Nói đến nhà vườn, người ta thường nghĩ đến cố đô Huế, hay chí ít thì cũng phải là nơi có nghề trồng cây cảnh truyền thống như Nam Định, Bắc Ninh v.v... Còn với Quảng Ninh, dường như sự sôi động, gấp gáp của công nghiệp khai thác mỏ, đóng tàu, cảng biển, du lịch v.v... đã làm cho nghề trồng cây cảnh, vốn dĩ chỉ ưa sự lặng lẽ, yên tĩnh, trở nên “lép vế”...
Thế nên tôi thực sự ngạc nhiên khi nghe ông Nguyễn Xuân Ba, Phó Chủ tịch Hội Sinh vật cảnh (SVC) tỉnh, nói rằng ở khu vực thị trấn Trới (Hoành Bồ) cũng có những nhà vườn rất đẹp, với những cây cảnh có giá trị lên đến tiền tỷ...
Đến thăm nhà vườn của ông Trần Văn Đức.
Những người muốn “đánh thức” tiềm năng...
Chúng tôi vào thăm các nhà vườn ở Trới đúng dịp Hội SVC Hoành Bồ đang gấp rút chuẩn bị cho cuộc Hội chợ triển lãm SVC chào mừng Đại hội Đảng bộ huyện lần thứ XXIII vào đầu tháng 8 tới. Cả ông Nguyễn Văn Đang và ông Đinh Văn Mậu, Chủ tịch và Phó Chủ tịch Hội, đều hồ hởi nhưng cũng không giấu nổi sự hồi hộp, lo lắng. ''-Đây là lần đầu tiên Hội SVC Hoành Bồ tổ chức Hội chợ triển lãm SVC, vì thế nên mọi người phấn khởi, hào hứng lắm. Tuy nhiên, cũng hơi lo lo, bởi ''vạn sự khởi đầu nan”, cuộc Hội chợ triển lãm này liệu có gây được ấn tượng tốt đẹp, giống như một ''cú hích'' nhằm tạo đà cho phong trào hay không đây?'' - Ông Đinh Văn Mậu tâm sự với chúng tôi, nét mặt tỏ ra khá đăm chiêu.
- Làm cây cảnh là công việc tỷ mẩn, cần sự yên tĩnh, lặng lẽ, sao lại phải có ''cú hích'' để ''khuấy động phong trào''? - Tôi thật thà hỏi ông Mậu. Ông trả lời ngay:
“-Đúng là nếu chỉ để làm nghề thì như vậy, nhưng mục đích của chúng tôi không chỉ dừng lại ở đó. Chúng tôi muốn ''đánh thức'' một tiềm năng vốn rất dồi dào ở Hoành Bồ nói riêng, ở Quảng Ninh nói chung. Anh xem, tỉnh ta có rừng, có biển, cây cối phong phú, có đủ loại đá để làm non bộ, chậu cảnh v.v... Như vậy nghĩa là ''đầu vào" rất thuận lợi; còn ''đầu ra" thì yên tâm đi, người Quảng Ninh vốn vẫn được coi là ''dân chịu chơi”, thế mạnh này ở một số địa phương khác như Nam Định, Hải Phòng, Bắc Ninh v.v... chắc gì đã bằng!''.
Một điều thật đáng tiếc là với tiềm năng ấy nhưng những người làm SVC ở Quảng Ninh lâu nay lại luôn tỏ ra lép vế hơn so với các đồng nghiệp ở các địa phương khác trong vùng. Hầu như việc nhận thầu các công trình cây xanh, tiểu cảnh, hòn non bộ ở các khu công viên, đô thị, thậm chí ngay cả ở các công sở, nhà dân v.v... hầu hết đều do các nghệ nhân từ tỉnh ngoài như Nam Định, Ninh Bình, Hà Nam, Bắc Ninh v.v... đảm nhận. Hoạt động của Hội SVC Quảng Ninh, về một mặt nào đó, chỉ mới dừng lại là một sân chơi của những người thích cây cảnh, tiểu cảnh v.v... chứ chưa phải là một hội nghề nghiệp theo đúng nghĩa của nó. Ngay như Hội SVC Hoành Bồ thành lập đã 15 năm nay nhưng cũng chưa bao giờ tổ chức được một cuộc Hội chợ triển lãm SVC nào nhằm giới thiệu, quảng bá các sản phẩm của anh em hội viên. Mãi đến dịp cuối năm 2009, đầu năm 2010, sau khi củng cố lại tổ chức, hoạt động của Hội mới bắt đầu có sự khởi sắc. Với sự động viên, khích lệ của Hội SVC tỉnh, Hội SVC Hoành Bồ đã đóng vai trò ''chủ công'' trong việc tuyển chọn những sản phẩm xuất sắc tham dự các cuộc Hội chợ triển lãm ở các tỉnh, thành bạn. Đầu tiên là ở Ninh Bình vào tháng 3, tiếp đến là ở Bắc Ninh vào tháng 4 và gần đây nhất là ở Hải Phòng vào tháng 5, đều trong năm 2010. Qua 3 cuộc “mang chuông đi đánh xứ người”, với gần 40 tấm Huy chương, cả vàng, bạc, đồng mang về, có thể nói những người làm SVC Hoành Bồ đã cảm thấy tự tin hơn...
''-Chính vì thế, để chào mừng Đại hội Đảng bộ huyện lần thứ XXIII sắp diễn ra, chúng tôi đã đề xuất với lãnh đạo huyện cho tổ chức cuộc Hội chợ triển lãm này'' - Ông Đinh Văn Mậu nói - ''Tại đây, ngoài những sản phẩm của anh em hội viên Hội SVC Hoành Bồ, còn có cả của nhiều nghệ nhân đến từ các địa phương khác như Hà Nội, Hải Phòng, Bắc Ninh v.v... tham gia. Thậm chí xin ''bật mí” với anh, nếu không có gì đột xuất, tại Hội chợ triển lãm lần này sẽ có sự góp mặt của nhiều cây thế có giá trị tiền tỷ, của các nghệ nhân từ tỉnh ngoài mang tới cũng có, của chính anh em chúng tôi làm ra cũng có...''.
Cây sanh cổ mà ông Phạm Văn Thuỷ mới mua về hiện đang “tu sửa”...
Mô hình ''nhà vườn'' - Một hướng làm ăn mới đầy triển vọng...
Thật tình cờ, khi chúng tôi đến thăm các nhà vườn ở Hoành Bồ thì gặp một số người chuyên làm SVC từ thị xã Uông Bí cũng tới. Họ là những người vốn có mối làm ăn với các chủ nhà vườn ở đây và trong mấy cuộc Hội chợ triển lãm mà Hội SVC Hoành Bồ thay mặt cho Hội SVC Quảng Ninh tham dự ở các tỉnh ngoài, có sản phẩm của họ cùng góp mặt...
''-Chúng tôi tới để lấy giấy chứng nhận đạt giải của một số sản phẩm mà anh em Hội SVC Uông Bí đã tham gia tại các cuộc Hội chợ triển lãm và cũng là để tham quan, học hỏi kinh nghiệm của các chủ nhà vườn ở Hoành Bồ...'' - Một người chuyên kinh doanh cây thế, chậu cảnh ở xã Phương Nam (Uông Bí) nói với chúng tôi. Ông bảo, so với các địa phương khác trong tỉnh, các nhà vườn Hoành Bồ hiện đang ''giấu'' nhiều cây thế có giá trị nhất ở Quảng Ninh. ''-Anh cứ đến nhà mấy ông ấy mà xem, trông nhà cửa cũng thường thường vậy thôi, nhưng ngoài vườn của họ là cả một đống tiền đấy!''.
Nhận xét của ông bạn ở Uông Bí quả không ngoa! Chỉ đến thăm một số nhà vườn quanh khu vực thị trấn Trới ra tới phường Việt Hưng (nay thuộc TP Hạ Long), tôi đã thấy ''choáng''... Ở nhà vườn của Phó Chủ tịch Hội SVC Hoành Bồ Đinh Văn Mậu, ông Phạm Văn Thuỷ, một nghệ nhân chuyên tạo dáng các cây thế, chậu cảnh, chỉ cho tôi một cây sanh có bộ rễ vững chãi, thân và cành được uốn tỉa công phu theo dáng một chiếc ngai vàng với 9 con rồng uốn lượn tự nhiên, nói: ''-Thế cây này gọi là Nhất dáng ngai, đã có khách hỏi mua với giá hơn 700 triệu rồi đấy!''. Rồi chỉ sang một cây khác: ''-Còn cây này thì được tạo dáng theo thế Bạt phong hồi đầu, giá cũng không dưới 300 triệu đâu!''. Rồi cây này, cây này... Tôi nghe toàn những con số trăm triệu hay chí ít cũng dăm, ba chục triệu cả! Và nhẩm tính cả khu vườn ngót nghét vài trăm cây, đúng là cả một đống tiền thật!
Tôi hỏi ông Thuỷ hiện ở đây có bao nhiêu nhà vườn ''cỡ như của ông Mậu'', ông cười bảo cũng chưa nhiều lắm, chỉ khoảng gần một chục cái thôi. Và ông khoe ông mới tậu được một cây sanh cổ, hiện đang để ở nhà chú em, cũng là dân chịu chơi SVC, tên là Trần Văn Đức... ''-Cứ chờ đấy, qua tay tôi, chỉ vài năm nữa nó sẽ lên tới tiền tỷ là cái chắc!'' - Ông Thuỷ nói. Chúng tôi đề nghị ông đưa về nhà ông Đức để xem thực hư thế nào, ông Thuỷ vui vẻ nhận lời... Và tới nơi mới hay khu nhà vườn của ông Đức có khi còn gây ấn tượng hơn, với số lượng cây cảnh, chậu cảnh nhiều hơn nhiều so với khu nhà vườn của ông Mậu. Có rất nhiều cây được tạo dáng hết sức công phu... Riêng cây sanh cổ mà ông Thuỷ nói đến ở trên vẫn đang trong giai đoạn chỉnh sửa, bộ rễ vẫn còn phủ kín một lớp bao tải để giữ ẩm và phía trên được che một tấm bạt chống nóng... Theo ông Thuỷ kể thì cái cây này vốn được trồng trong một cái bệ xây gạch xỉ nhưng vì đã lâu năm nên bộ rễ của nó phủ kín thành bệ. Lúc ông tìm đến, chủ nhà thậm chí còn chẳng ngó ngàng gì đến nó cả. Và ông chỉ phải bỏ ra một số tiền ''không đáng là bao so với giá trị của nó'' là chủ nhà đã vui vẻ bán cho ngay. ''-Mua được rồi, tôi vội thuê xe cẩu bê nguyên trạng cả cây lẫn bệ về!'' - Ông Thuỷ cười - ''Chỉ sợ người ta đổi ý...''.
Từ nhà ông Đức, chúng tôi còn tới thăm một số nhà vườn khác. Một điều khá thú vị là qua chuyến đi tôi đã được ''bổ túc'' khá nhiều kiến thức về SVC. Như khi đến nhà vườn của ông Đào Viết Ngọc ở phường Việt Hưng, tôi thấy mấy anh em Hội SVC Uông Bí cứ ngắm nghía rồi “gạ” chủ nhà bán cho một cái cây nom bộ cũng bình thường thôi, không có gì đặc biệt... Hỏi nhỏ ông Thuỷ, ông cười, bảo: -Họ sành đấy, cái cây ấy rất dễ tạo thế, nếu biết cách, chỉ một thời gian là bán được giá ngay!''...
Chia tay những ông chủ nhà vườn ở Trới, trên đường về, tôi cứ nghĩ mãi về một điều mà ông Mậu cũng như nhiều anh em hội viên Hội SVC Hoành Bồ đã tâm sự. Họ bảo họ chỉ ước ao một ngày nào đó nghề làm cây cảnh, tiểu cảnh ở tỉnh nhà sẽ ''lên ngôi''... Và lúc đó cùng với các loại hình du lịch khác, khách đến thăm Quảng Ninh sẽ còn có những điểm du lịch thú vị là các nhà vườn, với những cây thế, gỗ lũa, tiểu cảnh quý hiếm v.v...
''-Và lúc ấy, một trong những hoạt động không thể thiếu trong Lễ hội du lịch Hạ Long hàng năm sẽ là Hội chợ triển lãm SVC...'' - Ông Mậu nói - Tôi nghĩ nếu làm được như vậy, chắc chắn hoạt động du lịch ở Quảng Ninh sẽ phong phú, đa dạng hơn nhiều!''.
Tôi cười, chúc cho điều đó sớm đến! Nhưng cũng nói thêm rằng, muốn được như vậy rất cần những người như ông Mậu và các anh em ở Hội SVC Hoành Bồ nói riêng, những người đam mê cây cảnh, tiểu cảnh ở Quảng Ninh nói chung...
