Những lần đi cùng đoàn công tác của Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh (Trung tâm TGPL) đến với các thôn, bản vùng sâu, vùng xa ở Bình Liêu, Tiên Yên, Ba Chẽ... luôn để lại trong tôi nhiều kỷ niệm đáng nhớ.
Và chuyến ra công tác tại làng chài Cửa Vạn (phường Hùng Thắng, TP Hạ Long) vừa qua, chắc hẳn không riêng tôi mà cả những cán bộ của Trung tâm TGPL cũng có thêm nhiều kỷ niệm, kinh nghiệm và cả sự trăn trở. Được chứng kiến cuộc sống vất vả của ngư dân, được nghe những câu chuyện thể hiện sự “đói” kiến thức pháp luật của bà con, mới thấy hết sự cần thiết của việc tuyên truyền, phổ biến pháp luật đối với người dân, nhất là bà con ở vùng sâu, vùng xa…
Đúng hẹn, tôi cùng đoàn công tác của Trung tâm TGPL có mặt tại Cảng tàu du lịch Bãi Cháy từ sáng sớm. Dù đã sang tháng ba, đã qua tiết thanh minh, nhưng mấy ngày qua trời liên tục mưa phùn, mặt biển mờ do sương mù giăng kín. Lúc này, đoàn công tác của UBND phường Hùng Thắng và Phòng Tư pháp TP Hạ Long cũng vừa tới cầu cảng. Hôm nay đoàn ra khu Cửa Vạn, một làng chài nằm cách xa đất liền tới hơn 20 cây số. Số cán bộ của phường đi cùng khá đông. Đồng chí Vũ Thị Hằng, Phó Chủ tịch UBND phường Hùng Thắng cho biết: “Hôm nay, ngoài việc đi cùng đoàn ra Cửa Vạn làm công tác trợ giúp pháp lý, phường cũng muốn kết hợp để giải quyết các công việc hành chính cho người dân”.
Cán bộ Trung tâm TGPLNN tỉnh phát tài liệu tuyên truyền pháp luật cho bà con ngư dân Cửa Vạn và...
Thủ tục xuất bến đã xong, nhưng do trời mưa, sương mù còn dày, vì vậy Ban quản lý Cảng tàu chưa cho xuất bến. Phải gần đến 8 giờ, sương mới dần tan, tàu chở đoàn công tác mới rời bến, nhằm hướng làng chài Cửa Vạn thẳng tiến. Trên tàu, ngồi gần tôi là chị Trần Thị Duyên Hoa, cán bộ tư pháp - hộ tịch phường Hùng Thắng, một người đã có gần 10 năm gắn bó với công tác tư pháp. Chị Hoa tâm sự: “Sau khi tốt nghiệp Đại học Luật Hà Nội, năm 2001, em về nhận công tác ở đây. Chuyến công tác đầu tiên ra làng chài Cửa Vạn, chứng kiến hàng trăm trường hợp bà con không biết chữ, không có các giấy tờ tùy thân như giấy khai sinh, chứng minh nhân dân... em không khỏi ái ngại. Nhưng với lòng yêu nghề, em đã quyết tâm tham mưu cho chính quyền địa phương giúp hàng trăm bà con ngư dân được trở thành công dân “chính hiệu”, nghĩa là có đầy đủ giấy tờ tùy thân”. Rồi chị Hoa đã kể với tôi nhiều chuyện về sự thiếu thốn kiến thức pháp luật và cả những khó khăn trong việc học hành của ngư dân nơi đây. Như để minh chứng, chị rút một tờ đơn mới nhận được của chị Vũ Thị Thất ở khu Cửa Vạn xin làm giấy khai sinh cho 4 người con gái là: Nguyễn Thị Nhất (SN 1985); Nguyễn Thị Nhị (SN 1987), Nguyễn Thị Tam (SN 1995) và Nguyễn Thị Tứ (SN 1999). Điều đáng buồn là cả 4 cô con gái của chị Thất đều không biết chữ. Có lẽ vì cuộc sống quá khó khăn, vất vả, chị Thất luôn phải tất bật, lo toan kiếm sống, nên cả 4 đứa con gái cứ lần lượt được đặt tên theo số đếm cho dễ nhớ, dễ gọi! Cũng theo chị Hoa, có những trường hợp khi đi làm giấy khai sinh cho con mình, nhiều bà mẹ không nhớ con sinh vào năm nào, tháng nào, vì đã quá lâu. Vì vậy, khi cán bộ hỏi đến thì các cô, các chị đành bấm ngón tay và trả lời theo kiểu “con em sinh năm Tuất, vào mùa cá ót hoặc cá nhâm gì đó các anh, chị ạ”. Thoạt nghe như chuyện khôi hài nhưng lại có thật trăm phần trăm.
Câu chuyện của tôi và chị Hoa bị ngắt quãng, bởi tàu đang chạy bỗng dưng chậm lại rồi dừng hẳn. Mọi người trong đoàn còn đang không hiểu chuyện gì thì thuyền trưởng thông báo “Trời mù quá. Tàu không có máy định vị, phải dừng lại chờ bớt sương mới đi tiếp được”. Chờ mất gần 15 phút, sương vẫn mịt mùng trên mặt biển. Mọi người trong đoàn ai cũng sốt ruột. Cũng may là ít phút sau gió nổi lên, thổi tan dần những làn sương, tàu lại nhằm hướng Cửa Vạn khởi hành. Gần trưa, tàu mới cập vào được điểm trường của khu Cửa Vạn.
Cả đoàn thống nhất mời bà con lên tàu để nghe tuyên truyền pháp luật. Nhìn cảnh bà con ngư dân cứ 3 đến 4 người trên một chiếc thuyền nan chèo tới tập trung tại tàu của đoàn, từng chiếc từng chiếc nối đuôi nhau, khiến tôi không khỏi xúc động. Cửa Vạn là một trong ba khu nằm trên biển của phường Hùng Thắng là khu đông nhất, có trên 200 hộ với gần 1.000 nhân khẩu, đời sống còn gặp nhiều khó khăn nên đã ảnh hưởng không nhỏ tới việc học hành của con trẻ ở đây; tỷ lệ mù chữ ở đây còn khá cao.
...tư vấn pháp luật cho gia đình chị Nguyễn Thị Thạnh.
Trong lúc ngư dân nghe tuyên truyền pháp luật về dân sự, hôn nhân gia đình, tạm trú, tạm vắng, an toàn giao thông... một số bà con đã tranh thủ đi khám bệnh và mua thuốc ở góc nhà bè do hai cán bộ y tế phường đi cùng đoàn phụ trách. Phía trên khoang tàu, các đồng chí công an phường cũng đang làm thủ tục cấp giấy chứng minh thư cho một số người dân. Cuối khoang tàu, Phó Chủ tịch UBND phường và cán bộ tư pháp - hộ tịch đang tất bật hướng dẫn một số người làm đơn, rồi xác nhận, ký đóng dấu tại chỗ cho những bản sao giấy khai sinh của người dân.
Sau phần giới thiệu kiến thức pháp luật, cán bộ của Trung tâm TGPL chuyển sang phần tư vấn và trợ giúp pháp lý miễn phí. Đầu tiên là trường hợp của ông Nguyễn Văn Cải, 65 tuổi hỏi về trường hợp em họ ông là ông Phạm Đức Cầu đi bộ đội chống Mỹ từ 1963-1966. Quá trình tham gia kháng chiến, ông Cầu bị mất giấy tờ và chỉ giữ được Huân chương Chiến sỹ vẻ vang. Nhưng đến nay, ông Cầu vẫn chưa được công nhận là hội viên CCB và chưa được hưởng chế độ chính sách. Sau khi trình bày, ông Cải được cán bộ Trung tâm TGPL tận tình hướng dẫn về trình tự làm thủ tục để em họ ông được công nhận là hội viên CCB, cũng như về chính sách đối với người tham gia kháng chiến. Chị Nguyễn Thị Thạnh (SN 1968), lại nhờ đoàn trợ giúp tư vấn giải quyết vụ việc dân sự. Con trai chị lấy vợ nhưng không đăng ký kết hôn. Sau đó, cô con dâu đã bỏ đi, mang theo toàn bộ trang sức mà chị Thạnh đã tặng cho. Nay chị muốn giải quyết việc hôn nhân của con trai và muốn lấy lại số nữ trang đã trao tặng. Sau khi được cán bộ phân tích hành vi vi phạm Luật Hôn nhân và gia đình của con chị và tư vấn cách giải quyết, chị Thanh hiểu rằng mình có hai con đường, hoặc là hoà giải để con dâu và con trai chị đi đăng ký kết hôn và quay lại sống với nhau, hoặc là khởi kiện ra toà…
Sau hơn 2 giờ làm việc, đã có hàng chục trường hợp bà con ngư dân thắc mắc được cán bộ giải đáp tại chỗ. Những trường hợp khác, cán bộ của Trung tâm TGPL ghi lại trong phiếu yêu cầu trợ giúp pháp lý và sẽ chuyển tới chính quyền địa phương và các ban, ngành liên quan trả lời trong thời gian sớm nhất.
Bữa cơm trưa được nhà tàu dọn ra lúc giữa chiều. Tuy mọi người đều đã mệt, nhưng không khí bữa ăn lại rất vui vẻ, vì ai cũng vui vì những việc đã làm được cho bà con. Trò chuyện với tôi trên đường về, đồng chí Phó Chủ tịch UBND phường Hùng Thắng cho biết: “Hằng năm, địa phương đều phối hợp với Trung tâm TGPL luân phiên đến các khu dân cư trên biển cũng như trên đất liền, đưa kiến thức pháp luật tới bà con và giải đáp những thắc mắc của người dân về những lĩnh vực liên quan đến pháp luật. Đây là việc làm hết sức cần thiết và địa phương luôn mong muốn sẽ có nhiều đợt trợ giúp pháp luật miễn phí hơn nữa”.
Được biết, từ đầu năm nay, vào các ngày 5, 15 và 25 hằng tháng, đoàn công tác của phường đều luân phiên ra 3 khu dân cư trên biển để nắm tình hình và giải quyết những việc thuộc thẩm quyền ngay tại chỗ cho bà con ngư dân. Trước khi chia tay, các cán bộ của địa phương, của Trung tâm TGPL đều mong muốn đợt trợ giúp lần sau sẽ dài hơn để tuyên truyền được nhiều hơn, giảI quyết được nhiều công việc cho người dân hơn.
