Văn hóa - nền tảng sức mạnh nội sinh phát triển bền vững

Văn hóa - nền tảng sức mạnh nội sinh phát triển bền vững

Văn hóa - nền tảng sức mạnh nội sinh phát triển bền vững

Xác định văn hóa là sức mạnh nội sinh, nguồn lực quan trọng cho phát triển bền vững, thời gian qua, thành phố Quảng Ninh đổi mới tư duy, phương thức lãnh đạo, tổ chức thực hiện các nhiệm vụ phát triển văn hóa. Những chủ trương, nghị quyết được cụ thể hóa bằng chương trình, kế hoạch và giải pháp thiết thực, gắn với xây dựng con người, môi trường văn hóa và nâng cao đời sống nhân dân. Văn hóa ngày càng được phát huy, góp phần củng cố sức mạnh cộng đồng, tạo nền tảng cho thành phố phát triển bền vững.

3.png

Những năm qua, Quảng Ninh luôn quan tâm, chú trọng xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, văn minh, hiện thực hoá bằng những việc làm cụ thể, gắn với đời sống thường ngày, tạo điều kiện để người dân trực tiếp tham gia, đóng góp và thụ hưởng. Đây là hướng đi xuyên suốt trong thực hiện Nghị quyết số 17-NQ/TU (ngày 30/10/2023) của Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố về xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Quảng Ninh trở thành nguồn lực nội sinh, động lực cho phát triển nhanh, bền vững, đồng thời cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW (ngày 7/1/2026) của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Văn hóa hiện diện trong nếp sống mỗi gia đình, cách ứng xử giữa người với người, tinh thần đoàn kết ở khu dân cư, ý thức giữ gìn cảnh quan và trách nhiệm với cộng đồng. Tại xã Điền Xá, việc xây dựng môi trường văn hóa thể hiện từ sự chủ động của cộng đồng dân cư trong gìn giữ bản sắc dân tộc, duy trì các hoạt động văn hóa truyền thống và tạo không gian để người dân cùng tham gia. Với đồng bào Dao Thanh Y ở thôn Hà Lâu, Lễ cấp sắc là nghi lễ quan trọng, chứa đựng những quan niệm nhân sinh, phong tục tập quán và tri thức dân gian được trao truyền qua nhiều thế hệ. Để việc thực hành nghi lễ được duy trì bài bản, địa phương đã thành lập Câu lạc bộ (CLB) thực hành nghi lễ dân gian Lễ cấp sắc của dân tộc Dao, tạo điều kiện cho những người am hiểu truyền dạy, hướng dẫn thế hệ trẻ và cộng đồng cùng gìn giữ giá trị truyền thống.

bqn_tr_img-0945.jpg
bqn_tr_img-0944.jpg

Các thành viên CLB thực hành nghi lễ dân gian Lễ cấp sắc dân tộc Dao xã Điền Xá cùng nhau tìm hiểu từng nghi thức, cách thực hành, những điều cần lưu ý trong Lễ cấp sắc.

Khi thành lập câu lạc bộ, bà con rất phấn khởi, nhiều người am hiểu nghi lễ, có kinh nghiệm thực hành cùng tham gia. Các thành viên thường xuyên gặp gỡ, trao đổi, hướng dẫn nhau từng nghi thức, cách thực hành, những điều cần lưu ý trong lễ cấp sắc. Nghi lễ có nhiều bước, nhiều quy định, nếu không được truyền dạy bài bản thì rất dễ mai một. Chúng tôi có điều kiện cùng nhau học tập, thực hành, truyền lại cho thế hệ sau, giữ gìn nét văn hóa của dân tộc mình.

Ông Tằng Cún Hếnh, Chủ nhiệm CLB thực hành nghi lễ dân gian Lễ cấp sắc dân tộc Dao xã Điền Xá

Đến nay, xã Điền Xá đã thành lập, tổ chức hoạt động thường xuyên 16 CLB bảo tồn và phát triển văn hóa gồm: CLB các nghi lễ dân gian (lế cấp sắc, rước dâu của người dao), hát then dàn tính của dân tộc tày; các trò chơi dân gian. Đồng thời, mở các lớp truyền dạy văn hóa dân tộc. Qua đây, tạo sân chơi để người dân giao lưu, luyện tập, biểu diễn, gìn giữ các làn điệu dân ca, trò chơi dân gian và phong tục truyền thống của các dân tộc trên địa bàn.

Còn tại các cơ sở giáo dục trên địa bàn xã, các hoạt động ngoại khóa, giáo dục truyền thống, thực hành văn hóa được quan tâm, góp phần đưa những giá trị văn hóa quê hương đến gần hơn với học sinh.

Em rất vui khi được tham gia CLB hát then của trường. Những bài hát then nghe rất hay, mang nét văn hóa của dân tộc mình. Em muốn học thêm nhiều bài, hát thật tốt để được biểu diễn trong các chương trình của trường, của xã. Em cũng muốn giới thiệu những bài hát then đến các bạn, để mọi người hiểu và yêu hơn văn hóa dân tộc Tày.

Em Lã Phan Bảo Lâm, học sinh lớp 9, Trường TH&THCS Hà Lâu

bqn_tr_img-0943.jpg

Trường TH&THCS Hà Lâu thường xuyên duy trì hoạt động CLB hát then của trường để bồi đắp tình yêu văn hoá cho các học sinh.

Bảo tồn và phát triển văn hóa luôn được Đảng ủy, chính quyền xã Điền Xá quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo và triển khai thực hiện. Năm 2026, xã ban hành Đề án bảo tồn và phát triển văn hóa giai đoạn 2026-2030, bố trí nguồn lực thực hiện, bước đầu đạt kết quả tích cực. Chợ phiên văn hóa Hà Lâu được duy trì tổ chức định kỳ 1 tháng/lần, tạo không gian giao lưu, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa các dân tộc…

Xã xác định người dân phải thực sự là chủ thể trong bảo tồn và phát triển văn hóa, phát huy văn hóa thành sức mạnh nội sinh, góp phần xây dựng Điền Xá giàu bản sắc, văn minh, bền vững. Xã tiếp tục bảo tồn, phát huy các giá trị di sản văn hóa vật thể, phi vật thể, phong tục, tập quán tốt đẹp, lễ hội truyền thống, văn hóa dân gian và bản sắc các dân tộc; chú trọng giáo dục truyền thống, nâng cao trách nhiệm của thế hệ trẻ trong gìn giữ, trao truyền văn hóa. Đồng thời, khai thác các giá trị văn hóa gắn với phát triển du lịch, sản phẩm đặc trưng địa phương, tạo sinh kế, nâng cao thu nhập cho người dân và quảng bá hình ảnh Điền Xá.

Ông Nguyễn An Ninh, Phó Chủ tịch UBND xã Điền Xá

bqn_tl_img-0941.jpg

Trò chơi dân gian được các cơ sở giáo dục ở xã Điền Xá đưa vào các hoạt động ngoại khoá.

Ở các khu dân cư trên địa bàn thành phố, môi trường văn hóa được vun đắp qua những không gian sinh hoạt chung và các hoạt động thường xuyên. Hiện thành phố có 624 thôn, khu phố (đạt 100%) có nhà văn hóa, cùng 648 nhà văn hóa cơ sở vệ tinh phục vụ người dân tại các khu vực xa nhà văn hóa chính. Những thiết chế này được duy trì làm nơi hội họp, giao lưu, tổ chức văn nghệ, thể thao, sinh hoạt tập thể, góp phần gắn kết cộng đồng, tạo điều kiện để người dân tham gia các hoạt động văn hóa ngay tại nơi cư trú.

Tại phường Hoành Bồ, việc đầu tư, cải tạo các thiết chế văn hóa, thể thao được triển khai gắn với nhu cầu thực tế của nhân dân. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, phường đã rà soát hệ thống thiết chế tại các khu dân cư, xác định những hạng mục thiếu, xuống cấp hoặc chưa đáp ứng nhu cầu để có kế hoạch nâng cấp phù hợp.

Địa phương quan tâm đầu tư, khai thác hiệu quả hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao, bảo đảm người dân có điều kiện nâng cao đời sống tinh thần, tham gia các hoạt động cộng đồng. Đến nay, phường cải tạo Trung tâm Văn hóa phường và 8 sân vui chơi tại các khu phố. Các không gian này phục vụ tổ chức sự kiện chính trị, văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao và hoạt động chung của cộng đồng. Hoạt động chiếu phim miễn phí hằng tuần tại Trung tâm Văn hóa phường cũng được duy trì, bổ sung một hình thức sinh hoạt tinh thần gần gũi, thiết thực với người dân.

Bà Phạm Thị Nhàn, Phó Chủ tịch UBND phường Hoành Bồ

Các đại biểu thực hiện nghi thức kéo băng khánh thành Trung tâm Văn hóa phường Hoành Bồ.
Các đại biểu thực hiện nghi thức kéo băng khánh thành Trung tâm Văn hóa phường Hoành Bồ.

Cùng với đó, phong trào xây dựng đời sống văn hóa được triển khai thông qua sự phối hợp của MTTQ và các tổ chức đoàn thể, gắn với xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh, chăm lo gia đình và giáo dục lối sống. Hội Cựu chiến binh lồng ghép giáo dục phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”, tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm” trong các phong trào thi đua. Đoàn Thanh niên chú trọng giáo dục lý tưởng, đạo đức, lối sống, ý thức chấp hành pháp luật, xây dựng hình mẫu thanh niên Quảng Ninh thời đại mới. Hội LHPN quan tâm vun đắp giá trị gia đình, phẩm chất người phụ nữ trong giai đoạn mới… Những hoạt động được tổ chức từ cơ sở góp phần hình thành nếp sống trách nhiệm, nghĩa tình, củng cố sự gắn bó giữa các thành viên trong cộng đồng.

Thực tiễn cho thấy, môi trường văn hóa lành mạnh được hình thành và duy trì bằng sự tham gia của chính người dân, qua việc giữ gìn phong tục tốt đẹp, xây dựng gia đình văn hóa, duy trì hoạt động cộng đồng, chăm sóc không gian chung, sống có trách nhiệm và ứng xử văn minh. Qua đây, góp phần bồi đắp tình đoàn kết, nâng cao chất lượng đời sống tinh thần và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của địa phương.

4.png

Năm 2026 đánh dấu một bước ngoặc trong lịch sử phát triển của Quảng Ninh khi chính thức trở thành thành phố, đồng thời là năm đầu tiên triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW (ngày 7/1/2026) của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Đây cũng là thời điểm thành phố đặt ra yêu cầu cao hơn đối với phát triển văn hoá, không chỉ đáp ứng nhu cầu hưởng thụ tinh thần của nhân mà phải thực sự coi văn hoá nền tảng, nguồn lực nội sinh và động lực phát triển của thành phố.

Cụ thể hoá nghị quyết, Thành ủy Quảng Ninh ban hành Chương trình hành động số 12-CTr/TU (ngày 13/2/2026) với 14 mục tiêu cụ thể đến năm 2030, 8 nhóm nhiệm vụ và 40 nhiệm vụ cụ thể. UBND thành phố cụ thể hóa bằng Kế hoạch số 103/KH-UBND, xác định 15 chỉ tiêu, 8 nhóm nhiệm vụ với 50 nhiệm vụ cụ thể, phân công rõ trách nhiệm cho từng ngành, địa phương.

Đồng chí Bí thư Thành ủy cùng các đại biểu tham quan không gian trải nghiệm ký ức tại Chương trình nghệ thuật với chủ đề “Trở về ký ức - 90 năm truyền thống Vùng mỏ, tiếp nối hành trình Cẩm Phả.

Đồng chí Bí thư Thành ủy cùng các đại biểu tham quan không gian trải nghiệm ký ức tại Chương trình nghệ thuật với chủ đề “Trở về ký ức - 90 năm truyền thống Vùng mỏ, tiếp nối hành trình Cẩm Phả.

Điểm đáng chú ý là phát triển văn hóa được đặt trong mối quan hệ trực tiếp với chất lượng cuộc sống và cơ hội thụ hưởng của người dân. Các mục tiêu hướng tới việc bảo đảm thiết chế văn hóa ở cơ sở, duy trì hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao trong cộng đồng, phát triển văn hóa đọc, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh và nâng cao khả năng tiếp cận các sản phẩm văn hóa.

Đến tháng 9/2026, ngân sách thành phố đã bố trí 565 tỷ đồng cho lĩnh vực văn hóa, chiếm 1,4% tổng chi ngân sách nhà nước, tăng so với mức 502 tỷ đồng đầu năm. Thành phố tiếp tục bổ sung nguồn lực, phấn đấu bảo đảm tỷ lệ chi tối thiểu 2% tổng chi ngân sách hằng năm cho văn hóa theo yêu cầu của Nghị quyết số 80-NQ/TW. Việc dành nguồn lực cho văn hóa thể hiện sự chuyển biến trong nhận thức về vai trò của lĩnh vực này đối với phát triển bền vững, đồng thời tạo điều kiện cải thiện cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng hoạt động văn hóa tại các địa phương.

Cô, trò Trường Tiểu học và THCS Sơn Dương tham gia hoạt động truyền cảm hứng đọc sách tại Thư viện phường Hoành Bồ.

Cô, trò Trường Tiểu học và THCS Sơn Dương tham gia hoạt động truyền cảm hứng đọc sách tại Thư viện phường Hoành Bồ.

Cùng với đầu tư ngân sách, thành phố quan tâm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Giai đoạn 2024-2026, ngành Văn hóa, thể thao và du lịch tổ chức 271 lớp đào tạo, bồi dưỡng cho hơn 20.230 lượt học viên, tập trung vào quản lý nhà nước, chuyển đổi số và chuyên môn nghiệp vụ. Trường Đại học Hạ Long mở các ngành Sư phạm Âm nhạc, Thiết kế đồ họa; Trường Trung cấp Nghệ thuật và Thể thao thành phố được thành lập, góp phần bổ sung nhân lực cho các lĩnh vực chuyên môn.

Cùng với đó, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý, tuyên truyền và phổ biến các giá trị văn hóa. Đề án “Tuyên truyền về lịch sử, truyền thống, văn hóa, con người Quảng Ninh thông qua truyền thông sáng tạo trên nền tảng số đến năm 2030” được triển khai nhằm đổi mới cách tiếp cận công chúng, nhất là giới trẻ. Trong 9 tháng năm 2026, Báo và phát thanh, truyền hình thành phố đã sản xuất, phát sóng, đăng tải gần 1.890 lượt tin, bài, ảnh, phỏng vấn, phóng sự, chuyên đề, chuyên mục và chương trình liên quan đến phát triển văn hóa. Các nền tảng số ngày càng trở thành kênh quan trọng đưa thông tin, sản phẩm văn hóa đến gần hơn với công chúng.

bqn_tr_img-0935.jpg

Các tiết mục nghệ thuật đặc sắc chào mừng Ngày văn hoá Việt Nam tại phường Hạ Long.

Đặc biệt, việc tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 được gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc được thành phố quan tâm chỉ đạo, hướng tới tạo không gian sinh hoạt văn hóa rộng khắp, để người dân trực tiếp tham gia và cùng hưởng thụ. Đến đầu tháng 11/2026, đã có 46 sở, ngành, địa phương ban hành kế hoạch tổ chức hoặc lồng ghép các hoạt động hưởng ứng. Thành phố xây dựng chuỗi 73 hoạt động, sự kiện từ cấp thành phố đến cơ sở, đồng thời phát động Tuần Văn hóa đại đoàn kết dân tộc. Đặc biệt, chuỗi hoạt động kỷ niệm Ngày hội Đại đoàn kết toà dân tộc, Ngày Di sản văn hoá Việt Nam, Ngày Văn hoá Việt Nam với 19 hoạt động cấp thành phố và 54 hoạt động tại các xã, phường, đặc khu.

Hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, phường tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao rộng khắp tại 16 khu phố, thu hút trên 1.000 người dân tham gia. Các hoạt động góp phần tạo không khí vui tươi, phấn khởi, tăng cường sự gắn bó giữa người dân, phát huy tinh thần đoàn kết trong cộng đồng. Phường đặc biệt khuyến khích thanh thiếu niên, học sinh tham gia, qua đó bồi đắp tình yêu văn hóa, ý thức gìn giữ các giá trị truyền thống và xây dựng lối sống văn minh. Tin tưởng mỗi người dân Hạ Long sẽ trở thành một đại sứ văn hóa, lan tỏa những giá trị tốt đẹp, tinh thần đoàn kết và trách nhiệm với cộng đồng, góp phần xây dựng phường Hạ Long ngày càng văn minh, giàu bản sắc.

Ông Lưu Mạnh Tuấn, Chủ tịch UBND phường Hạ Long

bqn_tr_img-0947.jpg

Đồng bào dân tộc Vàng Danh 4, phường Vàng Danh tham gia hoạt động thể thao ngân Ngày hội đại đoàn kết toàn dân gắn với ngày văn hoá.

Quảng Ninh định hướng xây dựng hình ảnh thành phố không chỉ là trung tâm du lịch có tầm quốc tế, mà còn là trung tâm văn hóa, nghệ thuật sáng tạo đặc sắc của khu vực. Đây là định hướng có cơ sở từ những lợi thế riêng có của địa phương với 2 di sản thế giới, cùng các giá trị đặc sắc của văn hóa Vùng mỏ, văn hóa biển đảo và bản sắc đa dạng của các cộng đồng dân tộc. Để hiện thực hóa mục tiêu này, thành phố tập trung phát triển các sản phẩm văn hóa đặc trưng, khai thác hiệu quả giá trị di sản, mở rộng không gian phát triển thông qua liên kết vùng, kết nối các điểm đến và di sản; đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển xanh, bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa. Trong đó, người dân giữ vai trò chủ thể trong gìn giữ, sáng tạo, lan tỏa các giá trị văn hóa và trực tiếp thụ hưởng thành quả phát triển. Thành phố xác định văn hóa, di sản là nguồn lực quan trọng, lợi thế cạnh tranh và động lực tăng trưởng mới, góp phần xây dựng Quảng Ninh giàu bản sắc, năng động, sáng tạo, có sức hấp dẫn và khả năng tạo ra những giá trị mới trên nền tảng văn hóa truyền thống.

Đồng chí Vũ Thị Mai Anh, Phó Chủ tịch UBND thành phố

Văn hóa chỉ thực sự trở thành sức mạnh nội sinh khi được hiện diện trong đời sống hằng ngày, khi mỗi người dân đều có cơ hội tham gia, gìn giữ, phát huy và thụ hưởng các giá trị văn hóa. Với những định hướng và giải pháp đã, đang được triển khai, Quảng Ninh từng bước đưa văn hóa trở thành nền tảng cho phát triển, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống nhân dân, xây dựng môi trường sống văn minh, giàu bản sắc, tạo động lực để thành phố phát triển nhanh và bền vững.


Thực hiện: TRÚC LINH
Trình bày: MẠNH HÀ

Cùng chuyên mục