Kết luận tại Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ 10 (Khoá IX) của Đảng đã khẳng định phải: “Đẩy mạnh việc xây dựng văn hoá trong tổ chức Đảng và trong cơ quan nhà nước...”.
Như vậy, văn hóa trong Đảng được hiểu rộng ra là văn hóa Đảng. Văn hoá Đảng là sự hội tụ của tầm cao trí tuệ, của lý tưởng Cộng sản chủ nghĩa, của đạo đức cách mạng trong sáng, của chủ nghĩa nhân văn cao cả, phương pháp và phong cách đúng đắn trong toàn bộ hoạt động lãnh đạo của Đảng. Nếu hiểu theo nghĩa rộng thì văn hoá Đảng thể hiện tập trung của văn hóa chính trị của Đảng ở khả năng phân tích tình hình một cách khoa học, dự báo chính xác các vấn đề của thực tiễn để đưa ra các quyết sách đúng đắn, khả năng tổ chức thực hiện thành công nhiệm vụ chính trị, đáp ứng yêu cầu của thực tế khách quan và nhu cầu, lợi ích của quần chúng nhân dân.
Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “Đảng ta là đạo đức, là văn minh”, có nghĩa Đảng là lực lượng tiêu biểu cho trí tuệ và đạo đức tốt đẹp của dân tộc. Văn hoá Đảng hay văn hoá trong Đảng là tính văn hoá trong toàn bộ hoạt động của Đảng nhằm xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh về chính trị, tư tưởng và tổ chức, nâng cao năng lực và sức chiến đấu của Đảng để đáp ứng yêu cầu lãnh đạo sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đảng ta đã khẳng định: Văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội, là động lực, mục tiêu của sự phát triển kinh tế - xã hội. Văn hoá Đảng nằm trong văn hoá dân tộc, thống nhất với văn hoá dân tộc nhưng chứa đựng sức mạnh mới - sức mạnh của tính tiên phong, tính cách mạng triệt để, tính trí tuệ, tính đạo đức và tính quần chúng.
Bác Hồ đã khẳng định: Đao đức là cái gốc của người cách mạng. Vấn đề đạo đức - cốt lõi của hàm lượng văn hoá ở đây là khẳng định lý tưởng Xã hội chủ nghĩa: Độc lập dân tộc và Chủ nghĩa xã hội theo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vì hạnh phúc của quần chúng lao động. Toàn bộ hoạt động của Đảng và mọi hành động của cán bộ, đảng viên phải đặt lợi ích của giai cấp, của dân tộc lên trên hết, xứng đáng là “người lãnh đạo, người đầy tớ trung thành của nhân dân”.
Thực tế hiện nay, một bộ phận cán bộ, đảng viên suy thoái về tư tưởng chính trị, tha hoá về đạo đức lối sống, quan liêu, tham nhũng, xa rời nhân dân... đó là những tư tưởng và hành động phản văn hoá. Đảng viên phải gương mẫu chấp hành tốt chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, là công dân kiểu mẫu; đồng thời, phải phát huy vai trò tiên phong về lý luận, gương mẫu trong công tác và lối sống, biết hướng dẫn nhân dân, thực hiện “Đảng viên đi trước, làng nước theo sau” như Bác Hồ đã dạy. Cùng với đạo đức công dân, trong hoạt động của mình, đảng viên phải làm tốt công tác vận động quần chúng bằng tấm gương đạo đức, việc làm, uy tín cá nhân của mình. Tấm gương đạo đức của mỗi đảng viên là biểu hiện sinh động của văn hoá Đảng. Trong nhiều nghị quyết, Đảng ta đã chỉ rõ: Sự gương mẫu của đảng viên, cán bộ là một phương thức quan trọng trong hoạt động lãnh đạo của Đảng. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng dạy: Một tấm gương sáng còn hơn cả trăm bài diễn văn tuyên truyền, “Trước mặt quần chúng không phải ta cứ viết lên trán chữ cộng sản mà ta được họ yêu mến. Quần chúng chỉ quý mến những người có tư cách đạo đức, biết hướng dẫn nhân dân, mình phải làm mực thước cho người ta bắt chước”. Đạo đức là yếu tố quan trọng của văn hoá Đảng, thể hiện rõ ở trong hành vi của đảng viên và mục tiêu hoạt động của tổ chức Đảng.
Đảng Cộng sản phải tiêu biểu và là đỉnh cao trí tuệ của giai cấp công nhân và của dân tộc Việt Nam. Đảng phải tiên phong về trí tuệ để đề ra đường lối và phương pháp cách mạng đúng đắn và tiên phong trong xây dựng nền văn hoá mới, trước hết là xây dựng văn hoá trong hoạt động của Đảng. Để đạt được yêu cầu này phải thường xuyên đẩy mạnh công tác nghiên cứu lý luận và thực tiễn chính trị. Trên nền tảng Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, công tác lý luận của Đảng phải lý giải được các vấn đề của thực tiễn đất nước và từ thực tiễn, tiếp thu có chọn lọc những kinh nghiệm của thế giới để hoàn thiện lý luận, đề ra chủ trương, chính sách đúng đắn, sáng tạo, đưa sự nghiệp cách mạng đến thành công. Tiêu biểu cho đỉnh cao trí tuệ của dân tộc là Đảng tiên phong, nhưng quần chúng nhân dân mới là người làm nên lịch sử. Đảng giữ vai trò lãnh đạo, nhân dân là người làm chủ, cho nên Đảng phải biết lắng nghe ý kiến của quần chúng để đề ra các quyết định đúng đắn, kịp thời. Tầm cao trí tuệ của Đảng là phải biết khai thác, chắt lọc ý kiến của từng người dân, của toàn dân, vì “Đảng ta là con nòi, xuất thân từ giai cấp lao động” và “Đảng từ trong quần chúng ra, trở lại nơi quần chúng” như Hồ Chí Minh đã dạy.
Từ thực tiễn cách mạng, mọi đảng viên và toàn Đảng phải có nhận thức sâu sắc, đúng đắn về Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, vận dụng, phát triển sáng tạo trong thực tiễn công cuộc đổi mới để càng làm rõ giá trị bền vững nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động của Đảng và cách mạng nước ta. Đây là nhân tố hàng đầu bảo đảm cho đời sống tinh thần xã hội phát triển đúng hướng. Vì vậy, chất văn hóa của Đảng trí tuệ phải lấy Chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm cốt. Tư tưởng Hồ Chí Minh là di sản tinh thần quý giá của dân tộc, là giá trị văn hoá, thấm đậm chất nhân văn, giúp cho chúng ta xây dựng và phát triển văn hoá Đảng toàn diện và đúng hướng.
Nâng cao trình độ trí tuệ, năng lực lãnh đạo của Đảng là nâng cao tố chất chính trị, tư tưởng, phẩm chất đạo đức cho đội ngũ cán bộ, đảng viên. Đảng viên, cán bộ phải không ngừng học tập, nâng cao sự hiểu biết, gương mẫu trong công tác và lối sống, xứng đáng là “người lãnh đạo, người đầy tớ trung thành của nhân dân” là góp phần xây dựng văn hóa Đảng hiện nay.
