Những năm trước đây, đã có thời điểm Quảng Ninh là "điểm nóng" về số người nhiễm HIV trong cả nước... Nhưng vài năm gần đây, số người nhiễm HIV mới được phát hiện năm sau luôn thấp hơn năm trước; và hiện tại, Quảng Ninh đã ở "cuối bảng" trong số 10 tỉnh, thành có số người nhiễm HIV cao nhất.
Đây là sự nỗ lực đáng ghi nhận trong việc kiềm chế sự gia tăng, phòng chống HIV/AIDS. Nhân tháng hành động quốc gia phòng chống HIV/AIDS năm 2010, PV Báo Quảng Ninh đã có cuộc trò chuyện với chị Lê Thị Hoa, Giám đốc Trung tâm Phòng chống HIV/AIDS tỉnh Quảng Ninh...
- Thưa chị, năm nay là năm thứ 20 Việt Nam đương đầu với dịch HIV/AIDS. Chị có thể cho biết vài nét về thực trạng HIV/AIDS ở Quảng Ninh trong những năm qua và hiện nay?
+ Đối với Quảng Ninh, đến năm 1994 mới phát hiện ca nhiễm HIV đầu tiên và sau đó 2 năm, tỉnh mình mới phát hiện ca nhiễm thứ 2. Tính đến ngày 30-9-2010, luỹ tích số người nhiễm HIV đúng địa chỉ là 7.576 người. Tất cả 14/14 huyện, thị, thành phố, 159/186 xã, phường, thị trấn trên địa bàn tỉnh đã có người nhiễm HIV. Số người nhiễm HIV tập trung nhiều nhất ở độ tuổi lao động, khoảng từ 20-39 tuổi, nam nhiều hơn nữ. Những năm qua, được sự quan tâm lãnh đạo của các cấp uỷ Đảng, sự phối hợp của các ban, ngành, đoàn thể cũng như sự nỗ lực của cộng đồng, các hoạt động phòng, chống HIV/AIDS của Quảng Ninh đã thu được kết quả đáng khích lệ. Từ một tỉnh có tỷ lệ người nhiễm HIV cao nhất trong cả nước, đến nay Quảng Ninh đã "tụt xuống", xếp thứ 10. Và đáng mừng hơn, số người nhiễm HIV mới được phát hiện năm sau luôn thấp hơn năm trước. Con số tỷ lệ người nhiễm trên 100.000 dân là 0,28%. So với chiến lược Quốc gia phòng chống HIV/AIDS 2010, tầm nhìn 2020 thì Quảng Ninh cũng đã đạt được mục tiêu đề ra (mục tiêu là 0,3%)...
- Hiện tại, trong công tác phòng chống HIV/AIDS ở Quảng Ninh, khó khăn gì là đáng kể nhất, thưa chị?
+ Khó khăn thì rất nhiều, bởi vì liên quan đến HIV thì người ta hay nghĩ đến các tệ nạn xã hội. Chính vì vậy, bản thân sự phân biệt kỳ thị của mọi người đối với người nhiễm; thậm chí ngay cả bản thân người nhiễm HIV cũng có sự tự phân biệt, kỳ thị. Tức là họ không dám khai đúng tên, khai đúng địa chỉ để cho cán bộ y tế đến chăm sóc, hỗ trợ. Chính vì thế, đây cũng là một vấn đề rất khó khăn cho các hoạt động phòng chống HIV/AIDS. Thêm nữa, nguồn kinh phí của các chương trình mục tiêu quốc gia để cho các hoạt động phòng chống HIV/AIDS còn rất hạn chế. Thế nhưng, cũng rất may hiện tại Quảng Ninh là một trong những tỉnh được Cục Phòng chống HIV/AIDS và các dự án quốc tế quan tâm, hỗ trợ rất nhiều trong các khoản kinh phí, từ công tác điều trị cho đến các hoạt động dự phòng v.v... đều rất được quan tâm. Cho nên các hoạt động phòng chống HIV/AIDS được triển khai một cách đồng bộ, từ các hoạt động truyền thông cho đến các hoạt động can thiệp giảm tác hại, rồi các chương trình chăm sóc điều trị, phòng khám ngoại trú hay chương trình dự phòng lây truyền từ mẹ sang con...
- Thế còn ở các địa bàn vùng sâu, vùng xa của tỉnh, công tác phòng chống HIV/AIDS thì sao ạ?
+ Hiện nay, các hoạt động truyền thông can thiệp bằng các chương trình mục tiêu quốc gia, chúng tôi cũng đang triển khai đến các vùng sâu, vùng xa qua các kênh đại chúng, truyền thông nhóm nhỏ, các hoạt động tiếp cận cộng đồng. Tuy nhiên, ở vùng sâu, vùng xa thì số người nhiễm chưa nhiều lắm. Thế nên khi triển khai các hoạt động thì kéo theo nhiều vấn đề khác. Vì vậy cũng có rất nhiều dự án chưa vươn được tới các địa điểm vùng sâu, vùng xa...
- Được biết, để giảm thiểu tốc độ lây truyền HIV/AIDS trong cộng đồng, hoạt động can thiệp giảm tác hại luôn được coi là một trong những mũi nhọn được ưu tiên. Xin chị nói rõ hơn về hoạt động này?
+ Được ví như "quả đấm thép", là liều "vắc xin" hữu hiệu trong dự phòng lây nhiễm HIV, hoạt động can thiệp giảm tác hại luôn được coi là một trong những mũi nhọn được ưu tiên. Để thực hiện các biện pháp can thiệp, giảm tác hại dự phòng lây nhiễm HIV, hoạt động tiếp cận cộng đồng được thực hiện chủ yếu qua đội ngũ tuyên truyền viên đồng đẳng, cộng tác viên. Hiện nay, với sự tham gia của gần 400 đồng đẳng viên, cộng tác viên, các hoạt động can thiệp giảm hại đã được triển khai tại các xã, phường trọng điểm trong tỉnh. Chính đội ngũ này đã lan toả khắp xã, phường tiếp cận với những nhóm người có hành vi nguy cơ cao để truyền thông thay đổi hành vi nhằm phòng, chống HIV/AIDS và giới thiệu họ đến các dịch vụ hỗ trợ. Các hoạt động phát bơm kim tiêm sạch, thu gom kim tiêm bẩn, phân phát bao cao su miễn phí v.v... đã góp phần hạn chế sự lây truyền HIV/AIDS trong cộng đồng. 9 tháng đầu năm 2010 đã phát gần 600.000 bơm kim tiêm sạch, gần 500.000 bao cao su cho các đối tượng có nguy cơ cao. Bên cạnh hoạt động can thiệp giảm tác hại dự phòng lây nhiễm, công tác giám sát HIV/AIDS và tư vấn xét nghiệm HIV tự nguyện cũng đặc biệt được quan tâm.
- Hiện nay, ở Quảng Ninh có bao nhiêu phòng xét nghiệm HIV, thưa chị?
+ Cho đến nay, Quảng Ninh có 2 phòng xét nghiệm được Bộ Y tế công nhận đủ điều kiện khẳng định các trường hợp HIV dương tính. Một phòng đặt tại Trung tâm Phòng chống HIV/AIDS của tỉnh và một phòng đặt tại Bệnh viện Việt Nam Thuỵ Điển (Uông Bí). Ngoài ra, Quảng Ninh còn có 11 phòng tư vấn xét nghiệm HIV tự nguyện ở 9 huyện, thị, thành phố và 12 phòng khám ngoại trú dành cho những người nhiễm HIV/AIDS, trong đó có một phòng khám dành cho trẻ em. Tất cả bệnh nhân đến khám đều được điều trị miễn phí. Hiện tại, trên địa bàn tỉnh có 5 huyện, đó là: Bình Liêu, Ba Chẽ, Đầm Hà, Hải Hà, Cô Tô, chưa có phòng khám điều trị cho bệnh nhân HIV/AIDS.
- Được biết, trước đây chị đã có khá nhiều năm gắn bó với công việc tư vấn, xét nghiệm HIV/AIDS. Chị thấy công việc này thế nào?
+ Trước khi về Trung tâm Phòng chống HIV/AIDS của tỉnh, tôi làm Trưởng khoa xét nghiệm Bệnh viện Lao phổi tỉnh. Trong quá trình đó, tôi tham gia rất nhiều khoá đào tạo về tư vấn xét nghiệm tự nguyện, về chương trình phòng chống HIV/AIDS. Tôi đã có khoảng thời gian tham gia ở phòng tư vấn 8 năm, từ cuối năm 2002-2009. Nói thật với bạn, tôi là một người rất thích chương trình tư vấn xét nghiệm tự nguyện. Thực ra ở mình không có cách nào khác là việc xét nghiệm để biết mình có HIV hay không. Chỉ có mỗi cách là xét nghiệm thì mới xác định được tình trạng nhiễm ấy mà việc tư vấn để họ làm xét nghiệm là một chương trình rất hiệu quả. Trong quá trình tư vấn có rất nhiều vấn đề mà tôi cảm thấy vừa tự học được và chia sẻ được từ khách hàng, có những tình huống mà họ xử lý rất khác nhau. Tôi nghĩ là mình đã học được rất nhiều thứ khi làm tư vấn viên...
- Chị có thể nói cụ thể hơn...?
+ Chẳng hạn như để làm tư vấn, ngoài kiến thức chuyên môn, bản thân mình phải có sự cảm thông, chia sẻ. Đừng vội phán xét khách hàng sao lại thế này, sao lại thế kia... Tôi nghĩ, cái quan trọng nhất vẫn là làm thế nào để khách hàng cảm thấy họ yên tâm để chia sẻ với mình, nhìn thấy mình là họ có thể chia sẻ, tin tưởng và bộc bạch được hết với mình...
- Có một thực tế, hiện nay nhiều người cho rằng nhiễm HIV là hậu quả của những hành vi xấu, hay nếp sống buông thả... Do đó, những người sống chung với HIV/AIDS thường bị coi thường, khinh miệt. Thái độ kỳ thị này dẫn tới sự phân biệt đối xử đối với họ. Chị nghĩ sao về vấn đề này?
+ Không thể nói như vậy được. Bởi vì, dịch HIV có thể tác động đến tất cả mọi người, không riêng một đối tượng nào cả. Tuy nhiên, có những người có nguy cao hơn, tập trung ở những đối tượng sử dụng ma tuý, hành nghề mại dâm. Thế nhưng, bây giờ xu hướng dịch cũng đã bắt đầu tác động đến đối tượng ít có nguy cơ, những người dễ bị tổn thương như phụ nữ mang thai, trẻ em. Mình không thể đánh đồng dịch bệnh với tệ nạn xã hội được. Khi tôi còn làm ở phòng tư vấn, tôi mới thấy được rất nhiều người sống rất nghiêm túc, không hề ăn chơi, đua đòi buông thả nhưng vẫn bị nhiễm HIV, họ nhiễm từ những nguyên nhân khác. Có thể có những người chỉ một lần "vấp ngã" mà bị chẳng hạn...
- Nhân tháng hành động phòng chống HIV/AIDS năm 2010, chị có điều gì muốn nhắn gửi tới cộng đồng?
+ Trước hết, chúng tôi kêu gọi lãnh đạo các cấp, các ban ngành, đoàn thể, các tổ chức xã hội và các tầng lớp nhân dân tiếp tục nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi trong chăm sóc, hỗ trợ điều trị và dự phòng lây nhiễm HIV cho tất cả mọi người; mỗi người dân phải cam kết và thực hiện các cam kết của mình trong việc tham gia đi tiên phong trong các hoạt động phòng chống HIV/AIDS. Ngành Y tế và các ban ngành, đoàn thể tiếp tục tăng cường các dịch vụ để đáp ứng nhu cầu cần thiết đảm bảo quyền tiếp cận các dịch vụ chăm sóc hỗ trợ điều trị và dự phòng lây nhiễm HIV của tất cả mọi người. Các gia đình và các tổ chức xã hội cần tăng cường sự hỗ trợ cho người nhiễm HIV, chống kỳ thị phân biệt đối với người bị nhiễm. Đồng thời người nhiễm HIV/AIDS cần tăng cường trách nhiệm của mình với gia đình, xã hội và phải dũng cảm đứng dậy giữ gìn cuộc sống của mình. Tự tin, tự giác, tự lập vươn lên trong cuộc sống. Để công tác phòng chống HIV/AIDS có hiệu quả rất cần sự quan tâm của cả cộng đồng.
- Xin cảm ơn chị về cuộc trò chuyện này!
