An toàn giao thông, trật tự văn minh đô thị luôn và đang là bài toán khó giải, một vấn đề “nóng”. Và như một sự tất yếu xu thế càng “nóng”, càng phức tạp...
Ở đời không ai muốn nghèo đói, phải tha phương cầu thực. Việc buộc phải xa vợ con, chồng con, gia đình, làng quê là bất đắc dĩ. Ở nông thôn nhiều người đang gặp rất nhiều khó khăn: Hết ruộng đất, ruộng cấy không được ăn, lệ xã, lệ làng, lệ họ và bao nhiêu thứ phức tạp o ép. Đến đô thị thì không nhà cửa, không người nương tựa, không nghề nghiệp, không vốn liếng, thiếu tri thức... không lang thang vỉa hè, đường phố, chợ búa thì đi đâu, làm gì?
Rồi dân nghèo đô thị, không nghề nghiệp, không vốn, không cửa hàng, cửa hiệu, không vườn tược... Tất cả đều đưa đến vật vờ kiếm ăn.
Trong cuộc sống, lẽ đơn giản nhất là thử đặt mình vào hoàn cảnh người khác sẽ thấu hiểu, có sự cảm thông, tránh được sự vô tình, vô tâm, vô cảm đưa đến máy móc, giáo điều, quan liêu, áp đặt. Bây giờ bất kỳ ai thử đặt mình vào các hoàn cảnh ấy, hỏi rằng thoát ra bằng cách nào? Dù khôn ngoan, tài trí cũng chỉ “như gà mắc tóc”.
Ta đã có khá nhiều chương trình phối, kết hợp rất hay, có ý nghĩa, tác dụng. Tại sao lúc này không “phối kết hợp” giữa an toàn giao thông, trật tự, văn minh đô thị với công ăn việc làm, trật tự, văn minh đô thị với xoá đói giảm nghèo?
Bản chất đời sống của dân ta nói chung là làm ăn nhỏ lẻ, tằn tiện, góp nhặt, tự cấp tự túc, mua nhỏ nhặt, bán nhỏ nhặt, muốn tiện lợi, tại chỗ, tại nhà. Có cầu tất có cung. Việc người bán hàng rong, chợ tạm, chợ cóc, lấn chiếm vỉa hè lòng đường là do các nhu cầu tự thân này. Ở đâu có người là có tiêu dùng, có nhu cầu trao đổi; dù là một hẻm đường, một góc phố, một ngã ba đường xóm quê. Không phải một vài nơi mà cả thành thị, nông thôn đâu cũng cần thị trường, đều thế cả.
Việc tổ chức các siêu thị hiện đại, các chợ lớn tốn kém cũng là yêu cầu thời đại, đón đầu, song thực tế chỉ thích ứng cho một số yêu cầu, nhu cầu của số người giàu có, mua lớn bán lớn, đồ đắt tiền. Người nghèo, ít tiền sao dám đến? Với hầu hết người dân, kể cả người giàu, trong sinh hoạt đời thường hàng ngày, cần rất nhiều thứ lặt vặt, thiết yếu chỉ có thể mua từ người bán rong, chợ tạm, chợ xép: Bó rau, củ hành, quả chanh, trái ớt v.v... Ai đến siêu thị, đến chợ lớn để mua?
Nhu cầu chợ tạm, chợ cóc, chợ xóm, chợ làng, góc phố, đầu đường, bán rong, vỉa hè... là do các nhu cầu thực tế, bức thiết này phát sinh: Tự sản, tự tiêu, trao đổi v.v... như một tất yếu, sao cấm đoán nổi. Việc dẹp đuổi không phải không vất vả, tốn kém.
Những điều này tuy nhỏ mà không nhỏ, chỉ có thế, cần thế, sản xuất, tiêu dùng tại chỗ, tại địa phương đã tự nhiên vận hành. Với đại bộ phận người nghèo, nhà nghèo, tuy nhỏ nhoi, lặt vặt ấy (sao có thể làm lớn, lấy gì làm lớn?) đã góp phần rất quan trọng, rất tốt cho sinh hoạt hàng ngày, tháo gỡ được ít nhiều khó khăn... Cộng triệu triệu cái lặt vặt, nhỏ bé ấy lại chắc không là nhỏ.
Chính sách vĩ mô, đội quân lớn, hiện đại giải quyết mặt trận lớn; đội quân du kích, địa phương với chiến trường, thị trường nhỏ, mặt trận nhỏ cũng có thể lập công. Sao lại không?
Vậy thì tại sao ta không lo tổ chức, sắp xếp muôn vàn cái nho nhỏ, vụn vặt ấy, đưa nó vào nề nếp, ổn định? Chính các chợ cóc, chợ tạm vỉa hè ấy đã giải quyết phần nào công ăn việc làm cho hàng ngàn người, kích thích tự sản tự tiêu, giảm bớt nghèo khó, thất nghiệp cho xã hội. Vậy mà cứ bị chối bỏ, lên án, dẹp bỏ? Rồi đến các chợ lớn, chợ đô thị đâu có chợ trời, chợ cho người vãng lai, cho người sản xuất tự tiêu, cho người mua vặt, bán vặt tạm thời: Bó rau, mớ tép, con gà, trái chanh, quả ớt... Nó có khi là tiền gạo cho cả nhà, tiền học hành cho con cái... Có cũng đành bóp mệng không dám ăn, còn để bán. Đến chợ không có phần, có chỗ, không ra đầu đường, góc phố, vỉa hè thì đi đâu bán?
Lại nữa, vỉa hè dành cho người đi bộ là đúng quá. Nhưng những nơi rộng đến 5-7m, thậm chí rộng hơn nữa, cũng bị dẹp bỏ. Điều ấy có quá máy móc không? Ở đời “già néo đứt dây”, có khi vất vả, căng thẳng mà chỉ như “bắt cóc bỏ đĩa”.
Từ chỗ nghèo khó, không việc làm buộc người ta phải thế, chính quyền nên thấu đáo, xã hội cần thông cảm, tránh vô trách nhiệm, áp đặt máy móc, thiếu tình người. Ai muốn bày mặt ra đường hứng khói bụi, nắng mưa, có thể còn gặp rủi ro, nguy hiểm... Đấy chính là nơi mưu sinh của đông đảo dân nghèo đô thị, nông thôn ra.
Gần đây ở TP Hồ Chí Minh có chủ trương dành chọn 3m cho người đi bộ, phần vỉa hè còn lại cho phép để xe, mua bán, kinh doanh. Như vậy đã mở ra một hướng tháo gỡ khó khăn cho rất nhiều người. Chính thế lại giúp cho trật tự, văn minh đô thị dễ đi vào nền nếp và rất hợp lòng người...
Một khi đời sống lên, có việc làm ổn định, thu nhập cao, ai còn muốn làm cái việc vất vả, hứng bụi làm gì?
