Từ đầu năm đến nay đã xảy ra hai vụ thất thoát nguồn phóng xạ (tại Viện Công nghệ xạ hiếm tháng 5-2006 và tại Nhà máy xi măng Sông Đà tháng 7-2006). Điều đó cho thấy, vấn đề an toàn bức xạ hạt nhân và đảm bảo an ninh nguồn phóng xạ đang đặt ra ngày càng cấp thiết đối với ngành khoa học- công nghệ. Trước tình hình đó, chúng tôi đã có cuộc phỏng vấn ông Trần Văn Minh- giám đốc Sở KH&CN Quảng Ninh về vấn đề Quản lý An toàn bức xạ, hạt nhân và an ninh nguồn phóng xạ trên địa bàn tỉnh.
+ Trong những năm qua, ở nước ta, khoa học và kỹ thuật hạt nhân đã được nghiên cứu và ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực như: y tế, công nghiệp, nông nghiệp, xây dựng... góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao tiềm lực khoa học và công nghệ của đất nước và chất lượng cuộc sống của nhân dân. Tuy nhiên, bên cạnh những tác dụng to lớn của bức xạ, thì chúng ta cũng phải chấp nhận sự rủi ro do bức xạ gây ra như: ung thư, biến đổi công thức máu, biến đổi gen sinh con do tác động của bức xạ liều cao. Do vậy, tiến hành quản lý an toàn bức xạ, hạt nhân và bảo an ninh nguồn phóng xạ là điều vô cùng quan trọng. Biết khai thác lợi ích của nguồn phóng xạ và khống chế tác hại của nó thì mới đảm bảo phát triển kinh tế và ổn định xã hội.
- Ông có thể cho biết đôi nét về tình hình quản lý an toàn bức xạ, hạt nhân trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh hiện nay?
+ Hiện nay, chức năng quản lý nhà nước về An toàn bức xạ, hạt nhân trên địa bàn tỉnh do Phòng quản lý Công nghệ (Sở KH&CN Quảng Ninh) đảm nhận. Chúng tôi đã đầu tư 1 bộ kiểm định thiết bị X-quang năm 2005, đặt tại Trung tâm Ứng dụng tiến bộ Khoa học và Công nghệ của Sở. Trung tâm này đã được Cục Kiểm soát và An toàn Bức xạ, Hạt nhân uỷ quyền kiểm định thiết bị X-quang Y tế và đánh giá an toàn bức xạ theo đúng quy định. Như vậy, trong thời gian tới, Sở KH&CN càng được tăng cường năng lực, giúp cho chức năng quản lý nhà nước về an toàn bức xạ hạt nhân (ATBX&HN) tốt hơn.
Trong hai năm gần đây (2004-2005), chúng tôi đã tổ chức thực hiện dự án điều tra hiện trạng ATBX&HN trên toàn địa bàn tỉnh trong các lĩnh vực: y tế, công nghiệp khai thác than, công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng và một số ngành công nghiệp khác. Riêng đối với khai thác hầm lò, ngoài việc đo liều xuất bức xạ ion hoá, chúng tôi còn điều tra cả nồng độ khí rađon trong không khí lò. Qua đó giúp cho cơ quan quản lý về an toàn bức xạ, hạt nhân có cơ sở thông tin thực tiễn, lập kế hoạch và có biện pháp chỉ đạo sát thực trong việc quản lý an ninh nguồn phóng xạ. Bên cạnh đó, chúng tôi cũng chú trọng nâng cao công tác tổ chức tuyên truyền, phổ biến về ATBX&HN cho các cá nhân, cơ sở trên địa bàn tỉnh; nâng cao trình độ của nhân viên chuyên ngành; thực hiện đăng ký, cấp phép sử dụng thiết bị bức xạ cho các cơ sở y tế, công nghiệp, hải quan; thanh tra, kiểm tra chặt chẽ các hoạt động liên quan đến bức xạ trên địa bàn tỉnh.
Bằng sự cố gắng nhiều mặt, Sở Khoa học và Công nghệ Quảng Ninh đã được Bộ Khoa học cà Công nghệ đánh giá là cơ quan quản lý tốt an toàn bức xạ, hạt nhân.
- Thưa ông, thời gian vừa qua đã liên tiếp sảy ra hiện tượng mất nguồn phóng xạ, điển hình là hai vụ mất nguồn phóng xạ tại Viện Công nghệ xạ hiếm tháng 5-2006 và tại Nhà máy xi măng Sông Đà tháng 7-2006 vừa qua. Đó là bài học đắt giá về công tác quản lý nhà nước về an ninh nguồn phóng xạ. Công tác này ở Quảng Ninh như thế nào, thưa ông?
+ Như chúng ta biết, Quảng Ninh có các ngành công nghiệp phát triển nên việc sử dụng các dây chuyền thiết bị công nghệ cao đang có hướng phát triển nhanh, chính vì vậy các nguồn phóng xạ cũng được sử dụng nhiều. Nắm bắt được tình hình đó, Sở KH&CN rất quan tâm đến vấn đề quản lý nguồn phóng xạ (PX) và công tác an ninh nguồn phóng xạ. Phòng chức năng của chúng tôi đã trực tiếp làm việc với các cơ sở bức xạ có nguồn phóng xạ, hướng dẫn các quy định pháp luật về an toàn bức xạ cho họ, kiểm tra công tác an ninh nguồn PX và hướng dẫn và cấp phép sử dụng nguồn PX theo đùng quy định. Hiện tại, trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh có 30 nguồn PX đang hoạt động, được cấp phép 100%, được lưu giữ, đảm bảo an toàn và an ninh nguồn. Làm tốt công tác này phải kể đến Công ty tuyển than Cửa Ông, Công ty tuyển than Hòn Gai...
Đến thời điểm này, chúng tôi có thể khẳng định rằng, toàn bộ nguồn phóng xạ trên địa bànQuảng Ninh đều được đảm bảo an ninh nguồn.
- Những khó khăn cho công tác quản lý an toàn bức xạ, hạt nhân và an ninh nguồn phóng xạ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh? Dự kiến sắp tới của Sở Khoa học và Công nghệ cho vấn đề này?
+ Như ban đầu đã nói, chức năng quản lý nhà nước về ATBX&HN thuộc về Phòng quản lý Công nghệ của Sở chúng tôi, nhưng cán bộ của phòng chỉ có 3 người, trong đó có duy nhất 1 cán bộ phụ trách vấn đề này. Như vậy, lực lượng quản lý là quá mỏng trong điều kiện tỉnh Quảng Ninh chúng ta rất rộng và nhiều ngành nghề hoạt động liên quan đến ATBX&HN. Hơn nữa, các ngành, các huyện, thị xã chưa bố trí cán bộ chuyên trách quản lý KH&CN nên công tác phối hợp hoạt động quản lý KH&CN nói chung và ATBX&HN nói riêng rất khó khăn.
Về trang thiết bị kỹ thuật, mặc dù có nhiều cố gắng đầu tư nhưng do điều kiện khó khăn về kinh phí nên hiện nay trang thiết bị phục vụ kiểm soát ATBX&HN của Sở KH&CN còn hạn chế. Đó là chưa nói đến các vướng mắc trong thực hiện các văn bản pháp quy về công tác này. Dự kiến trong năm nay, chúng tôi sẽ tiếp tục trang bị các thiết bị chuyên dùng khac để phục vụ cho cán bộ thực thi nhiệm vụ quản lý ATBX như: Liều kế điện tử, bảo hộ lao động chuyên dùng... Bên cạnh đó, chúng tôi sẽ phối hợp với Sở Y tế thực hiện Thông tư liên ngành "Hướng dẫn việc thực hiện ATBX trong Y tế", lập quy chế phối kết hợp với Tập đoàn Than và Khoáng sản Việt Nam, Cục Hải quan về quản lý ATBX&HN trên địa bàn tỉnh.
- Xin cảm ơn ông!
