(Kỹ sư Vũ Quang Cự, nguyên Trưởng phòng Quy hoạch - Sở Xây dựng, trò chuyện với PV Báo Quảng Ninh)
Tốt nghiệp Khoa Xây dựng - Kiến trúc, Đại học Bách khoa Hà Nội từ thập kỷ 60 của thế kỷ XX, ông Vũ Quang Cự về Quảng Ninh công tác trong ngành xây dựng cho đến lúc về hưu năm 2002. Và tuy chức vụ cao nhất chỉ là Trưởng phòng, nhưng cũng có thể nói cả cuộc đời của ông đã gắn liền với những bước phát triển của công tác quy hoạch đô thị ở Quảng Ninh suốt gần 40 năm qua. Bây giờ, tuy đã nghỉ hưu rồi, nhưng khi trò chuyện với chúng tôi về lĩnh vực này, trong ông vẫn còn nhiều trăn trở lắm… Ông bảo:
Khi phê phán tình trạng xây dựng lộn xộn hiện nay, người ta thường đổ lỗi cho công tác quy hoạch, cho rằng nó là hậu quả của sự “không có quy hoạch” hoặc “quy hoạch không đồng bộ”. Tôi ở trong ngành lâu năm, tôi có thể khẳng định nói thế là không đúng. Trong xây dựng, quy hoạch bao giờ cũng đi trước một bước; vấn đề là ở chỗ có quy hoạch nhưng người ta có làm theo hay không và làm theo quy hoạch đó như thế nào? Vì sao họ lại làm thế? Tôi đơn cử một ví dụ, chẳng hạn như người ta thường nói nhiều đến chuyện hôm nay đào đường giao thông để đặt đường ống nước, ngày mai lại đào đường để đặt cáp quang v.v. Đây là thực tế khiến nhiều người cho rằng nó xuất phát từ sự thiếu quy hoạch đồng bộ… Không phải đâu! Khi xây dựng quy hoạch, tất cả những điều đó đều được thể hiện trên bản vẽ kỹ thuật cả chứ! Nhưng người ta không làm theo, cái “tội” là ở chỗ ấy!
- Thế theo ông, cái “tội” ấy là do đâu?
+ Có nhiều lý do, nhưng có một lý do quan trọng là do khâu điều hành kế hoạch. Anh thấy đó, quy hoạch là như vậy, nhưng khi triển khai thực hiện, do hôm nay tìm được nguồn vốn xây dựng đường ống nước thì làm đường ống nước, ngày mai lại tìm được vốn cho đường điện thì làm đường điện… Cứ thế mới có tình trạng “đào lên, lấp xuống” như tôi nói ở trên; mới có tình trạng khu dân cư xây rồi nhưng ba, bốn năm sau vẫn chưa có đường đi v.v. Hay như khi giao đất cho dân xây dựng nhà ở, tình trạng chung là người ta không giao cụ thể cốt nền là bao nhiêu. Anh biết đấy, quy hoạch cốt nền là tiêu chuẩn rất quan trọng trong xây dựng, nhưng lại bỏ qua thì tình trạng đường cao hơn nhà, cống thoát nước cao hơn đường v.v. làm sao không xảy ra. Nói cách khác, việc không làm theo quy hoạch (có thể do sự tắc trách của những người thực hiện, cũng có thể do điều kiện, hoàn cảnh khó khăn chung v.v.), nhưng dù là do đâu thì nó vẫn là “tội”! Vì nó mà dẫn đến tình trạng các công trình đô thị thiếu đồng bộ, thiếu sự nhất quán, hợp lý trong một bức tranh tổng thể…
- Ý ông là trong quy hoạch chi tiết hiện nay đang tồn tại những bất cập...?
+ Chứ còn gì nữa! Hay nói cho chính xác hơn là trong việc quản lý công tác quy hoạch chi tiết của chúng ta còn nhiều hạn chế! Gần như một nghịch lý là quy hoạch tổng thể thì hướng tới tương lai lâu dài, nhưng quy hoạch chi tiết lại chỉ để giải quyết trước mắt; chính vì thế nên mới xảy ra tình trạng mỗi nơi, mỗi dự án v.v. làm một kiểu và khi “khớp” nó lại thì tự bản thân chúng đã phá vỡ sự thống nhất của quy hoạch tổng thể. Thậm chí là trong một dự án, giữa công trình này với công trình khác cũng đã có “độ vênh” rồi thì làm sao có được sự hài hoà trong quy hoạch? Điều này, một phần là do việc xét duyệt các dự án thì được tiến hành khá chặt chẽ, song trong quá trình triển khai thực hiện lại thiếu sự kiểm tra, giám sát thường xuyên; và nữa là các văn bản hướng dẫn, quy định chung về việc thực hiện các dự án trên địa bàn tỉnh ta hiện nay vẫn còn thiếu; đây chính là “kẽ hở” để các chủ dự án tuỳ tiện trong quá trình triển khai thực hiện dự án của mình. Minh chứng cho điều đó chính là việc khá nhiều dự án cứ qua một thời gian triển khai lại thấy bất hợp lý nên phải điều chỉnh, chắp vá, thậm chí phải tạm ngừng thi công v.v. Như công trình xây dựng Trung tâm thể thao của tỉnh ở TP Hạ Long chẳng hạn; chưa nói tới việc bỏ ra một khoản đầu tư lớn vào lúc này đã hợp lý hay chưa, mà ngay việc chọn vị trí đặt một sân vận động có quy mô hiện đại ở Cột 3 (phường Hồng Hải) rõ ràng là không thuận tiện chút nào. Hay như Quảng trường 12-11 ở Cẩm Phả cũng thế; công trình đã hoàn chỉnh thiết kế đâu, nhưng người ta vẫn cho xây dựng (?). Và còn nhiều những công trình dự án khác nữa mà tôi không thể kể hết ra ở đây mà trong thiết kế của nó rất nhiều điều chưa hợp lý, ấy vậy mà chúng ta vẫn để tiến hành… Thế chẳng phải không những làm xấu đi cảnh quan chung mà còn là lãng phí tiền của hay sao?
- Là một chuyên gia về công tác quy hoạch, theo ông cần phải khắc phục tình trạng đó như thế nào?
+ Tôi bây giờ là một anh cán bộ nghỉ hưu mà nói những điều to tát, e nhiều người lại cho rằng “bảo hoàng hơn cả nhà vua” (!). Nhưng nói thật, nếu cứ để tình trạng “vẽ” ra một bức tranh đẹp, sau đó chia cho mỗi người làm một phần nhưng lại không có một cơ chế kiểm tra, giám sát cụ thể xem họ làm cái phần được phân công có hợp lý hay không, có đúng như yêu cầu hay không (thí dụ đấu nối đường giao thông, các mạng kỹ thuật như điện nước v.v. không đảm bảo yêu cầu; đường ống thoát nước thì đầu to, đuôi bé v.v. ) thì hậu quả sẽ rất khó lường. Có thể bây giờ hậu quả đó chưa lộ ra (hoặc mới lộ ra chút ít), nhưng rồi 5 năm, 10 năm sau thì những bất cập ấy mới thực sự nghiêm trọng, rất khó khắc phục sửa chữa… Đấy mới là điều đáng lo nhất! Vì thế, theo tôi cần nhất trong quy hoạch hiện nay là hãy dành kinh phí để lập những quy hoạch chi tiết phục vụ cho yêu cầu thực tiễn một cách thống nhất, phù hợp với quy hoạch tổng thể, như quy hoạch các khu tái định cư, chỉnh trang đô thị v.v. với yêu cầu ngắn hạn 3-5 năm. Những quy hoạch chi tiết này sẽ góp phần làm giảm thiểu được những kiện tụng, khiếu nại trong quá trình thực hiện quy hoạch đô thị của tỉnh. Và nữa là phải có cơ chế kiểm tra chặt chẽ xem việc thực hiện các quy hoạch chi tiết ấy có đúng với quy hoạch tổng thể hay không. Điều này như tôi nói ở trên, là hiện nay đang rất tuỳ tiện. Tôi chỉ đơn cử một ví dụ, việc san nền các quả đồi để lấy đất lấp biển cho đến nay vẫn chưa thấy đơn vị nào hoàn nguyên trả lại mặt bằng như yêu cầu khi xét duyệt các dự án cả. Bởi thế nó cho ta cảm giác như phố xá đang biến thành các... công trường khai thác than. Vấn đề này rõ ràng là do việc giám sát thực hiện các dự án không chặt chẽ, thường xuyên...
- Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!
