Cách đây 63 năm, ngày 15-9-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký sắc lệnh thành lập Phòng Quân giới, tiền thân của Cục Quân giới. Nhân dịp kỷ niệm ngày truyền thống của ngành và 10 năm thành lập Ban liên lạc Quân giới Quảng Ninh, chúng tôi có cuộc gặp gỡ, trò chuyện với ông Nguyễn Ngọc Đàm, nguyên Chủ tịch UBND tỉnh, hiện là Trưởng Ban Liên lạc Quân giới Quảng Ninh.
Ông Nguyễn Ngọc Đàm, Trưởng Ban liên lạc Quân giới Quảng Ninh.
+ Tôi sinh ra và lớn lên ở huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang. Năm 1940, khi 16 tuổi, tôi xin vào làm công nhân nhà máy đúc gang Bạc Sơn ngay tại quê nhà. Đây là một nhà máy chuyên đúc gang lớn nhất ở Đông Dương lúc bấy giờ. Cách mạng Tháng Tám thành công, khi ta cướp được chính quyền, nhà máy gang này được chuyển sang quyền sở hữu của ta. Lúc này, lò gang không đúc gang đơn thuần như trước nữa mà trở thành nơi đúc mìn và lựu đạn để phục vụ vũ khí chiến tranh lấy tên là nhà máy Hoàng Hoa Thám. Và từ đây, tôi trở thành công nhân ngành Quân giới.
- Công việc và cuộc sống của người lính quân giới hồi đó như thế nào, thưa ông?
+ Vô cùng gian nan, công xưởng ở trong hang động, đình chùa hay những nơi dân cư thưa thớt. Những ngày đầu, sản xuất gặp rất nhiều khó khăn. Đặc biệt là thiếu cán bộ khoa học kỹ thuật nghiên cứu các loại hoá chất, chất nổ rất hiếm. Công nhân sản xuất chất nổ chủ yếu đều là dân nghèo thành thị, không được đào tạo chuyên môn gì. Thậm chí có người còn chưa biết chữ. Trong khi công việc chế tạo thuốc nổ, kíp nổ rất nguy hiểm. Đã từng có nhiều công nhân thiệt mạng hoặc bị thương rất nặng trong khi sản xuất hoặc thử vũ khí. Còn cuộc sống thì vô cùng thiếu thốn. Tuy vậy, những người quân giới chúng tôi vẫn lạc quan yêu đời, yêu cuộc sống. Tình bạn, tình người, tình thương yêu giai cấp đã động viên chúng tôi luôn hoàn thành nhiệm vụ. Đến nay, cho dù thời gian đã trôi xa, song trong ký ức của tôi nói riêng cũng như bao anh em đồng đội, chúng tôi không thể quên những tháng ngày gian nan nhưng ý nghĩa và trách nhiệm ấy. Đồng đội của chúng tôi không phải chỉ có những người học hành chưa đến nơi đến chốn. Như ông Trần Đại Nghĩa, Cục Trưởng Cục Quân giới hồi đó là ví dụ. Ông Nghĩa là người mà chúng tôi rất kính trọng và cảm phục. Ông là một trí thức tài năng, sẵn sàng từ bỏ mọi vinh hoa, phú quý ở nước ngoài, chấp nhận mọi thiếu thốn về vật chất, kể cả hy sinh tính mạng theo Bác Hồ về nước để tham gia cuộc kháng chiến, phụng sự đất nước, xây dựng ngành Quân giới từ con số không đi lên.
- Được biết, sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, có rất nhiều người lính, cán bộ quân giới được điều động về vùng mỏ Quảng Ninh làm việc và đa phần trong số họ đều giữ những vị trí, vai trò chủ chốt của địa phương, của ngành Than trong thời gian vừa xây dựng CNXH, lại vừa chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ?
+ Sau ngày 19-12-1946, cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ, liên tỉnh Quảng Hồng được thành lập rất thiếu cán bộ. Nhận thấy tầm quan trọng của khu mỏ, Trung ương giao cho Khu uỷ Việt Bắc thành lập lại Đặc khu Hòn Gai trực thuộc Khu uỷ Việt Bắc và cử cán bộ về gây dựng phong trào đấu tranh ở vùng mỏ. Hầu hết họ đều là cán bộ cốt cán trong ngành Quân giới. Họ hoạt động xây dựng lại cơ sở, nắm vững phong trào cho đến ngày giải phóng khu mỏ. Khi tiếp quản khu mỏ để phát triển sản xuất, Trung ương lại điều thêm rất nhiều cán bộ quân giới ở khu 3, khu 4, cán bộ tập kết vào khu mỏ tiếp thu khoa học kỹ thuật và sử dụng những xe vận tải và máy móc hiện đại của các nước XHCN giúp đỡ. Nói tóm lại, những cán bộ quân giới về khu mỏ phần lớn đều là những đồng chí trưởng thành trong ngành quân giới từ khi mới thành lập cho nên trình độ chính trị vững vàng, có kinh nghiệm trong kháng chiến. Thêm nữa, họ lại được hoạt động trong vùng mỏ, cái nôi của giai cấp công nhân Việt Nam. Cho nên sau này, nhiều đồng chí cán bộ quân giới trưởng thành làm lãnh đạo tỉnh hoặc các ban, ngành, sở.
- Thưa ông, những năm tháng công tác trong ngành Quân giới có giúp gì cho ông trong công tác sau này không?
+ Tôi chỉ có một khoảng thời gian công tác không nhiều trong ngành Quân giới. Nhưng có thể nói đó là những năm tháng không thể nào quên trong cuộc đời tôi. Vì chính nơi đây đã rèn luyện cho tôi trưởng thành hơn, chịu đựng được những gian khổ, hy sinh để từ đó tôi đảm nhận được những công việc tiếp theo mà Đảng và nhân dân đã giao phó. Mặc dù, tôi đã trải qua nhiều công tác khác nhau nhưng tôi vẫn tự hào vì giữ vững được bản chất, đức tính cao đẹp của bộ đội Cụ Hồ, của giai cấp công nhân. Tôi tự hào vì mình đã từng là người lính quân giới.
- Ngày 15-9 này, kỷ niệm 10 năm ngày thành lập Ban Liên lạc Quân giới Quảng Ninh, xin ông nói đôi nét về Ban Liên lạc của mình?
+ Ban Liên lạc của chúng tôi được thành lập vào ngày 15-9-1998, hiện tại có trên 50 hội viên, được chia làm nhiều tổ ở các địa phương trên địa bàn tỉnh. Hàng năm vào ngày kỷ niệm ngành, chúng tôi đều tổ chức cuộc gặp gỡ anh, chị em lại với nhau để cùng nhau ôn lại kỷ niệm một thời là lính quân giới. Trong cuộc sống hàng ngày, chúng tôi thường xuyên tổ chức thăm hỏi động viên nhau trong lúc ốm đau, giúp nhau xoá đói giảm nghèo. Mỗi năm, chúng tôi cũng tổ chức được cho anh, chị em đi tham quan một số địa danh nổi tiếng của đất nước, thăm lại chiến trường xưa. Đã 10 năm qua rồi, nhưng hàng năm hoạt động của Ban liên lạc quân giới của chúng tôi rất đều đặn từ tổ cho đến toàn Ban liên lạc, với mục đích giúp nhau sống vui, sống khoẻ, sống có ích, cống hiến thêm sức mình vào việc xây dựng đời sống văn hoá ngày nay.
- Xin cảm ơn ông!
