đây cho thấy số học sinh đăng ký dự thi đại học, cao đẳng giảm gần một nửa, học sinh dự thi THCN và các trường nghề tăng nhanh là tín hiệu rất đáng mừng. GDTX là ngành học gồm nhiều chương trình, tổ chức theo cơ chế mở để nhiều đối tượng có nhu cầu được học tập theo nguyên lý tiếp nối, bổ sung, thay thế từ giáo dục phổ thông đến đại học, cả văn hóa và KHKT. Đây là thế mạnh mà các ngành học khác không thể có. Nhưng cái vướng nhất hiện nay là chưa có sự nhận thức đúng, thống nhất trong xã hội và một cơ chế chính sách còn bất hợp lý. Với những điều kiện hiện nay của các Trung tâm HN-GDTX, kết quả tốt nghiệp bổ túc THPT năm qua còn thấp là phản ánh khá thực chất. Người trong cuộc thì đổ tại khách quan, người ngoài cũng đừng vội trách các cơ sở, bảo họ có điều gì đó vì lợi nhuận thì chưa thật chuẩn xác mà thật ra sự đầu tư cho nó là chưa đủ... Bên cạnh đó, tôi nghĩ, HN và GDTX cũng cần tiếp tục đổi mới, đa dạng các hoạt động giáo dục, đào tạo, trước hết là để tự cứu mình đã...
- Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện bổ ích này!.
