Năm nay đã xấp xỉ tuổi thất thập nhưng đạo diễn, NSND Doãn Hoàng Giang, Chủ tịch Hội đồng nghệ thuật Hội nghệ sĩ sân khấu Việt Nam còn rất nhanh nhẹn, cởi mở và sôi nổi. Ngoài sân khấu, ông còn có thú đam mê số 1 là bóng đá, rồi ông đọc cho tôi vanh vách tên những danh thủ của Quảng Ninh một thời: Hùng A, Hùng B, Màu... Nói về sân khấu chuyên nghiệp của Quảng Ninh, ông nhận xét:
- So với các tỉnh khác như Hà Tây, Nam Định, Thái Bình, Hải Phòng... thì sân khấu chuyên nghiệp của Quảng Ninh phát triển khá mạnh, bởi nó có một nền tảng dồi dào. Minh chứng là nơi đây đã sản sinh ra nhiều nghệ sĩ tài năng của đất nước như: Quang Thọ, Lê Dung và nhiều nghệ sĩ tên tuổi khác. Hơn nữa, sân khấu chuyên nghiệp Quảng Ninh còn rất được sự quan tâm của lãnh đạo tỉnh. Tôi còn nhớ một thời, khi cả nước, kể cả ở Hà Nội chưa đâu có thì mỗi đoàn nghệ thuật của Quảng Ninh đã được tỉnh trang bị cho 1 đôi loa Yamaha mới toanh. Bản thân tôi có rất nhiều kỷ niệm và cảm tình với sân khấu của Quảng Ninh. Trước đây, Quảng Ninh có một thế hệ các nghệ sĩ sân khấu tốt, đó là vào giai đoạn 1970-1985, hầu như đoàn nào cũng có anh tài nhưng rồi cứ mai một dần. Sự thoái trào ấy nó cũng giống như bóng đá của Vùng mỏ vậy. Hiện nay, sân khấu chuyên nghiệp của Quảng Ninh đang ở giai đoạn trầm của sự thoái trào ấy.
+ Vậy, theo ông thì đâu là nguyên nhân?
- Dễ hiểu là, xưa kia sân khấu gần như không phải đua với anh nào nhưng nay thì nó phải cạnh tranh với bao loại hình nghệ thuật khác, sung sức hơn, thậm chí hay hơn. Sân khấu đòi hỏi anh phải ra khỏi nhà, đội mưa, đội rét tới rạp, trong khi các loại hình giải trí khác thì ngược lại. Để sân khấu thực sự cuốn hút, kéo được khán giả tới xem thì trước hết phải có rạp đẹp, hấp dẫn vì bây giờ khán giả sang trọng hơn ngày xưa rất nhiều. Điều đáng buồn là trong khi kinh tế của chúng ta phát triển không ngừng, bao khách sạn, công trình lớn mọc lên nhưng tịnh không có một nhà hát nào được xây dựng. Tình trạng này không chỉ riêng ở Quảng Ninh mà cả ở một số tỉnh thành khác. Quảng Ninh các bạn có Nhà văn hoá Việt - Nhật nhưng đã cũ lắm rồi, không tương xứng với khán giả chút nào. Hơn nữa, như anh thấy đấy – ông chỉ tay về phía nhà tập luyện - ba đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp mà chỉ có một nơi tập luyện như thế kia, thì hỏi rằng làm sao người nghệ sĩ có cảm hứng cống hiến hết mình cho chất lượng vở diễn được.
+ Nhưng thưa ông, để kéo được khán giả đến với sân khấu thì không hẳn chỉ có rạp đẹp mà cần có tác phẩm chất lượng...
- Đấy là một trong những mấu chốt của vấn đề. Anh làm sân khấu chuyên nghiệp, anh phải biết khán giả họ thích gì, cần cái gì chứ chỉ nói tầm phào trong khi cuộc sống nó đòi hỏi thế này, thế kia thì làm sao hấp dẫn được. Cùng với đó, lại cần có những nghệ sĩ tài năng để có thể truyền tải tác phẩm đó. Nó giống như anh có 1 cân thịt nhưng muốn ăn ngon, cần phải có người giỏi nấu nướng.
+ Quảng Ninh là một tỉnh có bề dày truyền thống lịch sử văn hoá, có vùng công nghiệp than sôi động. Tuy nhiên, những năm qua trên sàn diễn sân khấu chuyên nghiệp vẫn thiếu những tác phẩm hay. Theo ông vì sao?
- Đã có thời chúng ta sai lầm khi tầm thường hoá văn nghệ, chỉ chăm chăm vào chủ đề nâng cao sản xuất, sản lượng v.v. Sân khấu do đó dễ đi vào sáo mòn. Tôi cho rằng một nền văn nghệ chân chính phải là một nền văn nghệ nhân bản. Đề tài chỉ là cái mắc áo, vậy thì, ở đây chúng ta phải có một quan niệm mới đi. Thay vì năng suất, sản lượng, anh hãy viết về chính con người Vùng mỏ hiện đại, về phẩm chất của người công nhân, mối quan hệ giữa giám đốc, tổng giám đốc của ngành than, với người công nhân chẳng hạn... Vùng mỏ còn rất nhiều đề tài hay khác chưa được khai thác.
Nghệ thuật có một nguyên tắc mà chúng ta hay quên, đó là nghệ thuật phải làm cho người ta không yên lòng thì mới hay được. Khi rời khỏi rạp về nhà, khán giả phải dằn vặt, băn khoăn: Vì sao lại thế? Vấn đề ấy cần giải quyết làm sao? Mình phải làm gì khi gặp tình huống đó trong cuộc sống.v.v. Chứ xem xong về ngủ ngon, không đọng lại chút gì thì chẳng có gì đáng nói.
+ Đã nhiều năm gắn bó với sân khấu chuyên nghiệp Quảng Ninh, theo ông, các đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp Quảng Ninh hiện nay nên đi theo hướng nào?
- Một lần nữa tôi lại nói tới cần phải đi vào vấn đề nhân bản, tức viết về con người công nhân, những khát vọng của họ, tình đồng chí, đồng đội... Vì hiện nay có một số chuẩn mực đạo đức đã và đang dần bị thay đổi do tác động của cơ chế kinh tế thị trường. Tuy nhiên, để làm được cần có sự đầu tư về cơ sở vật chất, đầu tư về con người, tác phẩm hơn nữa...
+ Theo chủ trương xã hội hoá của Chính phủ và của tỉnh, tới năm 2010 ba đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp của Quảng Ninh sẽ được sắp xếp lại, chỉ giữ lại 2 đoàn...
- Về lĩnh vực khác tôi không biết, chứ về sân khấu, tôi xin nói thẳng là không nên. Chủ trương của Chính phủ cũng là gợi ý các địa phương tự sắp xếp kia mà. Anh bắt người ta tự lo (dù không phải tất cả) nhưng anh có cho người ta tự nghĩ, tự làm, không kiểm duyệt nội dung không? Thời đánh Mỹ, bao lớp nghệ sĩ các tỉnh, thành miền Bắc, trong đó có Quảng Ninh đã lên đường đi dọc Trường Sơn phục vụ chiến trường, nhiều người đã không trở về. Nay khi đã xong nhiệm vụ rồi thì lẽ nào anh không cần họ nữa hay sao? Cho nên vấn đề này cần phải suy nghĩ hết sức nghiêm túc, cẩn trọng.
Quảng Ninh là một tỉnh có tiềm năng, kinh tế - xã hội phát triển, lẽ nào không “nuôi” được 3 đoàn nghệ thuật?. ấy là tôi nói vậy, chứ bản thân các đoàn cũng cần có sự nỗ lực không ngừng hơn nữa. Muốn có một nền văn nghệ chân chính thì phải có sự đầu tư. Văn hoá không ai đánh rơi cho anh nhặt cả mà anh phải tự xây dựng lấy. Văn hoá là nhân bản, là đạo lý... nếu mất đi thì sau này hối tiếc cũng không kịp nữa.
+ Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện này.
