Hơn 13 năm làm cộng tác viên dân số - KHHGĐ ở bản Đài Van, một bản dân tộc Dao còn nhiều khó khăn thuộc xã Đài Xuyên (Vân Đồn), ông Lý Tắc Mềnh không quản ngại ngày đêm, nắng mưa, lội suối, vượt đồi, hết lòng vì công việc. Nói đến đối tượng dân số - KHHGĐ, ông thuộc vanh vách hoàn cảnh từng gia đình. Tại hội nghị biểu dương cán bộ, cộng tác viên dân số - KHHGĐ toàn quốc năm 2009 mới diễn ra tại Hà Nội vừa qua, ông vinh dự là 1 trong 6 gương mặt tiêu biểu của Quảng Ninh tham dự hội nghị. PV Báo Quảng Ninh đã có cuộc trò chuyện với ông.
Ông Lý Tắc Mềnh.
+ Đối với một thôn bản 100% là đồng bào dân tộc Dao như Đài Van thì từ trước đến nay việc vận động bà con dân tộc thiểu số sinh đẻ có kế hoạch là một chuyện không hề đơn giản. Tập quán sinh đẻ tự nhiên, không áp dụng các biện pháp tránh thai đã khiến nhiều gia đình sinh đến 9, 10 người con. Thêm nữa, người dân rất ngại ngùng khi nói đến vấn đề tế nhị này. Quan niệm sinh nhiều con vẫn còn tồn tại trong đầu không ít gia đình, đặc biệt những gia đình sinh con một bề. Vì thế, có nhiều đối tượng tôi phải đến nhà rất nhiều lần để tìm hiểu tâm tư, nguyện vọng của họ. Để từ đó vận động họ thay đổi nhận thức, tự nguyện thực hiện các biện pháp tránh thai. Trước đây việc vận động tuyên truyền DS-KHHGĐ rất khó, bây giờ trình độ nhận thức của người dân bản tôi cũng được nâng lên rất nhiều, việc vận động cũng thuận lợi hơn.
- Thưa ông, từ trước tới nay việc thực hiện các biện pháp KHHGĐ chủ yếu vẫn là ở phụ nữ. Là nam giới, chắc hẳn trong công tác tuyên truyền vận động DS-KHHGĐ với chị em, ông gặp không ít trở ngại?
+ Lúc đầu mới làm CTV, tôi cũng gặp không ít chuyện dở khóc, dở cười khi đi tuyên truyền các tình huống tế nhị đến chị em. Ban đầu rất khó tiếp cận với chị em. Nhiều chị ngại ngần, không dám mạnh dạn cùng CTV dân số đi thực hiện các biện pháp kế hoạch hoá gia đình. Đặc biệt phụ nữ người Dao bản tính nhút nhát, hay e ngại nên hiệu quả các biện pháp KHHGĐ rất hạn chế. Hơn nữa, khi mới làm CTV, kiến thức còn ít mà lại khó tiếp cận thông tin đại chúng nên cũng có những vấn đề phụ nữ cần tư vấn mà tôi không nắm rõ. Thế đành phải về... hỏi vợ để tư vấn cho chị em.
Bây giờ khi đã quen và có kinh nghiệm, công tác tuyên tuyền vận động DS-KHHGĐ đến với chị em cũng dễ dàng hơn.
- Ngoài những trở ngại, CTV DS-KHHGĐ là nam giới cũng phải có những lợi thế riêng của mình chứ ạ?
+ Tất nhiên, đã từ lâu trong gia đình người Dao, những việc lớn đều do người đàn ông quyết định nên tôi dễ tiếp cận với người chủ gia đình hơn, có thể là tuyên truyền vận động ngay cả trong các cuộc nhậu ở bàn ăn. Từ chén rượu cũng có thể làm thay đổi hành vi nhận thức của người đàn ông về vấn đề KHHGĐ. Đối với người dân tộc thiểu số như chúng tôi, ngoài trình độ, năng lực ra đòi hỏi người CTV DS phải là người có uy tín, nói phải có người nghe. Rất may, tôi làm trưởng bản đã nhiều năm nay, vì thế với vai trò là trưởng bản, tôi có rất nhiều lợi thế trong việc vận động bà con nghe theo.
- Với một địa bàn rộng lớn, địa hình phức tạp chủ yếu là đồi núi, dân cư thưa thớt, đường giao thông đi lại khó khăn, ông có biện pháp gì để vận động, tuyên truyền các cặp vợ áp dụng biện pháp KHHGĐ có hiệu quả?
+ Vâng, với địa hình đồi núi, địa bàn thôn Đài Van tương đối rộng. Thêm nữa, dân cư ở đây định cư không tập trung mà phân bố rải rác, có khi cách một quả đồi mới có một gia đình sinh sống. Mặc dù nhà tôi ở trung tâm thôn nhưng muốn đến hộ gia đình cuối thôn cũng phải đi bộ mất 3 tiếng đồng hồ. Tuy mấy năm gần đây nhà nước đã đầu tư làm đường dân sinh, nhưng vẫn là đường đất đi lại rất vất vả. Trời nắng còn đỡ chứ trời mưa thì không thể ra khỏi nhà. Chính vì thế việc vận động bà con rất khó. Tôi tranh thủ vận động mọi lúc, mọi nơi có thể gặp nhau trên đường đi, trên nương rẫy. Hay phối hợp việc tuyên truyền vận động DS-KHHGĐ vào các buổi họp thôn. Nếu đến từng hộ gia đình, tôi thường phải đi vào các buổi sáng sớm tinh mơ hoặc các buổi chiều muộn vì ban ngày bà con còn bận lao động để kiếm sống.
- Theo ông, để trở thành một CTV DS-KHHGĐ giỏi cần phải có yếu tố gì?
+ Ngoài trình độ văn hoá, hiểu biết về kiến thức DS-KHHGĐ, người CTV dân số phải có lòng nhiệt huyết, kiên trì, nhẫn nại, “mưa dầm thấm lâu” mới đạt hiệu quả cao.
- Có lẽ, chính nhờ những yếu tố này, trong 3 năm qua ở bản Đài Van của ông đã duy trì được không có trường hợp nào sinh con thứ 3, trong khi năm 2007-2008 có rất nhiều địa phương bùng nổ việc sinh con thứ 3?
+ Như đã nói ở trên, do làm trưởng bản nên tôi có nhiều lợi thế khi đi vận động tuyên truyền bà con thực hiện công tác DS-KHHGĐ. Nhờ làm việc có uy tín, tôi trở thành chỗ dựa tinh thần tin tưởng cho bà con. Trong bản, chị em nào sinh con đều cử người nhà đến báo và nhờ tôi đi cùng họ đến trạm xá để sinh con. Tôi còn là thông dịch viên giữa người nhà sản phụ với các y, bác sĩ ở trạm xá. Bởi lẽ, một số gia đình bà con dân tộc vẫn chưa sử dụng thông thạo tiếng Kinh. Mặc dù, đường sá đi lại vất vả, nhưng tôi rất vui vì đã làm được công việc có ích. Tôi mong muốn mọi gia đình ở bản tôi sinh ít con để nuôi dạy con tốt, kinh tế phát triển, thoát khỏi cảnh nghèo như hiện nay.
- Tôi hơi ngạc nhiên, bởi người CTV DS ngoài việc đi vận động tuyên truyền, phân phát các dụng cụ tránh thai cho các đối tượng trên địa bàn mình quản lý, hàng tháng CTV DS còn phải làm báo cáo tổng hợp cho xã. Mỗi tháng ông phải tốn vài chục ngàn đồng để đổ xăng hoặc đi xe ôm đến xã họp. Vậy mà ông chỉ nhận được tiền phụ cấp 50 ngàn đồng/tháng. Trong khi cuộc sống của ông còn chồng chất những khó khăn, lý do nào mà ông gắn bó và nhiệt tình với công việc như thế trong suốt 13 năm qua?
+ Dù đồng tiền thù lao có ít ỏi, chỉ đủ tiền xăng xe đi họp hàng tháng nhưng tôi rất yêu công việc của mình. Tôi nguyện gắn bó với công tác này với mong muốn mọi gia đình đều phát triển, nuôi dạy con cái tốt. Tôi chưa bao giờ nghĩ tới chuyện chia tay với công việc CTV DS. Năm nay, tôi đã 57 tuổi rồi, với tôi công việc đã trở thành niềm vui. Khi thấy các đối tượng trong thôn thực hiện KHHGĐ mà gia đình ấm no, hạnh phúc tôi cũng vui lây. Tôi chỉ nghỉ việc khi không còn sức khoẻ nữa. Tôi mong muốn bản tôi có một con đường để giao thông đi lại dễ dàng và khi sinh đẻ vào mùa mưa chị em sẽ đỡ vất vả hơn.
- Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện!
