Theo những người dân từng sinh sống ở khu Lán Bè (TP Hạ Long) những năm đầu kháng chiến chống thực dân Pháp, vụ thảm sát của quân Pháp ngày 7-7-1946 tại khu vực Lán Bè đã làm chín mươi người dân bị thiệt mạng. Và hiện nay, cứ đến ngày 9-6 âm lịch (tức ngày diễn ra vụ thảm sát), nhiều gia đình ở khu Lán Bè cũ lại có chung ngày giỗ...
Nhiều người già vẫn còn nhớ, vào thời kỳ này, mặc dù giữa ta và địch đã ký kết Hiệp định sơ bộ 6-3-1946, nhưng tình hình vẫn rất căng thẳng. Ngày 8-6-1946, công chức Hòn Gai tổ chức ''Tuần đình công'' để phản đối hành động khiêu khích của Pháp, đòi đại diện công nhân được tham gia điều khiển sản xuất, đòi khoán chuyến xe than trong ngày, và phải có điện nước nơi công cộng... Cuộc đình công gặp nhiều khó khăn, nhưng cuối cùng đã giành thắng lợi; bọn chủ mỏ phải chấp nhận yêu sách của công nhân, gọi những người bị đuổi việc về làm và tăng 0,2 kg gạo mỗi ngày, làm việc quá giờ được tăng 30% lương...
Tuy nhiên, trong những ngày sau đó, thực dân Pháp càng bộc lộ thái độ trắng trợn vi phạm Hiệp định đã ký. Và vụ thảm sát ngày 7-7-1946 là một trong những hành động tàn bạo của chúng. Hôm ấy, thực dân Pháp nổ súng khiêu khích lực lượng tự vệ của ta. Anh em tự vệ chống trả; chúng tiếp tục bắn vào trụ sở Đồn công an Hòn Gai, sau đó cho bao vây khu vực Lán Bè. Chúng đã dùng xăng, phun vào những dãy phố nhà tranh của dân nghèo tại đây và châm lửa đốt, 90 người dân vô tội, trong đó có rất nhiều cụ già và trẻ em đã bị giết...
Căm phẫn trước hành động dã man của thực dân Pháp, chính quyền của ta ở Hòn Gai lúc ấy còn non trẻ nhưng đã tổ chức cho nhân dân đấu tranh, công nhân nghỉ việc, cửa hàng đóng cửa, chợ búa không người... Và tổ chức mít tinh, biểu tình tuần hành tố cáo tội ác của thực dân Pháp. Tin vụ thảm sát ở Lán Bè loan đi cả nước. Nhân dân các nơi đã gửi tiền quyên góp, ủng hộ, giúp đỡ những gia đình có người thân bị giết và lên án gay gắt hành động tàn bạo của thực dân Pháp...
Vụ thảm sát người dân vô tội của thực dân Pháp ở Lán Bè xảy ra cách đây gần 62 năm. Chúng tôi đã trực tiếp đi gặp gỡ, hỏi những người dân đã từng chứng kiến vụ thảm sát đó. Hiện tại, nhiều người vẫn nhớ rất rõ vụ việc xảy ra. Nhưng ai cũng đều đã già cả, và khi nhắc đến chuyện này, mọi người cùng có chung một tâm trạng lo ngại rằng liệu rồi sau họ, các thế hệ con cháu có còn nhớ đến tội ác này của bọn thực dân cướp nước hay không?
Đây là vụ thảm sát với quy mô lớn, nó là chứng tích về tội ác của quân xâm lược trên đất nước ta. Vì thế, cần có sự ghi chép đầy đủ, chính xác để các thế hệ sau nhận thức một cách toàn diện sự việc. Đồng thời, tại nơi xảy ra vụ thảm sát hiện nay là Công viên Lán Bè, thiết nghĩ rất nên có một tấm bia tưởng niệm những người đã hy sinh trong vụ thảm sát để con cháu chúng ta mãi mãi không bao giờ, quên những năm tháng đau thương mà anh dũng của cha ông. Đây là việc rất nên làm!
