Những ngày cuối năm 2006, một trong những tin rất vui là, sau nhiều năm phấn đấu bền bỉ, cuối cùng Quảng Ninh cũng đã hoàn thành chương trình phổ cập giáo dục THCS, với 100% số xã, phường, thị trấn trên toàn tỉnh đều đạt chuẩn phổ cập THCS.
Còn nhớ, cách đây hơn 5 năm, tháng 7-2001, UBND tỉnh đã trình HĐND tỉnh phê duyệt “Chương trình thực hiện phổ cập giáo dục THCS từ năm 2001 - 2005”; theo đó, Quảng Ninh sẽ đạt chuẩn phổ cập THCS vào năm 2005. Với cố gắng và quyết tâm cao của các cấp ủy Đảng, chính quyền, sự tham gia nhiệt tình của các ban, ngành, đoàn thể từ tỉnh đến cơ sở, và đặc biệt là sự triển khai tích cực của ngành Giáo dục, tiến độ phổ cập giáo dục THCS ở nhiều địa phương đã thu được những kết quả khá suôn sẻ. Năm 2002, hai trung tâm đô thị lớn nhất của tỉnh là TP Hạ Long và TX Cẩm Phả được công nhận đạt chuẩn phổ cập THCS; tiếp đó là Cô Tô, Uông Bí, Yên Hưng, Đông Triều vào năm 2003; Hải Hà vào năm 2004; các huyện Đầm Hà, Bình Liêu, Vân Đồn, Tiên Yên, Móng Cái, Hoành Bồ vào năm 2005. Nhưng mục tiêu hoàn thành phổ cập giáo dục THCS toàn tỉnh vào năm 2005 lại bị “vấp”, bởi qua kiểm tra thực tế, huyện Ba Chẽ khó lòng thực hiện đúng tiến độ. Và tháng 11-2004, tỉnh đã nhất trí đề nghị Bộ GD&ĐT cho lùi thời gian hoàn thành kế hoạch phổ cập giáo dục THCS của tỉnh thêm một năm, từ 2005 sang 2006...
Tất cả những điều ấy cho thấy, để đạt được kết quả này là cả một quá trình vô cùng gian nan, với rất nhiều khó khăn, trên nhiều phương diện. Chỉ nói về mặt kinh phí, chưa kể các nguồn khác, riêng ngân sách của tỉnh chi cho công tác phổ cập giáo dục THCS (bao gồm các khoản chi cho công tác giảng dạy, quản lý, mua sách vở, giấy viết, hồ sơ phổ cập và kinh phí hỗ trợ cho số học sinh nội trú dân nuôi...) trong 5 năm (từ 2002 - 2006), đã lên tới gần 22 tỷ đồng...
Khó khăn và tốn kém tiền bạc, công sức là vậy mới đạt được kết quả như hôm nay; song nếu nhìn vào thực tế, so với việc được công nhận đạt chuẩn, việc duy trì sự ổn định, không ngừng nâng cao chất lượng của công tác phổ cập giáo dục còn khó khăn hơn nhiều; nó đòi hỏi sự kiên trì, cố gắng một cách đồng bộ, không riêng gì ngành Giáo dục, mà là của mọi ngành, mọi cấp, mọi tổ chức, đoàn thể v.v... trong xã hội. Trước hết là về mặt nhận thức, chúng ta cần xác định một cách đầy đủ mục đích của phổ cập giáo dục là để nâng cao mặt bằng dân trí. Và vì thế, chất lượng giáo dục phải được đặt lên hàng đầu. Qua kiểm tra, thẩm định của Bộ GD&ĐT vào dịp cuối năm 2006 vừa qua, có thể khẳng định những chỉ tiêu mà chúng ta đạt được trong công tác phổ cập giáo dục THCS những năm qua là có cơ sở thực tế. Song, đây vẫn mới chỉ là bước đầu; vấn đề quan trọng là làm thế nào để duy trì, giữ vững và phát triển một cách ổn định những kết quả đã đạt được nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp giáo dục. Có như vậy, công tác phổ cấp giáo dục mới có ý nghĩa thực tiễn. Mục tiêu mà ngành GD&ĐT tỉnh đặt ra cho thời gian tới là phấn đấu đạt 100% trẻ em 5 tuổi vào mẫu giáo; 100% trẻ 6 tuổi vào lớp một; duy trì sĩ số trẻ hoàn thành chương trình tiểu học đúng độ tuổi nhằm huy động 100% các em vào lớp sáu THCS (hoặc bổ túc THCS); đồng thời, vận động các em học sinh bỏ học THCS vào học tại các lớp bổ túc THCS... Đây là những chỉ tiêu đòi hỏi sự nỗ lực phấn đấu rất cao, nhất là đối với những địa bàn miền núi, biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa của tỉnh.
Để đạt được những chỉ tiêu nói trên, nhằm không ngừng nâng cao chất lượng phổ cập giáo dục THCS, vấn đề cần quan tâm là phải chú trọng mở rộng phát triển giáo dục phổ thông, lấy giáo dục phổ thông là chủ yếu; đồng thời kết hợp với giáo dục bổ túc ở những vùng khó khăn; tăng cường đầu tư củng cố cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên ở các trường tiểu học và THCS, nhất là các trường ở vùng sâu, vùng xa v.v... Chúng ta đều biết, để phổ cập giáo dục, chương trình học đã buộc phải rút ngắn hơn so với chương trình phổ thông. Điều đó khiến cho chất lượng giáo dục ở những đối tượng được phổ cập không thể ngang bằng như các em học sinh học phổ thông. Vì thế, nếu không có biện pháp tăng cường giáo dục, kiến thức của các em nhất định sẽ bị mai một. Và từ đó, những con số phần trăm về tỷ lệ phổ cập chỉ còn mang tính hình thức, “trên giấy” mà thôi! Lúc ấy thì việc duy trì, giữ vững kết quả phổ cập giáo dục THCS như hiện nay cũng có thể bị lung lay, chứ đừng nói tới mục tiêu phổ cập giáo dục bậc trung học mà ngành Giáo dục đang hướng tới...
Bước vào giai đoạn hội nhập, mà đỉnh cao là việc nước ta chính thức gia nhập WTO, vấn đề nâng cao mặt bằng dân trí nhằm tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao được đặt ra một cách bức xúc hơn bao giờ hết. Vì vậy, việc thực hiện phổ cập giáo dục bậc THCS, tiến tới phổ cập giáo dục bậc trung học, có ý nghĩa chiến lược vô cùng quan trọng. Chính vì thế, càng cần có sự nỗ lực phấn đấu hơn nữa, thực chất hơn nữa trong việc phát triển giáo dục, đặc biệt là giáo dục phổ cập hiện nay!
