Vào thời kỳ Cách mạng Tháng Tám, ông Vũ Chức là một trong những học sinh có tư tưởng giác ngộ cách mạng khá sớm. Và sau ngày đất nước giành được độc lập, ông đã tham gia hoạt động của Việt Minh; đến ngày Vùng mỏ được giải phóng, ông chính là người thanh niên Bãi Cháy đầu tiên được kết nạp vào Đảng và cũng là Bí thư Đoàn khu phố đầu tiên...
Ông kể: Tôi sinh ra, lớn lên bên Hòn Gai, đến năm 10 tuổi (năm 1943) thì gia đình chuyển sang Bãi Cháy, lúc ấy còn gọi là xóm Tàu Bay, để sinh sống. Tôi vẫn nhớ Bãi Cháy thời kỳ này heo hút lắm, chỉ có khoảng 30-40 gia đình thôi, tập trung chủ yếu ở khu bến phà cũ bây giờ và cũng chỉ có 3, 4 cái nhà ngói, còn lại là nhà tranh lợp nứa, lợp lá gồi, vách nhà trát bằng tôc-xi (vữa trộn rơm). Bà con thường là người làm nghề buôn bán nhỏ; số còn lại thì làm công nhân sở Labique (kinh doanh vận tải, du lịch, trồng rừng), sở Saric (vận tải)... Nhân nhắc đến chuyện cũ, lại nhớ thời ấy, người Pháp họ đã tổ chức đi thăm vịnh bằng thuyền buồm, thuyền máy, nghỉ đêm trên tàu to đậu gần khu vực hang Sửng Sốt rồi. Tôi từng được lên cái tàu đó, nó được người Pháp mua bên Hồng Kông về, chứa được hàng trăm người, có 3 tầng, có cả buồng phòng đưa người trong đất liền ra đó nghỉ mát. Tàu này neo đỗ cố định để làm chỗ ăn nghỉ, vui chơi. Khu nghỉ mát Bãi Cháy có mấy khách sạn của người Pháp, có cả một khách sạn của người Nhật Bản... Bãi Cháy còn có cây cầu dành để đứng hóng mát ngay gần bến phà cũ. Và tất nhiên, khách du lịch đa phần vẫn là người Pháp hay con em những nhà giàu có mà thôi...
- Nghĩa là Bãi Cháy khi ấy giống như “khu nghỉ dưỡng’’ của người Pháp... Vậy vào trước những ngày Cách mạng Tháng Tám diễn ra, không khí ở đây như thế nào hả bác?
+ Vào đầu những năm 40, nói chung phong trào cách mạng ở Hòn Gai chủ yếu phát triển mạnh ở các khu thợ mỏ; Bãi Cháy vừa ít dân, vừa ở phân tán... nên chỉ có ảnh hưởng thôi! Tuy nhiên, dân chúng vẫn hướng về Việt Minh, hướng về Bác Hồ. Những học sinh như tôi hồi ấy chưa nhìn thấy Bác bao giờ nhưng vẫn luôn nghĩ Người là vị cứu tinh cho dân tộc Việt Nam... Đến năm 1945, mình cướp được chính quyền, thành lập được Uỷ ban Cách mạng Lâm thời. Nhân dân Bãi Cháy phấn khởi lắm, nhất là khi thấy Việt Minh treo cờ đỏ sao vàng trên những chiếc thuyền câu, trên cột buồm các thuyền lớn v.v.. chạy trên vịnh. Vì bận công tác tại khu phố Bãi Cháy nên tôi không có điều kiện sang dự cuộc mít tinh giành chính quyền ở Sân vận động Hòn Gai nhưng vẫn biết không khí cuộc mít tinh rất sôi nổi, hào hứng. Lúc đấy, mình đã có tự vệ để tổ chức canh gác, tổ chức mít tinh, rồi ra mắt chính quyền lâm thời... Còn sau đó một thời gian, khi cả nước tiến hành Tổng tuyển cử, tôi nhớ Bãi Cháy có ông Phạm Đình Chỉnh, tham gia ứng cử vào chính quyền, sau này là Chủ tịch Uỷ ban Hành chính thị xã Hòn Gai. Đặc biệt hôm bầu cử thì nhân dân Bãi Cháy không một nhà nào không đi bầu, nhà cửa cứ để đấy, không cần ai quản lý cả. Lúc đó, tôi là Liên đội trưởng Đội Thiếu niên Bãi Cháy tham gia cổ động rất vui mừng. Tôi chỉ mong mình thành người lớn để tham gia tự vệ thôi, vì trông họ lúc ấy đẹp lắm: Họ mặc quần nâu, áo nâu, đi giày đen ghệt trắng, đội mũ ca nô, đeo huy hiệu sao vàng. Người dân trông thấy những người như thế thì... kính nể lắm...
- Cháu được biết sau Cách mạng Tháng Tám, khi cả nước bước vào cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Bãi Cháy nằm trong vùng địch tạm chiếm. Tình hình lúc ấy thế nào ạ?
+ Những ngày sau Quốc khánh 2-9-1945, khi quân Pháp quay lại Vùng mỏ, đổ bộ lên Bãi Cháy, thì cũng như những nơi khác, người dân Bãi Cháy đã ý thức được mình là chủ nhân của một nước Việt Nam mới. Vì thế phong trào cách mạng rất sục sôi. Thanh niên có vũ khí gì thì dùng thứ ấy, thiếu niên chúng tôi thấy các anh tự vệ có súng thì cũng tự đẽo khẩu súng gỗ sơn đen như thật, đi tuần ban ngày, gác ban đêm. Bọn Pháp nó trông thấy toàn dân đều có nhiệt huyết tham gia cách mạng như thế thì sợ lắm. Sau khi Pháp phá vỡ Hiệp định sơ bộ thì dân Bãi Cháy một số đi vào trong vùng tự do tham gia kháng chiến. Những người ở lại thì đời sống lại khổ cực y như ngày xưa vậy. Chúng lấy Bãi Cháy làm khu vực an toàn của chúng, là chỗ để quân lính của chúng nghỉ mát sau các trận đánh. Tuy vậy, bà con rất hiếm người đi theo Pháp, không có một tổ chức phản động nào thành lập được ở Bãi Cháy cả. Tôi biết, một số người còn làm việc ‘’hai mang’’ để ủng hộ cách mạng. Bọn Pháp rất khó bắt lính, bởi hễ có tên ai trong danh sách tuyển mộ lính của chúng thì đều được báo trước để trốn...
- Bác sinh ra trong một gia đình khá giả, thế nhưng lại tham gia cách mạng khá sớm?
+ Vâng! Tôi được học hành kể cũng khá tươm tất; đầu tiên là học tiểu học ở Trường Hòn Gai; sau đó học trung học ở Trường Trần Quốc Tuấn (Quảng Yên, Yên Hưng) - một trong 4 trường trung học có tiếng nhất lúc bấy giờ của miền Bắc. Nhưng càng gần bọn Pháp, tôi càng thấy rõ bản chất bọn thực dân, hành động của chúng thể hiện sự coi thường người Việt Nam. Những người công nhân hoặc những người nghèo khổ chúng gọi là cu li, muốn bắt thì bắt, muốn đánh thì đánh. Ngay ở trường học cũng có sự phân biệt. Học sinh người Pháp chỉ có 1/4 sĩ số lớp nhưng lại được chiếm dụng tới 3/4 diện tích sân trường, còn học sinh người Việt thì ngược lại. Ngay trong nhà trường đã như vậy thì ngoài xã hội sẽ thế nào? Tôi cũng chịu ảnh hưởng nhiều từ tư tưởng của thầy giáo và cha tôi. Cha tôi là một người cương trực, thẳng thắn, yêu nước, ông làm công chức cho Pháp nhưng thấy quân Pháp bất nhân quá nên đã bỏ về làm công nhân. Ông nói chuyện thời sự chính trị với tôi từ rất sớm, gieo vào đầu tôi những tư tưởng yêu nước, thương nòi...
Dường như hồi ức về quá khứ làm ông xúc động. Đôi mắt ông lấp lánh sáng, ông nhớ lại tinh thần cách mạng của một thời đã qua, luôn tràn đầy mong muốn được cống hiến! Rồi ông nói về hơn 20 năm đổi mới với những bước phát triển mạnh về mọi mặt. Gia đình ông cũng khá dần lên. Chỗ rìa đường nhà ông đang ở này trước kia còn hoang vắng lắm mà nay đó là khu phố du lịch sầm uất... Đời sống được cải thiện, người dân càng tin vào Đảng, tin vào chủ trương đổi mới hơn... Ông bảo:
+ Bây giờ nghĩ lại mới thấy Cách mạng Tháng Tám đã mang lại cho chúng ta biết bao điều quý giá. Với bản thân tôi, tôi càng thấy thấm thía hơn điều đó!
- Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện!
