(Nhà báo Tạ Kim Hùng trò chuyện với PV Báo Quảng Ninh)Nguyên là phóng viên, biên tập viên tờ báo văn nghệ của tỉnh nhà từ những năm 70, 80 của thế kỷ trước và đã nghỉ hưu gần 20 năm nay, thế nhưng nhà báo Tạ Kim Hùng hiện vẫn đang là một trong những cây bút xông xáo ở Quảng Ninh. Những phóng sự của ông đăng trên các báo luôn chinh phục được bạn đọc bởi sự sắc sảo, tính chiến đấu cao khi đề cập đến những vấn đề bức xúc trong xã hội…
Nhà báo Tạ Kim Hùng.
+ Nói thích thì kể cũng chưa được chính xác, nhưng đúng là tôi thường hay viết về mảng này. Nó như là “cái nghiệp” vậy, chẳng ai bắt một ông nhà báo đã về hưu cứ phải lăn vào những vấn đề gai góc cả; vậy mà vẫn không đừng được, vẫn muốn làm cho rõ trắng đen mỗi khi phát hiện ra vụ, việc nào đó. Và ban đầu thì mình tự đi tìm kiếm đề tài qua các cơ quan chức năng, qua dư luận quần chúng v.v.. Sau thì đề tài tự đến với mình; nhiều người sau khi đọc các bài viết của mình trên báo đã chủ động gặp mình để cung cấp thông tin... Tất nhiên đó chỉ là những thông tin “thô”, thông tin ban đầu, cần phải kiểm tra xác minh, bổ sung thêm nhiều thì mới có thể hình dung đầy đủ bản chất sự việc. Nhưng như thế cũng là quý lắm rồi, vì từ đó mình mới có cơ sở để đi lấy tư liệu cho bài viết. Còn cậu hỏi sao tôi hay viết về lĩnh vực này ư? Hình như nó do cái tính tôi từ hồi còn trẻ đã thế, tôi rất ghét những chuyện chướng tai gai mắt; và mỗi khi thấy thế, tôi vẫn thường hay đặt vè châm chọc... Cậu biết không, hồi mới vào nghề báo, tôi khá “nổi tiếng” với những bài thơ phê bình, châm biếm kiểu như vậy đấy!
- Nhưng từ những bài thơ vui, thơ châm biếm thói hư tật xấu trong cuộc sống đến những phóng sự điều tra chống tiêu cực là cả một khoảng cách?
+ Tất nhiên là vậy, nhưng nó cũng có điểm chung đấy chứ! ấy là sự “dị ứng” với cái xấu, cái giả dối; muốn làm rõ sự thật, trắng đen rõ ràng…
- Vậy có bao giờ ông phải “trả giá” cho cái tính hay châm chọc này không?
+ Có rồi! Mà không phải chỉ một lần đâu. Tôi nhớ thời còn bao cấp, việc giết trâu bò là phải được phép của huyện cơ. Thế nhưng ở Hải Ninh (TP Móng Cái bây giờ ấy) có HTX chuẩn bị mừng công, Ban Quản trị HTX muốn mổ bê liên hoan, bèn nghĩ ra một kế; các vị ấy đưa chú bê tội nghiệp ra bãi đập cho nó què đi, rồi báo cáo lên trên xin giết thịt... Tình cờ tôi ra công tác đúng dịp ấy nên mới làm mấy câu thơ châm đăng báo; đại loại: “Cuối năm tổng kết thi đua/Bà con hợp tác xóm Chùa mừng công/Trong ban quản trị mấy ông/Phàn nàn tổng kết mà không có gì/Ông chủ bàn thịt con bê/Ông phó bảo phải đánh què mới xong/Chuyện này giữ kín bên trong/Nói ra huyện biết chớ hòng nuốt trôi/Hai ông bàn định xong rồi/Nửa đêm bí mật ông lôi ra đồng/Dùi cui tre đực phản công/Thương con bê nhỏ bỗng dưng mà què” v.v.. (cười). Bài thơ đăng lên báo khiến cho vị chủ nhiệm HTX nọ bực mình lắm. Mấy tháng sau, tôi lại xuống công tác và nghỉ ở ngay nhà ông ấy (Chả là thời ấy phóng viên đi cơ sở đâu có nhà nghỉ, khách sạn, chỉ ở nhờ nhà cán bộ xã thôi). Ngày đi lấy tư liệu, tối về thấy chủ nhà dọn sẵn cơm canh ra cho... Cậu biết không, đêm tôi bị “Tào Tháo đuổi” chí chết! Mãi hôm sau mới biết ông ta đã ngầm cho bột phấn cây dùng vào canh... Hì hì, có lẽ đấy là lần đầu tiên tôi “lãnh đủ” hậu quả do việc dám viết báo “chống tiêu cực” đấy! Sau này còn nhiều vụ bị phản ứng kiểu như thế nữa, nhưng nói chung cũng chỉ đến mức ấy thôi; thậm chí có vị sau đó hiểu ra còn chủ động xin lỗi, lại chơi với nhau...
- Đó là với những người bị phê bình bởi một vài thói hư, tật xấu chưa nghiêm trọng lắm! Thế còn những vụ việc tham nhũng, tiêu cực mà ông đã đề cập trong các phóng sự thì sao, ông có bị phản ứng từ phía những người bị ông lên án hay không?
+ Đánh tiếng doạ dẫm thì có, nhưng cũng lạ, tôi chưa khi nào bị hành hung hay bị cái gì đấy đại loại như vậy đâu! Và tôi ngẫm ra điều này cậu ạ, rằng nếu mình cứ đường đường chính chính thì không sợ. Chỉ sợ tâm của anh không trong sáng, anh viết phê bình là vì động cơ cá nhân, muốn “đập” anh này, “diệt” anh kia... Với lại, kinh nghiệm của tôi là phải hết sức cẩn trọng khi đi lấy tư liệu, phải nghe “nhiều tai” và phải biết dựa vào sức mạnh của lẽ phải. Các cụ xưa từng nói: “Nói phải củ cải cũng nghe” cơ mà!
- Nhưng hình như không phải trường hợp nào ông “nói phải” thì người ta cũng nghe! Ngay như việc ông viết báo chống tiêu cực cũng vậy đấy thôi! Chả phải bạn bè có người đã làm thơ về ông, rằng: “Quảng Ninh có Tạ Kim Hùng/Vua chống tiêu cực ở vùng Hạ Long/Chưa chống thì nước còn trong/Chống rồi nước đục đau lòng cò con” đó sao?
+ À, ừ, đó lại là chuyện khác! Tôi hỏi cậu, nếu thấy cây trong vườn bị sâu mà không lo bắt sâu thì sao được? Còn bắt được nhiều hay ít lại phụ thuộc vào khả năng của mỗi người. Có người khéo tay, có người vụng về! Nhưng dù vụng về thì cũng còn hơn là cứ ngồi chơi xơi nước, mặc cho sâu nó tàn phá vườn nhà mình. Đúng không nào? Với lại người ta nói thế thôi chứ “nước trong” chưa chắc đã sạch! Và đôi khi khuấy cho nó “đục lên” cũng là một cách để làm “lộ diện” rắn rết, sâu bọ chứ? (cười).
- Có thể nói ông hiện nay tuy là một nhà báo đã nghỉ hưu nhưng rất được nhiều đồng nghiệp trẻ vị nể... Ông có thể “bật mí” đôi chút về “bí quyết nghề nghiệp” của mình?
+ Tôi chẳng có “bí quyết” gì cả! Chỉ có một tâm niệm duy nhất là hãy cố gắng làm sao để mỗi bài báo mình viết ra, không ít thì nhiều, có ích cho xã hội. Nói thật, tôi cứ bị “dị ứng” với những bài viết vô bổ, bởi nó chẳng mang lại hiệu quả gì cho ai. Những bài báo kiểu như vậy thực sự đã làm cho hình ảnh nhà báo bị... méo mó đi!
- Vâng, xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện thẳng thắn và thú vị này! Và xin chúc ông luôn mạnh khoẻ, “càng già càng dẻo càng dai” để có những phóng sự hay hơn nữa, sắc sảo hơn nữa!
