Ấn tượng đầu tiên tôi bắt gặp ở chị là sự nhiệt tình, cởi mở và gần gũi. Bằng sự say mê và tâm huyết, chị kể cho tôi nghe những câu chuyện, những niềm vui, nỗi buồn trong công việc của mình. Chị là bác sĩ - thạc sĩ Lê Thị Hoa - Trưởng khoa Xét nghiệm, Bệnh viện Lao - Phổi Quảng Ninh, đồng thời là nhân viên tư vấn của Trung tâm tư vấn sức khỏe cộng đồng thuộc dự án LIFE GAP (Số 809, đường Nguyễn Văn Cừ, TP Hạ Long).
Bác sỹ Lê Thị Hoa
+ Chị có thể kể một trong số những kỷ niệm ấy?
- Đó là hồi đầu năm 2003, có một chàng trai mặc áo lính đến Trung tâm của chúng tôi. Anh cứ đi đi lại lại, dáng vẻ bồn chồn, hết xem tờ rơi, lại đọc tài liệu. Tôi để ý và mời anh vào phòng, hỏi xem anh có tâm sự gì. Anh từ chối và bảo không có chuyện gì cả. Nhưng với kinh nghiệm của một nhà tư vấn, tôi biết anh lính ấy có điều khúc mắc khó nói. Mãi đến 4 giờ chiều, anh vẫn còn ở Trung tâm. Tôi đã mời được anh vào phòng và động viên anh. Cuối cùng, anh ấy cũng tâm sự với tôi câu chuyện của mình. Anh là bộ đội đóng quân ngoài đảo. Trong một lần về đất liền, anh được bạn bè rủ đi uống rượu, hát karaoke. Rồi trong lúc say rượu, anh và các bạn đã quan hệ với gái mại dâm mà không dùng bao cao su. Sau lần ấy, anh rất lo lắng và muốn đi thử xem mình có bị sao không...
+ Câu chuyện tiếp theo về anh lính ấy như thế nào, thưa chị?
- Như với các khách hàng khác, tôi đã tư vấn cho anh về nguy cơ lây bệnh mà anh có thể mắc phải và gợi ý cho anh làm xét nghiệm. Anh lính đồng ý. Sau đó, anh ấy ra về với lời động viên của tôi và niềm hi vọng mình sẽ không sao cả. Nhưng thật đáng buồn, một tuần sau kết quả xét nghiệm trả lời rằng anh đã dương tính với HIV. Dù đã được tư vấn, chuẩn bị tâm lý từ trước, nhưng anh vẫn sốc. Tôi vẫn còn nhớ, hôm ấy, dù mặc bộ đồ hải quân khá dày nhưng mồ hôi anh ấy vẫn toát ra ướt đầm áo. Phải rất lâu sau đó, anh ấy mới bình tĩnh lại và kể rằng: Đó là lần đầu tiên trong đời anh quan hệ tình dục với gái mại dâm, và do say rượu nên anh không thể tự chủ được hành vi của mình.
+ Trường hợp của anh lính trên, theo chị nói lên điều gì?
- Anh bạn mà tôi kể cũng giống như khá nhiều người, đó là họ suy nghĩ hơi chủ quan, rằng: “Chỉ một lần quan hệ với gái mại dâm mà không dùng bao cao su thì sẽ không việc gì”. Đó là suy nghĩ chết người. Bởi HIV/AIDS có thể tác động đến tất cả mọi người. Thứ hai là chuyện uống rượu cũng như dùng ma túy của các bạn. Rượu và ma túy không thể khiến người ta bị lây nhiễm HIV, nhưng nó làm cho người ta mất tự chủ dẫn đến không kiểm soát được hành vi, không tự bảo vệ được mình.
+ Đã 5 năm làm tư vấn cho mọi đối tượng, chị có gặp nhiều trường hợp như chị vừa kể không?
- Có thể nói 5 năm qua, Trung tâm của chúng tôi đã tiếp nhận hàng nghìn lượt khách nhưng mỗi người có một hoàn cảnh, một câu chuyện khác nhau, không ai giống ai. Người còn rất trẻ, người tuổi trung niên, người lập gia đình rồi, người còn độc thân, có người là nữ và cũng có rất đông nam giới. Có những bạn trẻ mới 19, 20 tuổi nhưng đã yêu hai ba người, quan hệ tình dục cũng nhiều lần. Có những ông chồng ngoại tình, quan hệ với gái mại dâm mang bệnh về truyền cho vợ. Nhưng cũng có những cặp vợ chồng lấy nhau đã 7 năm, có con 4 tuổi, người chồng có HIV, nhưng vợ và con anh ta hoàn toàn khỏe mạnh.
+ Có nhiều hoàn cảnh, nhiều mảnh đời khác nhau như vậy, nhân viên tư vấn chắc sẽ rất vất vả, khó khăn trong công việc của mình?
- Vâng, đúng thế. Bản thân tôi đã gặp nhiều tâm trạng của khách: Lo lắng, bồn chồn, vui vẻ, thất vọng, chán nản, nghi ngờ v.v. Chúng tôi luôn phải đặt mình vào vị trí của họ, đồng thời phải lường hết những tình huống câu hỏi khách đưa ra. Người tư vấn không có quyền được sai sót, vì chỉ cần một lỗi rất nhỏ cũng sẽ gây ảnh hưởng không tốt đến tâm lý, hành động của khách…
+ Khách đến với Phòng tư vấn sẽ được những gì?
- Đầu tiên, khi đến Phòng tư vấn, bạn sẽ cảm nhận được không khí thân thiện, cởi mở, được đón tiếp niềm nở, thân tình. Sau đó, bạn sẽ được gặp nhân viên tư vấn, họ sẽ trả lời tất cả những câu hỏi, thắc mắc của bạn. Bạn được tôn trọng và bình đẳng khi giao tiếp. Tư vấn viên sẽ gợi ý và để bạn tự quyết định có nên làm xét nghiệm hay không. Khi bạn làm xét nghiệm, sau một tuần bạn sẽ biết kết quả. Đến lấy kết quả, bạn sẽ được tư vấn lần hai tùy theo tình trạng ghi trên phiếu xét nghiệm. Bạn sẽ không phải trả bất cứ khoản tiền nào trong quá trình tư vấn và xét nghiệm. Đặc biệt, bạn không cần phải cho biết tên, tuổi, địa chỉ, hoặc nếu có để lại thông tin cá nhân thì đều sẽ được giữ kín.
+ Như vậy, Phòng tư vấn mà chị đang tham gia sẽ không có hoạt động cấp, phát thuốc?
- Mục tiêu của tư vấn xét nghiệm tự nguyện là tạo ra sự thay đổi hành vi có tính chất bền vững dựa trên sự hiểu biết về nguy cơ lây nhiễm của khách hàng. Do đó, cái chúng tôi mang lại cho khách là kiến thức và niềm tin. Chẳng hạn, đối với khách hàng có kết quả xét nghiệm âm tính với HIV, chúng tôi sẽ tư vấn để người đó biết cách phòng tránh lây nhiễm. Trường hợp ngược lại, chúng tôi tư vấn để khách duy trì được sức khỏe ở tình trạng tốt nhất, tránh lây nhiễm cho người thân, cộng đồng. Thêm vào đó, chúng tôi giới thiệu họ đến những dịch vụ hỗ trợ của dự án, đến bệnh viện hoặc những trung tâm y tế tin cậy. Chính vì những bước tư vấn hiệu quả này, nên khách hàng khi đến với Trung tâm đều được trang bị những kiến thức cơ bản nhất để phòng chống lây truyền HIV. Đã có nhiều khách hàng quay trở lại với chúng tôi để tiếp tục được hướng dẫn, tư vấn trong nhiều năm sau khi xét nghiệm.
+ Một ngày, chị đón tiếp khoảng bao nhiêu người? Và kết quả tư vấn, xét nghiệm nói chung ra sao?
- Trước đây, khi Trung tâm mới thành lập khách rất vắng. Sau đó, lượng khách tới ngày càng đông, có tháng tới gần 200 người. Hiện nay số lượng khách ổn định từ 100 đến 120 người/tháng. Tỉ lệ dương tính với HIV trước thường từ 20-25% đến nay giảm còn 13-14%. Người đến tư vấn, xét nghiệm nhiều nhất đa phần là thanh niên.
+ Đối tượng thanh niên “có H” chiếm tỉ lệ lớn. Chị có lời khuyên nào để giúp họ phòng chống lây nhiễm HIV/AIDS hiệu quả?
- Các bạn thanh niên bây giờ có lối sống hiện đại và rất khác so với thế hệ những người đi trước. Có những bạn sớm sa vào tệ nạn xã hội, có những đôi bạn trẻ yêu nhau và có quan hệ tình dục từ rất sớm. Tôi thường hay nói với các bạn rằng: Cai ma túy rất khó, vậy trước khi chưa thể cai thì có thể dùng riêng bơm, kim tiêm cho mình. Quan hệ tình dục rất khó cưỡng, vậy hãy dùng bao cao su khi quan hệ với bạn tình.
Nếu có bất cứ vấn đề gì lo lắng, các bạn hãy đến với những trung tâm tư vấn, tìm gặp các chuyên gia. Tôi muốn nhắc lại rằng, HIV/AIDS có thể tác động đến tất cả mọi người. Vì vậy, hãy coi việc đi tư vấn, xét nghiệm HIV/AIDS như là một hoạt động khám bệnh, chăm sóc sức khỏe định kỳ. Chính chúng tôi, những người làm tư vấn - xét nghiệm cũng vẫn thường kiểm tra cho mình như thế…
