Sau 5 năm triển khai Nghị quyết số 06-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh cùng các nghị quyết của HĐND tỉnh về phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (DTTS&MN), biên giới, hải đảo, Quảng Ninh đã huy động nguồn lực lớn đầu tư hạ tầng, giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới và nâng cao đời sống Nhân dân. Những chuyển biến rõ nét từ thực tiễn cho thấy hiệu quả của các quyết sách đúng, đồng thời tạo nền tảng để tỉnh tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển vùng đồng bào DTTS&MN trong giai đoạn mới.

Năm 2021, Quảng Ninh bước vào giai đoạn triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng, Nghị quyết Đại hội XV Đảng bộ tỉnh và Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS&MN giai đoạn 2021-2030 của Trung ương. Để thực hiện thành công những chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước và của tỉnh, ngày 17/5/2021, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh ban hành Nghị quyết số 06-NQ/TU về phát triển bền vững kinh tế - xã hội gắn với bảo đảm vững chắc quốc phòng - an ninh ở các xã, thôn, bản vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030. Nghị quyết đã xác lập đầy đủ hệ thống quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp và định hướng phát triển toàn diện vùng đồng bào DTTS&MN của tỉnh đến năm 2025, định hướng đến năm 2030; đồng thời đặt ra nhiều mục tiêu cao hơn mặt bằng chung cả nước, thể hiện quyết tâm chính trị lớn của tỉnh Quảng Ninh trong việc ưu tiên phát triển vùng đồng bào DTTS&MN theo hướng nhanh, bền vững và toàn diện.

Thời điểm ban hành Nghị quyết, vùng đồng bào DTTS&MN, biên giới, hải đảo của tỉnh vẫn còn nhiều khó khăn: Toàn tỉnh có 67/177 xã, thị trấn thuộc vùng đồng bào DTTS, miền núi, biên giới, hải đảo; đồng bào DTTS chiếm khoảng 12,31% dân số toàn tỉnh nhưng cư trú trên khoảng 85% diện tích tự nhiên; tỷ lệ hộ nghèo chủ yếu tập trung tại khu vực miền núi, biên giới, hải đảo; kết cấu hạ tầng, chất lượng giáo dục, y tế, nguồn nhân lực và mức sống của người dân còn chênh lệch lớn so với khu vực đô thị, đồng bằng; một số giá trị văn hóa truyền thống có nguy cơ mai một; tình hình an ninh, trật tự tại một số địa bàn còn tiềm ẩn phức tạp. Những hạn chế này đặt ra yêu cầu cần có các giải pháp đồng bộ, lâu dài nhằm thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền trong tỉnh. Và việc ra đời của Nghị quyết số 06 đã thể hiện quyết tâm cao của tỉnh trong việc ưu tiên nguồn lực, tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn phát triển tại khu vực miền núi, biên giới, hải đảo và vùng đồng bào DTTS&MN. Đồng thời, tạo cơ sở chính trị quan trọng để triển khai đồng bộ các chủ trương, chính sách phát triển khu vực miền núi, biên giới, hải đảo của tỉnh trong giai đoạn mới.

Ngay sau đó, HĐND tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 16/2021/NQ-HĐND ngày 16/7/2021 về phê duyệt Chương trình tổng thể phát triển bền vững kinh tế - xã hội gắn với bảo đảm vững chắc quốc phòng - an ninh ở các xã, thôn, bản vùng DTTS&MN, biên giới, hải đảo tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030. Đây là nghị quyết có tính chất tổng thể, chiến lược và là một trong những cơ chế quan trọng của tỉnh nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 06-NQ/TU ngày 17/5/2021 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh.

Tuy nhiên, do thời điểm đó Trung ương chưa hoàn thiện đầy đủ hệ thống văn bản quy định về cơ chế quản lý, nguyên tắc phân bổ nguồn lực, cơ chế lồng ghép và tổ chức thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia nên quá trình triển khai phát sinh một số khó khăn, bất cập như: Cơ cấu nguồn lực chưa đồng bộ; tỷ lệ vốn đối ứng của cấp huyện còn cao, vượt khả năng cân đối của nhiều địa phương miền núi, biên giới; chưa có cơ chế lồng ghép hiệu quả giữa các chương trình; việc phân bổ vốn còn phân tán, dàn trải; nhiều nội dung phát sinh từ thực tiễn chưa được quy định đầy đủ. Từ yêu cầu thực tiễn đó, HĐND tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 12/2022/NQ-HĐND ngày 09/12/2022 nhằm bổ sung, hoàn thiện cơ chế phân bổ nguồn lực, nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ vốn và tỷ lệ vốn đối ứng, bảo đảm thống nhất với quy định của Trung ương và phù hợp với điều kiện của tỉnh. Nghị quyết số 12/2022/NQ-HĐND ngày 09/12/2022, không thay đổi định hướng phát triển đã được xác lập, mà đóng vai trò hoàn thiện cơ chế vận hành Chương trình, khắc phục các điểm nghẽn của giai đoạn đầu, tạo cơ sở để tổ chức thực hiện đồng bộ, hiệu quả và bền vững; đồng thời bảo đảm thống nhất với các quy định của Trung ương, đặc biệt là Nghị định số 27/2022/NĐ-CP của Chính phủ và các Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về nguyên tắc, tiêu chí phân bổ vốn thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia.

Có thể khẳng định, các Nghị quyết đã tạo cơ sở chính trị, pháp lý quan trọng để tỉnh huy động nguồn lực, hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách, thúc đẩy phát triển toàn diện vùng đồng bào DTTS&MN, biên giới, hải đảo; góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền; nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của Nhân dân; giữ vững quốc phòng - an ninh, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn. Thực tiễn triển khai cho thấy các mục tiêu trọng tâm của Nghị quyết đã cơ bản hoàn thành; nhiều chỉ tiêu đạt và vượt kế hoạch trước thời hạn. Đồng thời, hệ thống cơ chế, chính sách của Trung ương và của tỉnh trong giai đoạn 2022-2025 đã tiếp tục được hoàn thiện, thay thế và điều chỉnh phù hợp hơn với yêu cầu thực tiễn phát triển hiện nay.

Sau gần 5 năm triển khai thực hiện Nghị quyết số 06-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh cùng các Nghị quyết số 16/2021/NQ-HĐND và Nghị quyết số 12/2022/NQ-HĐND của HĐND tỉnh, vùng đồng bào DTTS&MN, biên giới, hải đảo của Quảng Ninh đã có nhiều chuyển biến rõ nét. Từ hạ tầng giao thông, điện, nước, trường học, trạm y tế đến đời sống người dân, diện mạo nông thôn miền núi đều thay đổi theo hướng đồng bộ, hiện đại hơn; khoảng cách phát triển giữa vùng cao với đô thị, đồng bằng từng bước được thu hẹp.

Một trong những kết quả nổi bật là công tác huy động nguồn lực đầu tư phát triển. Giai đoạn 2021-2025, tỉnh Quảng Ninh đã huy động trên 120 nghìn tỷ đồng để triển khai thực hiện Nghị quyết số 06-NQ/TU và các chương trình mục tiêu quốc gia. Trong đó, vốn ngân sách nhà nước chỉ chiếm khoảng 17,8%, còn lại 82,2% là vốn tín dụng và xã hội hóa. Bình quân 1 đồng vốn ngân sách đã huy động được trên 4,6 đồng ngoài ngân sách để đầu tư phát triển vùng đồng bào DTTS&MN, biên giới, hải đảo. Việc huy động hiệu quả các nguồn lực ngoài ngân sách cho thấy sức lan tỏa từ các cơ chế, chính sách của tỉnh, đồng thời tạo điều kiện để nhiều công trình hạ tầng thiết yếu được triển khai đồng bộ tại các địa bàn khó khăn.

Từ nguồn lực đó, hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội tại khu vực miền núi, vùng đồng bào DTTS&MN được đầu tư mạnh mẽ. Trong giai đoạn 2021-2025, nguồn vốn đầu tư công ngân sách tỉnh hỗ trợ trực tiếp các địa phương thực hiện Nghị quyết số 06-NQ/TU thông qua các Chương trình mục tiêu quốc gia đã triển khai 785 công trình, dự án; trong đó có 301 dự án giao thông, 125 dự án thủy lợi, 56 dự án nước sinh hoạt, 64 dự án giáo dục, 138 dự án văn hóa cùng nhiều công trình điện, y tế, chỉnh trang khu dân cư.

Nhiều chỉ tiêu hạ tầng thiết yếu đạt kết quả toàn diện: 100% xã vùng đồng bào DTTS&MN có đường ô tô đến trung tâm được nhựa hóa hoặc bê tông hóa; 100% hộ dân được sử dụng điện an toàn từ lưới điện quốc gia; trên 99% hộ dân được sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh; 100% thôn, bản được phủ sóng điện thoại di động. Hạ tầng giao thông chiến lược được kết nối đồng bộ đã mở rộng không gian phát triển, tăng liên kết giữa miền núi với các trung tâm kinh tế, khu công nghiệp, khu kinh tế và vùng động lực của tỉnh.

Cùng với đầu tư hạ tầng, công tác giảm nghèo đạt kết quả nổi bật. Năm 2021, toàn tỉnh còn 1.526 hộ nghèo, chiếm 0,41%; trong đó hộ nghèo DTTS là 952 hộ, chiếm 62,39% tổng số hộ nghèo toàn tỉnh. Đến hết năm 2025, Quảng Ninh đã hoàn thành trước 3 năm Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025; không còn hộ nghèo theo chuẩn nghèo Trung ương. Theo chuẩn nghèo đa chiều của tỉnh quy định tại Nghị quyết số 13/2023/NQ-HĐND, toàn tỉnh cũng không còn hộ nghèo, hộ cận nghèo. Đây là dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt đối với một địa phương còn nhiều khu vực miền núi, biên giới, hải đảo và đồng bào DTTS sinh sống.

Chương trình xây dựng nông thôn mới cũng ghi nhận nhiều kết quả nổi bật. Quảng Ninh hoàn thành Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới năm 2024. Nhiều địa phương vùng đồng bào DTTS&MN đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao, kiểu mẫu. Huyện Bình Liêu (cũ) trở thành huyện dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới đầu tiên trong cả nước đạt chuẩn nông thôn mới; huyện Đầm Hà (cũ) và huyện Tiên Yên (cũ) là hai huyện đầu tiên trong cả nước đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao. Những kết quả này cho thấy hiệu quả rõ nét của việc lồng ghép các chương trình mục tiêu quốc gia với triển khai Nghị quyết số 16/2021/NQ-HĐND.

Đời sống người dân vùng đồng bào DTTS&MN tiếp tục được cải thiện rõ rệt. Thu nhập bình quân đầu người khu vực đồng bào DTTS&MN, biên giới, hải đảo năm 2024 đạt 83,79 triệu đồng/người/năm, tăng 40,09 triệu đồng so với năm 2020, tương đương tăng khoảng 1,9 lần. Đây không chỉ là sự tăng trưởng về thu nhập mà còn phản ánh hiệu quả của các chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất, đào tạo nghề, tạo việc làm và mở rộng sinh kế cho người dân miền núi. Các lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hóa và an sinh xã hội tiếp tục được quan tâm đầu tư. Hệ thống trường lớp học được nâng cấp đồng bộ; chất lượng giáo dục vùng DTTS&MN từng bước được nâng lên; công tác phân luồng, đào tạo nghề, định hướng nghề nghiệp cho học sinh được triển khai hiệu quả. Hệ thống y tế cơ sở tiếp tục được củng cố; 100% xã duy trì đạt chuẩn quốc gia về y tế; tỷ lệ người dân tham gia bảo hiểm y tế duy trì ở mức cao. Cùng với đó, các chính sách an sinh xã hội được thực hiện đầy đủ, kịp thời; nhiều giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào DTTS được bảo tồn, phát huy gắn với phát triển du lịch cộng đồng, du lịch văn hóa tại địa phương. Bên cạnh đó, việc triển khai các nghị quyết còn góp phần giữ vững quốc phòng - an ninh, trật tự an toàn xã hội tại khu vực miền núi, biên giới, hải đảo; củng cố thế trận quốc phòng toàn dân, thế trận an ninh nhân dân; tăng cường khối đại đoàn kết dân tộc và niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chính quyền các cấp.

Thực tế cho thấy, Nghị quyết số 06-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh cùng các Nghị quyết số 16/2021/NQ-HĐND và Nghị quyết số 12/2022/NQ-HĐND của HĐND tỉnh đã phát huy hiệu quả rõ nét trong giai đoạn đầu triển khai các Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021-2025. Đây là cơ sở quan trọng để tỉnh ban hành nhiều cơ chế, chính sách, đề án, chương trình và ưu tiên bố trí nguồn lực cho phát triển vùng đồng bào DTTS&MN, biên giới, hải đảo. Qua quá trình triển khai, các nghị quyết đã góp phần tạo chuyển biến toàn diện về kết cấu hạ tầng, giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới, nâng cao thu nhập, cải thiện điều kiện sống của Nhân dân và giữ vững quốc phòng - an ninh trên địa bàn.

Tuy nhiên, sau 5 năm thực hiện, nhiều mục tiêu trọng tâm, cốt lõi của các nghị quyết đã hoàn thành hoặc hoàn thành vượt mức kế hoạch đề ra. Đồng thời, mô hình tổ chức chính quyền địa phương, hệ thống cơ chế, chính sách của Trung ương và của tỉnh cũng đã có nhiều điều chỉnh, bổ sung phù hợp với yêu cầu phát triển mới. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu cần rà soát, đánh giá tổng thể hiệu quả thực hiện các nghị quyết, làm cơ sở xem xét việc bãi bỏ hoặc thay thế bằng những cơ chế, chính sách phù hợp hơn, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật và đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn tiếp theo.