Trong câu chuyện với ông Nguyễn Quang Sáng, Giám đốc Công ty CP Xuất khẩu thuỷ sản Quảng Ninh tôi được biết Công ty đang làm những lô hàng cá rô phi xuất khẩu sang Mỹ.
Theo khẳng định của ông giám đốc thì đây là mặt hàng cứu nguy cho Công ty trong những ngày “nguy nan” vừa qua. Mừng cho thành quả của Công ty giờ đã có thể yên tâm vững chân trên con đường phát triển nhưng lại buồn cho bà con nông dân, ngư dân trong tỉnh khi cả trăm tấn cá rô phi mà Công ty thu mua xuất khẩu thời gian qua chủ yếu là từ tỉnh ngoài.
Sản xuất cá rô phi giống tại Trung tâm khoa học Kỹ thuật sản xuất giống thuỷ sản Quảng Ninh.
Ảnh: Hữu Việt
Đường đến nước mỹ không xa
Theo hợp đồng ký với một doanh nghiệp trung gian, năm 2010, Công ty CP Xuất khẩu thuỷ sản Quảng Ninh đã xuất được những lô hàng cá rô phi chế biến đầu tiên sang nước Mỹ và các lô sản phẩm này nhanh chóng được người tiêu dùng Mỹ chấp nhận. Sau lô hàng này phía bạn hàng tiếp tục đề nghị Công ty cung ứng thêm các lô sản phẩm tiếp theo. Ông Sáng tâm sự: Ban đầu chúng tôi rất lo lắng vì từ trước đến nay mình mới chỉ làm tôm xuất khẩu chứ mặt hàng cá rô phi chế biến thì chưa làm bao giờ, rất nhiều tiêu chuẩn kỹ thuật họ đòi hỏi mà mình chưa làm quen lỡ xảy ra sai sót không chỉ vốn liếng của Công ty đổ vào đây mất sạch mà còn ảnh hưởng đến uy tín, nếu không thành công cánh cửa xuất khẩu mặt hàng này có thể sẽ mất. Trước đây Công ty cũng đã tìm hiểu thị trường để chế biến xuất khẩu mặt hàng này nhưng vì không có nguyên liệu cũng như chưa tìm được đầu mối tiêu thụ ổn định nên chưa dám làm. Sau khi ký được hợp đồng xuất khẩu, chúng tôi đi các vùng nuôi cá rô phi tập trung của tỉnh Hải Dương, Phú Thọ thu mua được 100 tấn cá rô phi thương phẩm đáp ứng yêu cầu chế biến xuất khẩu. Hiện tại do mình chưa có mối làm ăn ở bên đó nên vẫn phải qua một doanh nghiệp trung gian ở miền Trung để xuất hàng. Bước đầu cứ thế đã, dần dần khi đã quen thị trường, quen đường đi nước bước chúng tôi sẽ tính toán phương án ký hợp đồng tiêu thụ trực tiếp với nhà phân phối ở bên đó.
Theo điều tra của các cơ quan chức năng nhu cầu sử dụng cá rô phi chế biến ở nước Mỹ rất cao, các doanh nghiệp có thể xuất khẩu hàng nghìn tấn cá vào thị trường này. Cùng với con cá tra, cá ba sa, cá rô phi được người tiêu dùng Mỹ chấp nhận và ưa chuộng bởi thịt thơm ngon, phù hợp thị hiếu tiêu dùng của họ. Trong khi 2 mặt hàng xuất khẩu là cá tra và cá ba sa đã có chỗ đứng ở thị trường này rất lâu và người tiêu dùng Mỹ cũng đã quá quen với hương vị món ăn này, thì sản phẩm cá rô phi chế biến đối với người dân Mỹ vẫn còn khá mới lạ và hấp dẫn. Vì vậy cánh cửa tiến đến thị trường nước Mỹ đối với mặt hàng cá rô phi xuất khẩu đang rất rộng mở và theo dự báo của các chuyên gia nếu làm tốt vùng nguyên liệu, đảm bảo các tiêu chuẩn kỹ thuật thì chắc chắn cá rô phi sẽ trở thành một trong những mặt hàng thuỷ sản xuất khẩu chủ lực trong tương lai. Và đây sẽ là mặt hàng có nguồn thu lớn hơn rất nhiều so với các sản phẩm thuỷ sản khác.
Không kém cá tra, cá ba sa
Cũng trong câu chuyện với tôi điều mà ông Sáng trăn trở lúc này không phải là tìm nhà phân phối để được ký hợp đồng tiêu thụ trực tiếp mà điều ông suy nghĩ băn khoăn nhất lúc này là xây dựng vùng nguyên liệu tập trung. Ông tâm sự: Nếu tìm mối cung cấp nguyên liệu ở các tỉnh ngoài như Hải Dương, Phú Thọ với Công ty không khó, thậm chí họ còn đang gửi thư chào mời nhưng là một doanh nghiệp của tỉnh mà không giúp được bà con nông dân trong tỉnh phát triển mở rộng diện tích nuôi để làm giàu từ nghề nuôi cá nước ngọt thì thật hổ thẹn. Với trên 2.500 ha diện tích đã được quy hoạch thành vùng nuôi cá nước ngọt từ những diện tích đất trũng, đất trồng lúa kém hiệu quả chuyển đổi sang, tỉnh cũng đã dành nguồn hỗ trợ người dân đầu tư cơ sở hạ tầng, con giống, kỹ thuật đây là điều kiện thuận lợi nhất để chúng ta phát triển mạnh vùng nuôi cá rô phi. Trước đây chúng ta còn lo về nếu phát triển mạnh thì đầu ra cho sản phẩm ở đâu, thì nay với những hợp đồng mà Công ty đã thoả thuận và ký kết được, cộng với nhu cầu thị trường rất lớn như hiện nay chúng tôi cam kết sẽ là đầu mối thu mua bao tiêu toàn bộ sản phẩm cho bà con. Nếu xây dựng được các vùng nuôi cá rô phi tập trung để xuất khẩu chắc chắn con cá rô phi của Quảng Ninh sẽ đem lại nguồn lợi không kém gì con cá tra, cá ba sa đối với người dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
Một góc khu nuôi cá nước ngọt của nông dân xã Sông Khoai (Yên Hưng).
Đúng như trăn trở của ông Sáng, những năm qua diện tích nuôi trồng cá nước ngọt của tỉnh đã liên tục tăng nhanh, nhiều nơi đã hình thành được vùng nuôi tập trung với quy mô lớn nhưng do mới chỉ làm để tiêu thụ nội địa nên sản phẩm mà bà con nuôi chưa đạt được các tiêu chuẩn kích cỡ để có thể chế biến xuất khẩu, năng suất đạt thấp. Cũng chưa có quy trình kỹ thuật chặt chẽ, đúng với yêu cầu về quy chuẩn kỹ thuật sản phẩm chế biến xuất khẩu. Còn nhớ trong một lần đến tìm hiểu mô hình nuôi cá nước ngọt ở xã Sông Khoai (Yên Hưng), khi trò chuyện với chúng tôi, ông Nguyễn Văn Nặc, một trong những hộ có diện tích nuôi khá lớn tâm sự: Chúng tôi rất mong muốn có được doanh nghiệp bao tiêu toàn bộ đầu ra cho sản phẩm, nếu có được đầu ra ổn định chắc chắn vùng chuyển đổi hơn 100 ha của xã Sông Khoai này sẽ là vùng nguyên liệu lớn cho các nhà máy chế biến. Đến các vùng nuôi cá nước ngọt tập trung của bà con nông dân huyện Tứ Kỳ, Gia Lộc (tỉnh Hải Dương) thấy họ phát triển rất mạnh diện tích nuôi trồng, sản phẩm của họ nhìn chất lượng hơn hẳn so với mình nuôi thấy thèm. Nhìn lại thấy mình chẳng hề thua kém họ về tiềm năng, lợi thế, kỹ thuật, vốn nhưng chỉ vì thiếu đầu ra ổn định nên không dám đầu tư nâng cao năng suất, sản lượng, cũng chưa dám áp dụng quy trình kỹ thuật chuẩn để nuôi.
Sau câu chuyện với nhà doanh nghiệp và chủ hộ nuôi, chúng tôi hình dung việc phát triển vùng nguyên liệu nuôi cá rô phi ở Quảng Ninh sẽ không còn khó khăn nếu như ý tưởng đầu tư của người bao tiêu sản phẩm và ý chí quyết tâm phát triển nghề của người nông dân được gặp nhau. Đem băn khoăn này trao đổi với ông Cao Tuy, Chủ tịch Hội nghề cá tỉnh, chúng tôi đã được giải toả phần nào. Ông Tuy cho biết: Công ty CP Xuất khẩu thuỷ sản Quảng Ninh đã làm việc với Trung tâm Khoa học kỹ thuật và sản xuất giống thuỷ sản của tỉnh về xây dựng vùng nguyên liệu, kỹ thuật, con giống cá rô phi. Hội đã quán triệt các hội nghề cá địa phương vận động, tuyên truyền cho các hộ nuôi trồng biết để tham gia. Tuy nhiên để thành vùng nguyên liệu tập trung đáp ứng được yêu cầu xuất khẩu chỉ mỗi doanh nghiệp và người nuôi chưa đủ mà cần có sự quan tâm hỗ trợ, chỉ đạo của nhà nước. Tôi đề nghị trong chương trình xây dựng nông thôn mới, mình có hỗ trợ cho phát triển các vùng nuôi cá tập trung, có hỗ trợ cho hẳn một mô hình, làm cho ra tấm, ra món cho hiệu quả hẳn để bà con học tập và nhân rộng được và đây là chìa khoá mở cánh cửa vùng nguyên liệu.
Nông dân phải là những ông chủ ký hợp đồng tiền tỷ
Ông Sáng cho biết: Kinh nghiệm để thành vùng nguyên liệu nuôi cá tra, cá ba sa như hiện nay người dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long cũng phải trải qua nhiều gian nan thử thách, cũng phải chấp nhận thử nghiệm, mất mát. Để thành vùng nguyên liệu người nông dân phải biết chấp nhận đầu tư, đừng nghĩ cỏn con làm hôm nay là ngày mai được ăn ngay mà có thể mình sẽ bị thất bại nhưng nếu không mạnh dạn làm thì mãi mãi cũng chỉ là những ao nuôi được vài tấn cá là cùng và những con cá đấy cũng chỉ đem bán ngoài chợ dân sinh nay được giá vì ít nhà nuôi, mai rớt giá vì quá nhiều người bán. Giờ chúng ta đã có được thị trường khá rộng lớn và ổn định tội gì không đầu tư, hãy vượt qua tư tưởng làm ăn kiểu tiểu nông để làm ăn lớn. Nông dân cũng phải là những ông chủ ký các hợp đồng sản xuất tiền tỷ chứ. Muốn vậy mỗi hộ phải nuôi được vài trăm tấn/năm, cứ tính mỗi kg chỉ cần thu lãi 500 đồng thôi cũng đã lãi hàng tỷ đồng rồi.
Quảng Ninh đã có những hộ nuôi cá đạt năng suất tới vài chục tấn/ha nhưng để thành hẳn một vùng nuôi tất cả đều đạt năng suất như vậy chưa có. Phần lớn đều nuôi theo kiểu bán công nghiệp, tận dụng những sản phẩm thừa trong quá trình sản xuất nông nghiệp để nuôi cá với những sản phẩm nuôi không đảm bảo quy trình kỹ thuật như vậy thì làm sao có thể chế biến xuất khẩu được. Mong ước mỗi nông dân phải là những ông chủ ký hợp đồng sản xuất tiền tỷ không chỉ của riêng ông Sáng. Vấn đề lúc này làm thế nào để những người nông dân Quảng Ninh là những ông chủ thực sự, để con cá rô phi được nuôi trên đất Quảng Ninh được xuất ngoại?
