Cách đây 60 năm, ngày 11-6-1948, giữa lúc cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đang vào giai đoạn gay go, ác liệt, Bác Hồ đã viết “Lời kêu gọi thi đua ái quốc”. Đây là lời hiệu triệu toàn dân Việt Nam đẩy mạnh các phong trào thi đua yêu nước, phục vụ cho công cuộc kháng chiến và kiến quốc. Lời kêu gọi thi đua ái quốc của Chủ tịch Hồ Chí Minh chứa đựng nhiều nội dung, thấm đậm ý nghĩa nhân văn cao cả tập trung vào các vấn đề cơ bản sau: Mục đích thi đua, trách nhiệm của mỗi người dân và kết quả của thi đua.
Mở đầu Lời kêu gọi Hồ Chí Minh đã đề cập đến mục đích của thi đua là “Diệt giặc đói, diệt giặc dốt, diệt giặc ngoại xâm”. Đây là những nhiệm vụ cấp bách đã được Người đề ra từ những ngày đầu tiên sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công. Sự nghiệp cách mạng là của toàn dân, phải dựa vào tài dân sức dân để làm lợi cho dân. Mục đích của thi đua là khơi dậy lòng yêu nước của toàn dân thực hiện các công việc cụ thể ích quốc lợi dân. Hồ Chí Minh nói: “Phải dựa vào lực lượng của dân, tinh thần của dân để gây hạnh phúc cho dân”. Như vậy, muốn có phong trào thi đua, thì cán bộ chính quyền và đoàn thể phải làm tốt công tác dân vận để huy động lực lượng to lớn của nhân dân thực hiện có hiệu quả các mục tiêu đề ra. Bởi “lực lượng của dân là rất to”, bao gồm lực lượng vật chất, lực lượng tinh thần, biết làm “dân vận khéo” thì sẽ huy động sức mạnh tổng hợp của nhân dân vào sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc. Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng: “Dân vận là vận động tất cả lực lượng của mỗi một người dân, không để sót một người dân nào, góp thành lực lượng toàn dân, để thực hành những công việc nên làm, những công việc Chính phủ và đoàn thể giao cho”. Người viết: “Bổn phận của người dân Việt Nam bất kỳ sĩ, nông, công, thương, binh, bất kỳ làm việc gì đều cần phải thi đua...”. Thi đua là nhằm đưa cuộc kháng chiến toàn dân, toàn diện, mau chóng thành công và mang lại tự do, ấm no, hạnh phúc cho mọi nhà. Và kết quả của thi đua theo Bác là: “Toàn dân đủ ăn, đủ mặc, toàn dân biết đọc, biết viết, toàn thể bộ đội đầy đủ lương thực khí giới để diệt ngoại xâm” và “Tổ quốc sẽ thống nhất hoàn toàn”. Đây cũng là khát vọng cháy bỏng của lãnh tụ Hồ Chí Minh trong cuộc đời hoạt động cách mạng của mình.
Năm 1946, khi trả lời các nhà báo trong nước và nước ngoài tại Phủ Chủ tịch Người nói: “Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn đến tột bậc là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn dự to, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành”. Thi đua là yêu nước, mọi người dân đều ra sức thi đua làm thành sức mạnh to lớn để đưa cuộc kháng chiến mau chóng thành công: “Người người thi đua; ngành ngành thi đua; ta nhất định thắng; địch nhất định thua”. Thi đua là động lực tinh thần to lớn để thực hiện. “Dân tộc độc lập; dân quyền tự do; dân sinh hạnh phúc” như nhà cách mạng Tôn Trung Sơn đã đề ra.
Để đạt được kết quả tốt đẹp đó, phải tạo ra được phong trào thi đua rộng khắp, vượt qua các khó khăn, Hồ Chí Minh yêu cầu: “Các cụ phụ lão thi đua đốc thúc con cháu hăng hái tham gia mọi công việc, các cháu nhi đồng thi đua học hành và giúp việc người lớn, đồng bào phú hào thi đua mở mang doanh nghiệp, đồng bào công nông thi đua sản xuất, đồng bào trí thức và chuyên môn thi đua sáng tác và phát minh, nhân viên Chính phủ thi đua tận tụy làm việc, phụng sự nhân dân, bộ đội và dân quân thi đua giết cho nhiều giặc...”. Như vậy, nội dung thi đua rất cụ thể, thiết thực phù hợp với các tầng lớp nhân dân. Ai cũng phải ra sức thi đua, thi đua trở thành phong trào, lan rộng trên các lĩnh vực đời sống xã hội sẽ giúp cho chúng ta vượt qua khó khăn phá tan âm mưu của địch để giành thắng lợi. Và theo Hồ Chí Minh những người thi đua là những người yêu nước nhất. Ví dụ đối với nông dân Người nói “Ruộng rẫy là chiến trường, cuốc cày là vũ khí, nhà nông là chiến sĩ, hậu phương thi đua với tiền phương”, đối với trí thức văn nghệ sĩ, phải làm sao có nhiều tác phẩm hay phục vụ sự nghiệp kháng chiến kiến quốc, phục vụ công nông binh kháng chiến hóa văn hoá, văn hóa hóa kháng chiến”; đối với cán bộ, nhân viên trong bộ máy chính quyền phải gương mẫu tận tụy, là “Công bộc của dân”...
Đã hơn nửa thế kỷ trôi qua, “Lời kêu gọi thi đua ái quốc” của Bác Hồ vẫn còn nguyên giá trị lý luận, thực tiễn và mang tính thời sự sâu sắc. Chỉ thị 19/CT-TW ngày 22-12-2007 của Ban Bí thư về kỷ niệm 60 năm Ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh ra lời kêu gọi thi đua ái quốc là dịp cho toàn Đảng, toàn dân ta nhận thức sâu sắc hơn về trách nhiệm sáng tạo trong việc vận động, tổ chức nhân dân tham gia các phong trào thi đua yêu nước trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, tạo ra hiệu quả thiết thực về tinh thần và của cải vật chất cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Khơi dậy truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc của các tầng lớp nhân dân phát triển phong trào thi đua yêu nước ngày càng sâu rộng, phát hiện, bồi dưỡng và nhân rộng các điển hình tiên tiến, làm cho cán bộ, đảng viên và nhân dân thấy rõ vai trò và tác dụng lớn lao của phong trào thi đua yêu nước đối với thắng lợi của cách mạng Việt Nam. Cùng với phát động các phong trào thi đua thường xuyên thiết thực chúng ta cần vận dụng sáng tạo phương pháp động viên tổ chức thi đua mà Hồ Chí Minh đã dạy để thực hiện thắng lợi mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.
