Sau nhiều lần lỡ hẹn, cuối cùng chúng tôi cũng có dịp cùng đoàn công tác của Viện KSND tỉnh đi kiểm sát về việc tạm giữ, tạm giam tại một số nhà tạm giữ của cơ quan công an một số địa phương.
Nữ KSV Trương Thu Hiền, Viện KSND TX Cẩm Phả kiểm sát buồng tạm giam của can, phạm nhân tại Nhà tạm giữ, Công an TX Cẩm Phả.
Trên đường từ Hạ Long xuống Cẩm Phả, ngồi cạnh tôi là KSV Đặng Quốc Phong, công tác tại Phòng 4 (Phòng Kiểm sát việc tạm giữ, tạm giam, quản lý giáo dục người chấp hành án phạt tù), Viện KSND tỉnh, tâm sự: “Công việc này nếu anh muốn tìm hiểu, chỉ có cách đến tận nơi. Còn bảo kể thì em cũng không biết bắt đầu từ đâu, dù với tụi em là công việc thường ngày, bất kể nắng, mưa, ngày, đêm, lễ, Tết...”. Thú thực là khi đặt vấn đề với một đồng chí lãnh đạo Viện KSND tỉnh muốn viết về công tác kiểm sát tạm giữ, tạm giam của các KSV, tôi vẫn chưa hình dung ra công việc này như thế nào. Chỉ nghĩ đơn giản là các KSV chỉ cần vào nhà tạm giữ, kiểm tra qua sổ sách là xong. Nhưng sau chuyến đi thực tế đã làm tôi thay đổi hẳn cách nhìn... Công việc này tuy âm thầm, có phần lặng lẽ, nhưng góp phần không nhỏ vào việc hoàn thành nhiệm vụ của mỗi đơn vị. Bởi công tác phân loại tội phạm, kiểm sát bắt giữ, giam là một khâu rất quan trọng, liên quan tới “sinh mệnh” của con người. Điểm đoàn chúng tôi đến đầu tiên là Nhà tạm giữ của Công an TX Cẩm Phả. Do có sự liên hệ từ trước nên thủ tục để vào Nhà tạm giữ diễn ra khá nhanh. Đi cùng chúng tôi còn có đồng chí Vũ Mạnh Cương, Phó Viện trưởng Viện KSND TX Cẩm Phả và nữ KSV Trương Thu Hiền. Hôm chúng tôi đến, đúng ngày người thân đến thăm các can, phạm nhân. Vì vậy ngay từ đầu giờ sáng các cán bộ, chiến sỹ của Nhà tạm giữ phải bố trí quân số để làm thủ tục tiếp nhận, phân loại, kiểm tra các nhu yếu phẩm, chủ yếu là: Bánh, kẹo, ruốc, hoa quả... do người thân gửi vào cho can, phạm nhân. Mới hơn 9 giờ sáng mà trời đã nóng như đổ lửa. Ngay tại cửa Nhà tạm giữ, chúng tôi gặp Trung tá Lê Đình Thẳng, Đội trưởng phụ trách Nhà tạm giữ. Trung tá Thẳng vừa lau mồ hôi trên trán vừa nói: “Anh, em vừa giải quyết xong việc người thân đến thăm nuôi các can, phạm nhân. Mới sáng ra mà đã nóng quá các anh ạ, lát vào kiểm sát buồng còn nóng hơn nữa”. Sau mấy phút trao đổi giữa đồng chí Cương với Trung tá Thẳng, đoàn tiến hành kiểm sát các buồng giam của các can, phạm nhân. Lúc này mặt trời đã lên cao vượt qua bức tường ngăn cách Nhà tạm giữ với thế giới bên ngoài, dội xuống dãy nhà bê tông hai tầng với gần 20 buồng giam, nhưng cũng chỉ đủ lọt qua những khe thoáng trên những cánh cửa buồng giam. Cả dãy nhà như một khối bê-tông trơ trọi, hầu như không có một bóng cây xanh, khiến cho cái nóng càng dữ dội. Tại buồng tạm giam số 5, dãy A1, thời điểm kiểm sát, buồng có hai đối tượng là Vũ Viết Tuấn, quê ở Nam Định, phạm tội “Vận chuyển hàng cấm” và Lý Mai Long, ở Cẩm Phả, phạm tội “Cố ý gây thương tích”. Các KSV tuần tự tiến hành hỏi từ tên tuổi, địa chỉ, phạm tội gì để vào sổ theo dõi. Tiếp đến là hỏi về sức khoẻ, buồng ngủ, nhà vệ sinh, chế độ ăn uống, điều kiện sinh hoạt của các đối tượng có đảm bảo không. Có lẽ, khâu kiểm sát buồng giam là vất vả nhất; các KSV phải lật giở chăn, màn, chiếu, đến đồ ăn được tiếp tế từ người thân vào xem có dấu hiệu vi phạm gì không. Theo chân một KSV, vừa bước vào buồng giam số 5, rộng khoảng 14m2 một thứ mùi xộc lên khiến tôi xây xẩm mặt mày, mà đến mấy hôm sau tôi vẫn không thể miêu tả nổi là mùi gì. Nó có thể là mùi hôi từ quần áo, chăn, màn, đồ ăn tiếp tế v.v.. và v.v.. Rời buồng số 5, chúng tôi lên tầng 2, không khí càng ngột ngạt hơn do ánh nắng chiếu thẳng vào hành lang. Tại buồng giam số 8, nhà A3, nhìn kỹ mới thấy một đối tượng nữ ngồi nép mình trong góc buồng. Hỏi tên Đặng Thị Huyền, trú tại TX Cẩm Phả, vừa bị bắt giữ cách đó mấy hôm về tội “Môi giới mại dâm”. Lúc này, tôi vẫn chưa hết cảm giác khó chịu, vậy mà KSV Hiền vẫn cẩn thận, tỷ mỷ kiểm sát toàn bộ buồng giam số 8. Đến gần trưa, công tác kiểm sát các buồng giam mới hoàn tất. Đến cuối giờ chiều, sau khi chốt sổ theo dõi với đồng chí phụ trách Nhà tạm giữ, lãnh đạo Viện KSND TX Cẩm Phả báo cáo lên Viện KSND tỉnh về tổng số can, phạm nhân, tội phạm mới chuyển vào ngày hôm đó. Đồng chí Vũ Mạnh Cương, cho biết: “Công tác kiểm sát nhà tạm giữ là nhiệm vụ hàng ngày của cơ quan. Còn khi có lệnh phê chuẩn bắt tạm giữ đối tượng mới, các KSV phải có mặt từ khâu bắt giữ, rồi tiến hành kiểm tra thân thể đối tượng trước khi chuyển vào buồng. Đây là khâu khá vất vả và không kém phần nguy hiểm”. Bởi có nhiều đối tượng bị nghiện ma tuý, thân thể lở loét, mắc nhiều bệnh nan y. Nhiều hôm nhà tạm giữ gọi điện thông báo là có can, phạm nhân cần phải đưa đi viện, thì dù bất kể thời gian nào, một đồng chí lãnh đạo Viện KSND thị xã phải có mặt ngay lập tức cùng với nhà tạm giữ tiến hành kiểm tra, ra quyết định đưa đối tượng đi khám tại bệnh viện. Và đây là “chuyện thường ngày ở huyện”.
Các KSV của Viện KSND TP Hạ Long kiểm sát Nhà tạm giữ, Công an TP Hạ Long.
Điểm đến tiếp theo của đoàn là Nhà tạm giữ Công an TP Hạ Long. Khuôn viên khu Nhà tạm giữ ở đây có nhiều cây xanh, một khoảng sân khá rộng, nên thoáng mát hơn so với Nhà tạm giữ Công an TX Cẩm Phả. Một đồng chí lãnh đạo Viện KSND thành phố và hai KSV đang tiến hành kiểm sát các buồng giam theo quy định hàng ngày. Tôi hỏi chuyện một đối tượng nữ tên Vũ Thị Vân, SN 1980, trú tại TP Hạ Long phạm tội “Chứa mại dâm” và “Môi giới mại dâm”. Vân cho biết: “Bọn em trong này được hưởng đầy đủ tiêu chuẩn theo quy định. Các cán bộ vẫn thường xuyên quan tâm nhắc nhở, hỏi về tiêu chuẩn và điều kiện sinh hoạt ăn, ở”. Mới 30 tuổi đời, Vân vừa phải nhận mức án 12 năm tù, hiện đang làm đơn kháng án lên TAND tỉnh... Sau khi hoàn tất công tác kiểm sát, trên đường về, KSV Trần Thị Hương Huyền kể cho tôi nghe về công việc của mình. Huyền tâm sự: “Công việc kiểm sát nhà tạm giữ đòi hỏi sự cẩn thận, tỷ mỷ rất cao. Những lần đầu đi kiểm sát buồng giam của các can, phạm nhân về, một số chị em ở cơ quan tưởng không thể trụ được. Nhưng rồi với lòng yêu nghề, nên đã vượt qua khó khăn, để hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao”.
Vượt lên trên những vất vả, khó khăn và cả nguy hiểm, những KSV ở các huyện, thị và thành phố vẫn ngày đêm lặng lẽ, cần mẫn, tỷ mỷ làm tốt nhiệm vụ kiểm sát việc tạm giữ, tạm giam. Qua đó, góp phần giúp các can, phạm nhân có thêm niềm tin, phấn đấu cải tạo tốt, sớm trở về với gia đình và xã hội.
