Người cao tuổi với bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị di sản văn hoá dân tộc

Trong mấy năm gần đây, các hoạt động văn hoá văn nghệ, thể thao của người cao tuổi (NCT) được tổ chức ngày càng nhiều, góp phần đáng kể làm cho hoạt động văn hoá thể thao quần chúng tại các địa phương trên địa bàn tỉnh thêm phong phú, đa dạng. Mặt khác, các hoạt động văn hoá thể thao cũng góp phần làm tăng thêm sức khoẻ và tinh thần cho NCT, động viên NCT “sống vui, sống khoẻ, sống có ích'', tiếp tục tham gia, cống hiến kinh nghiệm vào các lĩnh vực của đời sống chính trị, kinh tế, văn hoá xã hội ở địa phương.

Rước cụ Thượng lên miếu trong Lễ hội Tiên Công ở Hà Nam, Yên Hưng năm 2007.

Rước cụ Thượng lên miếu trong Lễ hội Tiên Công ở Hà Nam, Yên Hưng năm 2007.

Thực tế quá trình triển khai phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá” trên địa bàn tỉnh những năm qua cho thấy, NCT luôn là lực lượng tiên phong, vận động cộ ng đồng, con cháu trong gia đình hưởng ứng xây dựng gia đình văn hoá, làng, khu phố văn hoá. Bản thân mỗi NCT luôn là tấm gương sáng cho con cháu noi theo trong các phong trào như “Ông bà mẫu mực, con cháu thảo hiền'', khuyến học, khuyến tài, xoá đói giảm nghèo, tương thân tương ái; tham gia tích cực vào việc xây dựng hệ thống chính trị, phát triển kinh tế, giữ gìn an ninh trật tự trên địa bàn khu dân cư, địa phương mình cư trú... Đặc biệt, trong công tác bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị các di sản văn hoá dân tộc, vai trò của NCT càng được phát huy hơn bao giờ hết. Gần như100% những người trông coi các di tích đình, chùa, đền, miếu, trong đó có nhiều di tích được xếp hạng cấp quốc gia, đều là NCT, họ là những người có uy tín, có trách nhiệm, được làng, khu phố đề cử gánh vác việc làng, xã, tham gia ban quản lý di tích của địa phương. Vào những ngày diễn ra hội làng, hội đình, những NCT thường đảm lo các phần nghi lễ cúng tế, là những phần quan trọng nhất của lễ hội. Vì thế, hơn ai hết những NCT luôn là những người am hiểu nhất các phong tục, tập quán của địa phương xưa để mà hướng dẫn truyền lại cho con cháu. Đối với các nhà nghiên cứu lịch sử văn hoá, những tư liệu của NCT trong làng, xã luôn được coi là một trong các kênh thông tin quan trọng để tham khảo.

Trong các di sản văn hoá của các dân tộc tỉnh Quảng Ninh, nhiều NCT là những nhà nghiên cứu, được ví như “cuốn tư liệu sống”. Nhà sử học Nguyễn Thanh Sĩ sau khi nghỉ hưu vẫn tiếp tục dành nhiều công sức, thời gian cho các công trình nghiên cứu về Vịnh Hạ Long và các khảo luận về văn hoá Quảng Ninh, lịch sử phong trào công nhân mỏ. Một nhà nghiên cứu khác là Tống Khắc Hài, người đã có nhiều đóng góp cho bộ “Địa chí Quảng Ninh”, đã gần bước vào tuổi thất thập, cũng đang ấp ủ cho việc xuất bản cuốn sách về hát dân ca vùng biển Quảng Ninh. Đến huyện Bình Liêu, để tìm hiểu về hát Then của dân tộc Tày, hát Soóng Cọ của dân tộc Sán Chỉ người ta không ai không biết ông Ngô Văn Nguyên, hội viên Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam, là người đã có hàng chục năm dày công tìm hiểu về văn hoá các dân tộc. Một minh chứng khác là lễ hội Xuống đồng - một nét văn hoá đặc sắc của làng Cốc (nay là hai xã Phong Cốc, Phong Hải, huyện Yên Hưng) được phục dựng lại vừa qua cũng chính là dựa trên những tư liệu của những người già trong làng kể lại.

Với những kiến thức, kinh nghiệm tích luỹ được về tinh hoa văn hoá của cha ông, của làng quê mình, những người già trong làng, bản luôn mong có dịp để truyền cho con cháu lưu truyền mãi mãi. Tuy nhiên, có một thực tế là do tác động của cuộc sống mới hôm nay, giới trẻ ngày càng ít người quan tâm tới các giá trị văn hoá truyền thống của làng quê mình. Có dịp về Hà Nam, Yên Hưng dự lễ hội Tiên Công (mùng 7-1 âm lịch hàng năm), hay các lễ hội tiêu biểu khác ở đây, du khách sẽ có dịp nghe các “liền anh, liền chị” là những hội viên NCT các xã vùng Hà Nam biểu diễn, với những câu hát “Rằng duyên hết bạn tình ơi...” đầy tình tứ. Tuy nhiên, để ý sẽ thấy trong số người hát chỉ toàn NCT, không hề có người nào dưới tuổi 40. Một số các di sản văn hoá phi vật thể khác như hát dân ca vùng biển ở xã Thắng Lợi (Vân Đồn), hát đám cưới, hát chèo đường ở làng chài Cửa Vạn trên Vịnh Hạ Long phần lớn chỉ còn người già thuộc câu, thuộc lời...

Từ những thực tế ở trên có thể thấy rằng đối với vấn đề bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị các di sản văn hoá, đảm bảo tính kế thừa những giá trị văn hoá truyền thống giữa các thế hệ trên địa bàn tỉnh nói riêng, đất nước nói chung hiện nay, với những NCT vừa là một vinh dự nhưng đồng thời cũng là trách nhiệm không đơn giản, cần có sự chia sẻ, chung tay của cả cộng đồng...

Cùng chuyên mục