Trong lực lượng làm công tác kiểm ngư thuộc Chi cục Khai thác và Bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản, ông Nguyễn Văn Đông được coi là một “lão ngư”. Hơn 20 năm gắn bó với nghề, người thuyền trưởng tàu kiểm ngư VN95006KN, Nguyễn Văn Đông lúc nào cũng trăn trở nỗi niềm làm thế nào để hạn chế, ngăn chặn được tình trạng khai thác tận diệt nguồn lợi thuỷ sản. Một ngày ra khơi cùng lực lượng kiểm ngư đã giúp tôi hiểu hơn về việc bảo vệ bền vững nguồn lợi thuỷ sản.
Khi vi phạm không còn là cá biệt
Một ngày cuối tháng 6, nắng như đổ lửa, biển xanh ngăn ngắt và hiu hiu gió, tôi theo tàu kiểm ngư VN95006KN thực hiện chuyến kiểm tra hoạt động khai thác thuỷ sản trên vùng biển Vân Đồn, Cô Tô. Chuyến đi này có sự tham gia của lực lượng thanh tra Sở NN&PTNT. Tàu vừa chạm đến vùng nước của Vịnh Bái Tử Long đoàn phát hiện tàu khai thác của ông Bùi Huy Lưu, ngư dân phường Phong Cốc (TX Quảng Yên) có nhiều biểu hiện khả nghi trong khai thác. Qua kiểm tra phát hiện tàu này đã khai thác thuỷ sản bằng xung điện. Mặc dù giấy phép khai thác được cấp phép là nghề khai thác tôm và trong giấy phép cũng đã quy định cấm khai thác bằng xung điện nhưng trên tàu vẫn có một số kích điện, dây điện phục vụ cho hoạt động khai thác cùng với nhiều loại thuỷ sản vừa dùng kích điện khai thác được.
Nhìn sự khắc khổ nắng gió biển khơi trên gương mặt của người ngư dân này khi bị cán bộ kiểm ngư tịch thu toàn bộ phương tiện khai thác trái phép và bàn tay thô ráp viết tên mình vào biên bản vi phạm, thuyền trưởng Đông buồn rầu nói: Vẫn biết bà con vì cuộc sống mưu sinh nhưng phải tuân thủ quy định của pháp luật chứ, anh em cũng chẳng muốn xử phạt, tịch thu cái gì của bà con đâu nhưng nếu hôm nay không làm nghiêm để bà con khai thác đến mức tận diệt thế này thì con cháu đời sau còn đâu nguồn lợi để mà sống, mà làm giàu từ biển. Trên vùng biển đảo của huyện Vân Đồn, trong buổi sáng hôm ấyđơn vị kiểm ngư cùng Thanh tra Sở đã phát hiện hàng chục phương tiện tàu, thuyền vi phạm các quy định về khai thác thuỷ sản, trong đó có việc sử dụng nghề cấm trong hoạt động khai thác.
Không chỉ có các hoạt động khai thác thuỷ sản bằng xung điện hoạt động tinh vi, những năm gần đây, với công nghệ khai thác của Trung Quốc, rất nhiều ngư dân đã sử dụng phương pháp huỷ diệt để khai thác con móng tay - một loài thuỷ sản cho giá trị kinh tế khá cao. Tại vùng biển Cô Tô, hiện đang có hàng chục phương tiện của ngư dân trong tỉnh cũng như các tỉnh khác ngày đêm “xới tung” tầng đáy của vùng biển này “càn quét” con móng tay. Cũng trong hôm ấy lực lượng chức năng đã kiểm tra tàu của anh Phạm Mạnh Hùng, ngư dân xã Đông Xá (Vân Đồn). Lúc này, trên tàu có khoảng 30kg con móng tay cùng hàng chục bộ đồ lặn và dụng cụ khác phục vụ cho nghề lặn khai thác móng tay theo công nghệ của Trung Quốc. Và toàn bộ số dụng cụ này đã bị tịch thu và lập biên bản xử lý theo pháp luật.
Nỗi niềm kiểm ngư
Một ngày ra khơi cùng với lực lượng kiểm ngư, điều tôi nhận thấy là tuy phát hiện và xử lý nhiều trường hợp vi phạm nhưng nhìn nét mặt của mọi người không có sự phấn chấn. Và sự chia sẻ của thuyền trưởng Đông đã lý giải phần nào. Thuyền trưởng Đông tâm sự: Những năm gần đây, tỉnh và ngành đã quan tâm trang bị cho đơn vị 2 phương tiện có công suất máy lớn và các thiết bị hàng hải tốt để đảm bảo hoạt động trên các vùng biển xa và dài ngày trên biển. Vì thế đơn vị đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, đảm bảo an toàn cho con người và phương tiện. Tuy nhiên, trong điều kiện tình hình mới và phức tạp như hiện nay với nhiều biến động trên mặt biển và nguồn lợi thuỷ sản, hoạt động kiểm ngư còn gặp không ít khó khăn, trong đó có vấn đề về nhân lực, trang thiết bị và kinh phí về nhiên liệu. Bình quân, mỗi chuyến kiểm tra hiện nay chỉ có thể từ 3-5 ngày. Để có thể hoạt động độc lập, dài ngày trên biển, tỉnh và ngành cần quan tâm hơn nữa cho đơn vị về nhân lực; trang bị xuồng có công suất cao hơn và một số công cụ hỗ trợ; đảm bảo khung pháp lý để lực lượng có đủ điều kiện xử lý; với vùng biển rộng, cần tăng thêm kinh phí nhiên liệu để tăng cường số ngày bám biển.
Vượt lên những khó khăn chung, các chiến sĩ kiểm ngư vẫn âm thầm ngày đêm tuần tra, kiểm soát, đấu tranh không khoan nhượng với các vi phạm trong hoạt động khai thác thuỷ sản trên biển, đặc biệt là các vùng biển có nguy cơ bị phá hoại.
Vùng biển Quảng Ninh có diện tích khoảng 10.600km2, bằng 1/7 diện tích phần biển Việt Nam thuộc Vịnh Bắc Bộ, có sự đa dạng cao về địa hình, chất đáy, có nhiều hệ sinh thái đặc trưng của vùng nhiệt đới, là điều kiện thuật lợi cho các giống loài thuỷ sản sinh trưởng và phát triển. Những vùng biển nhỏ gần bờ có nhiều vụng kín, đáy khá bằng phẳng thuận lợi cho các nghề khai thác gần bờ hoạt động quanh năm, có nhiều điểm tránh, trú bão và là nơi các bộ phận dân cư cung cấp dịch vụ hậu cần cho nghề cá. Hiện nay, trên biển Quảng Ninh có 24 loại nghề khai thác thuỷ sản, trong đó có một số nghề chính như lưới rê, câu vàng, chài chụp kết hợp ánh sáng...
Dù rằng tỉnh, các ngành chức năng đã có rất nhiều cố gắng trong việc bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản nhưng do sự phát triển mất cân đối giữa 2 lực lượng khai thác ven bờ và xa bờ nên tình trạng tập trung quá đông, quá lớn lực lượng khai thác ven bờ đã ảnh hưởng mạnh đến nguồn lợi thuỷ sản. Những con số như xử lý hơn 300 vụ vi phạm các quy định của Nhà nước trong lĩnh vực thuỷ sản trong vài năm gần đây cũng chỉ là “đá ném ao bèo”.
Bởi như trăn trở của người thuyền trưởng lâu năm Nguyễn Văn Đông thì vì cuộc sống mưu sinh bà con ngư dân sẵn sàng thực hiện tất cả các loại hình khai thác kể cả là mang tính huỷ diệt nguồn lợi. Giải quyết cái gốc không chỉ là chốt chặn trên biển với lực lượng kiểm ngư chỉ có hơn 20 con người này mà điều quan trọng hơn đó là phải giải được bài toán kế sinh nhai bền vững cho bà con. Khi cuộc sống ổn định tự khắc bà con sẽ ý thức hơn trong việc khai thác và gìn giữ, bảo vệ nguồn lợi.
Hữu Việt
