Tỉnh ta không hiếm những nhà giáo mẫu mực, tài đức song toàn. Tôi chỉ xin ghi lại kỷ niệm về ba thầy giáo dạy văn, lần lượt đã qua đời, nhưng để lại nhiều ấn tượng sâu sắc trong ký ức bao thế hệ học sinh...
Người thầy đầu tiên tôi muốn nói là nhà giáo Trần Quang Hàm, xuất thân trong một gia đình nho học tại làng quê văn vật nổi tiếng Đông Triều, làng Trạo Hà. Có lẽ nhờ thế, lại được rèn đúc trong các trường học thời cũ, nên suốt đời thầy Hàm vẫn giữ được phong thái điềm đạm, đức tính khiêm nhường, rất nghiêm túc trong lời ăn tiếng nói. Là giáo viên cấp hai, nhiều năm đảm nhiệm chức vụ hiệu trưởng một số trường thuộc huyện Đông Triều, đối với học sinh, thầy yêu thương rất mực nhưng đòi hỏi nghiêm khắc. Chữ viết của thầy Hàm rất đẹp, mềm mại, uyển chuyển và có hồn. Dù viết trên một mẩu giấy nhỏ gửi bạn bè, bao giờ thầy Hàm cũng giữ được cốt cách mực thước, nét chữ trong sáng mà tôi không sao học được. Đến chơi nhà thầy Hàm, tôi thích nhất vườn cây cảnh và căn gác tầng hai thoáng mát, nơi luôn thấm đượm những trang thơ cổ kính, trang nhã của một thầy giáo dạy văn thích cuộc sống yên tĩnh, thanh nhàn và đạm bạc.
Thầy giáo thứ hai cũng để lại nhiều kỷ niệm đẹp đẽ trong lòng tôi là thầy Trần Tăng Bí, quê Yên Hưng. Tốt nghiệp Đại học Sư phạm Hà Nội năm 1957, sau hai năm dạy ở tỉnh ngoài, năm học 1959-1960, thầy Bí được chuyển về dạy trường phổ thông cấp 2 và 3 Hồng Gai, lúc này thầy mới ngoài hai mươi tuổi. Các lớp học trò của thầy Bí thời đó như Nguyễn Viết Khai, nguyên Tổng Biên tập Báo Quảng Ninh, Nguyễn Văn Đạt, nguyên Phó ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ Quảng Ninh... đều khâm phục vốn kiến thức sâu rộng, trí nhớ tuyệt vời, cách giảng văn sinh động, giàu trí tuệ của thầy Bí. Từng được học các giáo sư danh tiếng như Trương Tửu, Trần Đức Thảo, Đặng Thai Mai, Đinh Gia Khánh v.v... thầy giáo Trần Tăng Bí có sự hiểu biết khá sâu sắc văn hoá đông tây, kim cổ; đặc biệt, thầy trang bị cho mình một trình độ Hán học khá uyên thâm, điều kiện rất cần cho các giáo viên dạy văn. Nhìn vào tủ sách đồ sộ của thầy Bí, ta càng hiểu thêm lòng say mê nghề nghiệp, say mê văn chương của một ông giáo hết sức cẩn trọng, tỉ mỉ trong giảng dạy, không bao giờ tự bằng lòng với kiến thức có trong sách giáo khoa, trái lại, luôn đào sâu bài giảng, tìm tòi, nghiên cứu cho thấu đáo...
Người thầy thứ ba mà tôi ưu ái nhất là nhà giáo Nguyễn Thanh Dân, quê Hưng Yên, về dạy học ở Quảng Ninh gần nửa thế kỷ, nguyên giáo viên (sau đó là hiệu phó) Trường phổ thông cấp ba Hồng Gai (nay là PTTH Chuyên ban Hồng Gai). Cũng như các thầy Hàm, thầy Bí, thầy Nguyễn Thanh Dân đã góp phần đào tạo nhiều thế hệ học sinh thành những công dân tốt, những cán bộ tốt. Và cũng như nhiều thầy giáo lão thành khác, thầy Dân sống cuộc đời giản dị, rất khiêm tốn. Nhờ quá trình tự học, tự rèn luyện rất công phu, thầy Dân là một trong những nhà Hán học nổi bật của Quảng Ninh. Nhờ vốn kiến thức sâu rộng, thầy tham gia viết phần văn học Hán - Nôm Quảng Ninh trong bộ “Địa chí Quảng Ninh”. Cùng với thầy Bí, thầy Dần tham gia Hội Văn học Nghệ thuật Quảng Ninh, cộng tác viên tích cực của Báo Quảng Ninh với nhiều bài báo giàu tính khoa học. Công trình nghiên cứu duy nhất của nhà giáo Nguyễn Thanh Dân để lại là trước tác “Trong kho tàng văn học Hán - Nôm”, tập hợp và bình những tác phẩm văn học ra đời thời Trung đại, viết về Quảng Ninh, có giá trị. Thầy Dân sống mực thước, chân tình, rất được bạn bè, học trò quý mến. Thầy không có tham vọng gì lớn ngoài say mê dạy học và nghiên cứu văn chương - thầy thường bảo: “Tên tôi là Dân. Do đó, sống mà giữ được phẩm chất người dân cũng đã khó rồi”. Đúng vậy!
Có thể, phương pháp dạy học của các nhà giáo lão thành như các thầy Hàm, thầy Bí, thầy Dân không phù hợp với cải cách giáo dục hiện nay. Có thể, họ không sắc sảo, nắm bắt được nhiều thông tin, không đa năng và thông thạo tiếng Anh, tiếng Pháp như lớp trẻ. Và học trò ngày nay có xu hướng ngại học các thầy cô giáo cao tuổi bởi giáo viên trẻ dễ hoà nhập với cuộc sống hiện đại hơn. Tuy nhiên, những tấm gương về đạo đức, phẩm chất và tư cách nhà giáo, về lòng say mê nghề nghiệp và tình thương học trò, về ý chí tự học, tự nâng cao không ngừng trình độ chuyên môn và vốn kiến thức của các nhà giáo lão thành xưa nay vẫn luôn luôn là bài học thời sự giúp những ai nguyện hiến dâng cả cuộc đời cho nghề dạy học.
