Sáng 13/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi).
Làm rõ trách nhiệm doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng
Góp ý cho dự thảo luật, đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú (Đoàn Nghệ An) đề nghị làm rõ tiêu chí xác định doanh nghiệp vận hành mạng tại Điều 15. Theo đại biểu, dự thảo quy định doanh nghiệp phải trực tiếp tổ chức, điều phối, quản lý, vận hành và kiểm soát đồng thời hệ thống điểm phục vụ, hệ thống chia chọn và hệ thống thông tin vận hành mạng.
Báo cáo tiếp thu, giải trình đã làm rõ doanh nghiệp không bắt buộc sở hữu toàn bộ hạ tầng, có thể thuê ngoài, hợp tác khai thác hoặc sử dụng hạ tầng dùng chung. Đại biểu thống nhất với tinh thần này nhưng đề nghị thể hiện rõ trong luật.
Trong môi trường số, doanh nghiệp có thể thuê kho, vận tải, chia chọn hoặc sử dụng đại lý, nền tảng công nghệ của đơn vị khác. Vì vậy, tiêu chí xác định cần tập trung vào quyền tổ chức, khả năng điều phối, kiểm soát chất lượng và trách nhiệm đầu cuối đối với bưu gửi. Doanh nghiệp có thể thuê ngoài hạ tầng nhưng không thể thuê ngoài trách nhiệm.
Đại biểu đề nghị sửa khoản 1 Điều 15 theo hướng xác định doanh nghiệp vận hành mạng là doanh nghiệp trực tiếp tổ chức, điều phối và chịu trách nhiệm kiểm soát các chức năng cốt lõi của mạng bưu chính, bảo đảm chất lượng, an toàn, an ninh và khả năng truy vết toàn trình, không phụ thuộc hình thức sở hữu hoặc thuê, hợp tác sử dụng các thành phần mạng.
Về đăng ký trực tuyến tại Điều 18, đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế xử lý trường hợp cơ quan nhà nước quá thời hạn nhưng chưa xác nhận đăng ký. Nếu hết thời hạn mà cơ quan có thẩm quyền không có văn bản từ chối thì nội dung đăng ký được ghi nhận có hiệu lực trên hệ thống, doanh nghiệp được cung cấp dịch vụ theo nội dung đã đăng ký và chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc duy trì điều kiện kinh doanh.
Đại biểu cũng đề nghị việc kiểm tra sau đăng ký cần dựa trên dữ liệu, mức độ rủi ro và dấu hiệu vi phạm; đồng thời sửa lỗi dẫn chiếu tại Điều 16, Điều 17 về tiêu chí doanh nghiệp vận hành mạng.
Cùng đề cập cơ chế hậu kiểm, đại biểu Trần Kim Kha (Đoàn Gia Lai) đồng tình với việc bỏ giấy phép, chuyển sang đăng ký để giảm thủ tục hành chính. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị không bỏ Điều 45 mà cần viết lại cụ thể, quy định khung hậu kiểm dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro. Theo đại biểu, với số lượng doanh nghiệp lớn trên thị trường, hậu kiểm không thể chỉ dựa vào kiểm tra trực tiếp từng nơi mà cần khai thác dữ liệu để giám sát, giảm phiền hà cho doanh nghiệp chấp hành tốt và phát hiện sớm vi phạm.
Kiểm soát nguồn lực hỗ trợ dịch vụ công ích
Đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú cho rằng quy định doanh nghiệp được chỉ định phải theo dõi riêng hoạt động công ích và kinh doanh ngoài công ích, không sử dụng kinh phí Nhà nước hỗ trợ để bù đắp hoặc trợ giá trực tiếp cho hoạt động kinh doanh, vẫn chưa đủ để kiểm soát nguồn lực công.
Trên thực tế, một điểm phục vụ, kho, hệ thống công nghệ, phương tiện hoặc lao động có thể đồng thời phục vụ hoạt động công ích và kinh doanh thương mại. Vì vậy, chỉ theo dõi riêng dòng tiền chưa đủ xác định chi phí thực sự của nghĩa vụ công và kiểm soát lợi thế gián tiếp từ tài sản, hạ tầng được Nhà nước hỗ trợ.
Đại biểu đề nghị sửa điểm d khoản 2 Điều 35 theo hướng hạch toán tách biệt doanh thu, chi phí, tài sản và nguồn lực Nhà nước hỗ trợ đối với hoạt động bưu chính công ích và kinh doanh ngoài phạm vi công ích. Chi phí dùng chung phải được phân bổ theo tiêu thức khách quan, nhất quán, có thể kiểm tra; không sử dụng nguồn lực công ích để bù chéo, trợ giá cho hoạt động kinh doanh cạnh tranh.
Đối với Điều 30, đại biểu đề nghị mức hỗ trợ được xác định trên cơ sở phạm vi nhiệm vụ công ích, tiêu chuẩn chất lượng, quy mô tối thiểu của mạng bưu chính công cộng và chi phí hợp lý, hợp lệ phát sinh; loại trừ các khoản đã được ngân sách hoặc nguồn hợp pháp khác bảo đảm.
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn thành phố Hải Phòng) cho rằng việc cung cấp dịch vụ bưu chính công ích với mức giá thống nhất cần tính đến sự khác biệt về chi phí giữa đô thị và vùng sâu, vùng xa, miền núi, biên giới, hải đảo.
Theo đại biểu, chi phí duy trì dịch vụ tại địa bàn đặc thù không chỉ gồm cơ sở vật chất, nhân lực mà còn có chi phí vận chuyển, duy trì tuyến, tần suất phục vụ và khoảng cách đến khu dân cư. Cơ chế hỗ trợ cần tính đến những chi phí thực tế này, thay vì chỉ căn cứ vào việc có hay không có điểm phục vụ.
Đại biểu đề nghị làm rõ nguồn kinh phí bảo đảm dịch vụ công ích, phần được chi trả từ giá dịch vụ và các nguồn hợp pháp khác; đồng thời xác định cách xử lý khi kinh phí không đủ. Việc hỗ trợ cần gắn với nhiệm vụ được giao, chi phí và kết quả cung cấp dịch vụ, tránh trùng lặp với các khoản hỗ trợ khác.
Cùng quan tâm vấn đề này, đại biểu Vương Kim Ánh (Đoàn Phú Thọ) nhấn mạnh, dịch vụ bưu chính công ích tại vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn không đơn thuần là hoạt động kinh doanh mà còn là hạ tầng thiết yếu phục vụ dân sinh, cung ứng dịch vụ hành chính công, góp phần giữ vững chủ quyền biên giới quốc gia.
Đại biểu đề nghị làm rõ quy định tại khoản 2 Điều 4 về mức thu hợp lý, không phân biệt đối xử, trong mối liên hệ với chính sách hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số; đồng thời có cơ chế ưu đãi phù hợp cho doanh nghiệp, cá nhân cung cấp dịch vụ tại những địa bàn này.
Bảo vệ người giao nhận, người đặt hàng và dữ liệu cá nhân
Từ thực tiễn thương mại điện tử, đại biểu Trần Kim Kha đề nghị làm rõ trách nhiệm của người đặt hàng khi từ chối nhận hàng không có lý do chính đáng.
Theo đại biểu, Điều 35 đã quy định nghĩa vụ nhận hàng nhưng chưa làm rõ hậu quả khi người đặt hàng từ chối nhận không có lý do. Người mua có thể dễ dàng đặt hàng rồi từ chối, trong khi người bán, nhất là nông dân, phải chịu cước vận chuyển chiều đi, chiều về và nhận lại hàng hóa. Đại biểu đề nghị người đã đặt hàng nhưng từ chối nhận không có lý do chính đáng phải chịu chi phí phát sinh.
Đại biểu cũng đề nghị bổ sung quy định riêng về người trực tiếp nhận và phát bưu gửi. Dự thảo đã liệt kê các thành phần hạ tầng bưu chính như điểm phục vụ, kho, phương tiện, phần mềm nhưng chưa đề cập đầy đủ lực lượng trực tiếp giao nhận. Đặc biệt, người giao hàng theo hình thức hợp tác qua ứng dụng vẫn còn khoảng trống về bảo vệ quyền lợi.
Đại biểu đề nghị người nhận và phát bưu gửi phải được đào tạo, định danh, bảo hiểm tai nạn và không bị ép buộc về thời gian giao hàng đến mức mất an toàn.
Về dịch vụ phổ cập đối với gói, kiện hàng hóa, đại biểu đồng tình với việc mở rộng để người dân vùng sâu, vùng xa có thể bán hàng qua mạng, nhưng đề nghị phân biệt chiều đi và chiều đến. Nếu không phân biệt, ngân sách hỗ trợ có thể vừa phục vụ hàng hóa trong nước đưa ra thị trường, vừa hỗ trợ hàng nhập khẩu chuyển về. Đại biểu đề nghị chỉ áp dụng dịch vụ phổ cập cho chiều trong nước và chiều đi ra nước ngoài, không hỗ trợ hàng nhập khẩu chiều về; đồng thời có mức ưu đãi cho nông sản vùng khó khăn.
Đại biểu cũng đề nghị bổ sung quy định về địa chỉ số do Nhà nước xây dựng và cung cấp, sử dụng chung. Theo đại biểu, sau sắp xếp đơn vị hành chính, tên xã, tên tỉnh có thể thay đổi nhưng vị trí thực tế của ngôi nhà không thay đổi. Địa chỉ số gắn với tọa độ không chỉ phục vụ giao nhận hàng hóa mà còn hỗ trợ xe cấp cứu, xe cứu hỏa tìm đến đúng địa điểm nhanh hơn.
Đại biểu Vương Kim Ánh đề nghị luật hóa nguyên tắc bảo mật thông tin và bảo đảm an toàn, an ninh bưu chính. Theo đại biểu, mỗi bưu gửi đều gắn với dữ liệu cá nhân; tình trạng lộ, lọt thông tin từ nhãn vận đơn, đơn hàng có thể bị lợi dụng để lừa đảo.
Đại biểu đề nghị xác định bảo đảm bí mật thông tin bưu gửi và dữ liệu cá nhân là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc, xuyên suốt của doanh nghiệp; nghiêm cấm hành vi thu thập, tiết lộ, mua bán trái phép thông tin. Việc truy xuất dữ liệu phải được thực hiện thông qua hệ thống bảo mật và chỉ dành cho nhân sự có thẩm quyền. Hoạt động giám sát, chống gian lận tại biên giới, hải đảo cần hài hòa giữa yêu cầu định danh, truy vết với bảo vệ quyền riêng tư của công dân.
Làm rõ trách nhiệm doanh nghiệp, bảo đảm quyền lợi người sử dụng dịch vụ bưu chính
Phát biểu giải trình, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân làm rõ một số vấn đề về phạm vi điều chỉnh, trách nhiệm doanh nghiệp, cơ chế hỗ trợ dịch vụ công ích, quản trị dữ liệu và hoạt động thanh tra, kiểm tra.
Về phạm vi điều chỉnh, Bộ trưởng cho biết dự thảo hướng tới doanh nghiệp cung cấp toàn bộ hoặc một số công đoạn trong chuỗi cung ứng dịch vụ bưu chính được thực hiện trên mạng bưu chính và có kết nối với dịch vụ bưu chính. Các đơn vị chỉ cung cấp dịch vụ vận tải thuần túy, không tham gia chuỗi cung ứng dịch vụ bưu chính, không thuộc phạm vi điều chỉnh.
Về trách nhiệm doanh nghiệp, người sử dụng dịch vụ phải được cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác, bảo đảm bí mật thông tin, có quyền khiếu nại, khởi kiện và yêu cầu bồi thường khi quyền lợi bị xâm phạm. Doanh nghiệp giao kết với người sử dụng dịch vụ phải chịu trách nhiệm giải quyết khiếu nại và trách nhiệm cuối cùng, kể cả khi thuê đơn vị khác thực hiện một số công đoạn.
Đối với dịch vụ bưu chính công ích, định hướng của dự thảo là Nhà nước bảo đảm cung cấp dịch vụ phổ cập trên cả nước với mức giá hợp lý, thông qua cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp được giao nhiệm vụ duy trì mạng bưu chính công cộng và cung cấp dịch vụ công ích.
Dự thảo Luật cũng quy định doanh nghiệp phải theo dõi riêng hoạt động cung cấp dịch vụ bưu chính công ích; không sử dụng kinh phí hỗ trợ của Nhà nước dành cho hoạt động công ích để bù đắp chi phí hoặc trợ giá tiếp cho các hoạt động kinh doanh, bảo đảm cạnh tranh lành mạnh trên thị trường.
Về quản lý dữ liệu, Bộ trưởng đề cập yêu cầu xác thực thông tin người sử dụng, theo dõi bưu gửi và áp dụng biện pháp quản lý theo mức độ rủi ro. Việc chia sẻ dữ liệu phải tuân thủ quy định về dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân và an ninh mạng.
Về thanh tra, kiểm tra chuyên ngành, Bộ trưởng cho biết: "Để tránh trùng lặp với quy định của pháp luật về thanh tra, kiểm tra, dự thảo Luật đã bỏ nội dung thanh tra, kiểm tra tại Chương VI, tập trung vào các quy định về giải quyết khiếu nại, tranh chấp và bồi thường thiệt hại trong hoạt động bưu chính".
Bộ Khoa học và Công nghệ ghi nhận ý kiến đóng góp của các vị đại biểu Quốc hội về việc điều chỉnh phạm vi của dự án Luật, bảo đảm phù hợp với yêu cầu phát triển, tương thích với các quy định bưu chính quốc tế.
Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cùng các cơ quan liên quan để hoàn thiện dự án Luật, chuẩn bị văn bản hướng dẫn và tổ chức triển khai, bảo đảm không gián đoạn hoạt động của các tổ chức.
Việc mở rộng phạm vi điều chỉnh cần được đánh giá kỹ tác động, nhất là đối với các đối tượng chịu ảnh hưởng của dự án Luật. Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ xin ý kiến cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định lùi việc thông qua sang kỳ họp tới nếu cần thiết. "Quan điểm của chúng tôi là không vì tiến độ mà ảnh hưởng đến chất lượng của dự án Luật", Bộ trưởng khẳng định.
