Cách đây ít hôm, tôi được tham dự buổi tư vấn mùa thi, định hướng nghề nghiệp cho học sinh cuối cấp các trường THPT ở TP Móng Cái và TP Hạ Long. Nghe các em học sinh hỏi và tâm sự về việc chọn trường, chọn nghề, tôi thấy sao mà giống mình hồi xưa đến vậy, cũng nhiều mơ ước, cũng thiếu thông tin và có biết bao điều băn khoăn trước ngưỡng cửa cuộc đời.
Chương trình tư vấn mùa thi, định hướng nghề nghiệp bước sang năm thứ hai đã bước đầu đáp ứng được nhu cầu của học sinh, nhưng để các em lựa chọn được nghề phù hợp, cần phải làm nhiều hơn nữa.
Trường PTDT Nội trú tỉnh nghe tư vấn, định hướng nghề nghiệp.
Ngổn ngang nỗi lòng sĩ tử
Trong buổi tư vấn mùa thi, định hướng nghề nghiệp cho trên 3.000 học sinh lớp 12 của 8 trường THPT địa bàn TP Hạ Long, tiến sĩ Nguyễn Lê Minh, chuyên gia tư vấn của Bộ LĐ-TB&XH nói nhiều chuyện và dẫn chứng nhiều ví dụ sinh động. Nhưng ông nhấn mạnh và nhiều lần lưu ý các em học sinh rằng, việc chọn trường, chọn nghề phải đảm bảo nguyên tắc “5 vừa” và “2 tránh” là: Vừa với trình độ, khả năng, tính cách, sức khỏe và điều kiện kinh tế của gia đình từng em; tránh tâm lý “bầy đàn” (đăng ký theo phong trào, thấy bạn bè đăng ký mình cũng làm theo) và chỉ nhìn thấy toàn màu hồng của các nghề đang được coi là hot (nóng) hiện nay. Mở màn cho phần hỏi - đáp giữa học sinh và các chuyên gia, một nam sinh của Trường THPT Vũ Văn Hiếu đặt vấn đề rằng: “Nếu nghề mình thích lại không đáp ứng được “5 vừa”, còn nếu chọn nghề theo “5 vừa” nhưng bản thân mình lại không thích thì giải quyết ra sao?”. Đây có lẽ là băn khoăn của nhiều học sinh dự buổi hôm đó nên nhận được sự tán thưởng của rất nhiều bạn trẻ. Tiến sĩ Nguyễn Lê Minh cho biết, câu hỏi này cùng với câu nghề mình thích thì không kiếm được nhiều tiền và ngược lại, được sĩ tử hỏi nhiều nhất trong quá trình ông đi tư vấn, định hướng ở các địa phương khác nhau. Và cũng như ở các tỉnh, thành phố khác, ông đã nhắn nhủ với các em rằng: “Muốn có thu nhập thì phải có nghề và giỏi nghề ắt sẽ có thu nhập cao. Đại học không phải là con đường duy nhất và chỉ nên coi tiền là phương tiện chứ không thể là mục đích. Chúng ta đã tôn vinh nhiều thợ giỏi, trong đó, tôi nhớ nhất có một anh chỉ là thợ hàn nhưng thu nhập bình quân hằng tháng lên tới 12 triệu đồng”.
Trong các buổi tư vấn cả tại TP Hạ Long và TP Móng Cái, các em học sinh cuối cấp THPT đã mạnh dạn đặt nhiều câu hỏi về chuyện thi cử, về việc chọn nghề. Có em trên cơ sở ước mơ, sở thích của mình đã chọn thi vào các trường cụ thể, nên chỉ hỏi về điểm sàn những năm trước, học phí, điều kiện để được học liên thông lên trình độ cao hơn và cơ hội xin việc sau khi ra trường. Nhưng cũng có khá nhiều sĩ tử chưa biết mình nên chọn trường nào, nghề gì, nên rất băn khoăn khi hỏi những câu rằng: “Giữa trường công lập và dân lập, em nên học ở hệ nào?”, “Học không giỏi thì nên thi vào trường nào, chọn nghề gì?”, “Em muốn được tư vấn chọn nghề gì kiếm được nhiều tiền nhất”, “Xin các thầy cho biết trường đại học nào lấy điểm thấp nhất”… Cũng có những học sinh lại nhờ được tư vấn để giải quyết mâu thuẫn giữa sở thích của mình khi chọn trường thi và sự ép buộc của bố mẹ. “Em thích học ngoại thương để sau này được cọ xát trên thương trường, nhưng bố em lại cứ bắt ép em phải học trường để vào ngành hải quan. Bố em thì rất bảo thủ. Em phải làm sao bây giờ?”. Điều khó xử trên đây của Duy, một học sinh lớp 12, Trường THPT Hòn Gai, có thể cũng là khúc mắc của không ít các sĩ tử khác trong quá trình chọn trường, chọn nghề trước mùa thi năm nay.
Cần lắm những buổi tư vấn, định hướng
“Rút kinh nghiệm từ năm ngoái, năm nay, chương trình tư vấn mùa thi, định hướng được Tỉnh Đoàn, Sở GD-ĐT chủ động triển khai sớm hơn để các em học sinh có đủ thời gian suy nghĩ, lựa chọn trường và nghề trước khi làm hồ sơ đăng ký thi. Chúng tôi mong muốn cung cấp cho các sĩ tử có đầy đủ thông tin về kế hoạch và quy chế tuyển sinh năm 2010. Cùng với đó là tư vấn, định hướng nghề nghiệp, việc làm để các bạn trẻ có được sự lựa chọn đúng đắn, phù hợp với trình độ, sở thích của bản thân, nhu cầu nguồn nhân lực của tỉnh và đặc biệt là phải phù hợp với hoàn cảnh của gia đình mỗi em”, trên đường đi tư vấn cho học sinh ở TP Móng Cái, anh Hoàng Bá Nam, Phó Bí thư Tỉnh Đoàn cho tôi biết về mục đích, ý nghĩa của chương trình này như vậy. “Chúng tôi đã tìm nhiều nguồn tài liệu, từ thông tin về kết quả tuyển sinh những năm trước của các trường, quy chế tuyển sinh năm 2010 của Bộ GD-ĐT, kế hoạch tuyển sinh của các trường ĐH, CĐ, THCN trên địa bàn tỉnh, nhu cầu nhân lực của một số doanh nghiệp. Ngay sau khi cuốn Cẩm nang toàn cảnh tư vấn mùa thi năm 2010 được phát hành, chúng tôi đã lặn lội hết đến Hà Nội, rồi sang Hải Phòng tìm mua để có thêm thông tin phục vụ quá trình tư vấn. Ngoài hình thức tư vấn trực tiếp tại các trường, năm nay sĩ tử còn có thể truy cập vào trang web (laodongquangninh.vn), gọi điện (đến số 0333.622.940) hoặc gửi email (đến địa chỉ tuvan@laodongquangninh.vn) để được tư vấn” - chị Đỗ Lệ Quyên, Phó Ban Thanh thiếu niên Trường học - Tỉnh Đoàn đã giúp tôi hiểu thêm về quá trình chuẩn bị và các hình thức tư vấn năm nay. Có lẽ do sự chủ động phối hợp, chuẩn bị tốt giữa 2 ngành và các trường, nên trong các buổi tư vấn, định hướng, phần lớn những thắc mắc, băn khoăn của học sinh đều được giải đáp thỏa đáng. Không chỉ giúp cho các em nắm được định hướng phát triển của tỉnh, nhu cầu nguồn nhân lực của địa phương những năm tới, kế hoạch và quy chế tuyển sinh năm 2010, việc thi và xét tuyển của các trường ĐH, CĐ, THCN những năm gần đây; cán bộ tư vấn còn định hướng về nghề nghiệp, việc làm và giúp các em cách giải quyết những vướng mắc trong quá trình chọn trường, chọn nghề thông qua hình thức trả lời các câu hỏi mà học sinh nêu lên. Em Vũ Phương Dung, học sinh Trường THPT Vũ Văn Hiếu - TP Hạ Long tâm sự: “Đến đây, chúng em gặt hái được rất nhiều điều bổ ích mà ở trường chúng em không được biết. Được tư vấn, định hướng sẽ giúp em có quyết định đúng đắn trong lựa chọn trường thi, nghề nghiệp phù hợp nhất với bản thân”. Cũng với nhận xét như vậy, nhưng Đỗ Thị Yến (Trường THPT Trần Phú - TP Móng Cái) lại có chút luyến tiếc: “Nếu được tư vấn sớm hơn để đầu tư nhiều hơn cho các môn mà mình sẽ thi khối đó thì sẽ tốt cho chúng em biết bao”.
Tư vấn mùa thi, định hướng nghề nghiệp ở Trường THPT Trần Phú (TP Móng Cái).
Đôi điều trăn trở
Trò chuyện với đồng chí Hoàng Đức Minh, Phó Giám đốc Sở GD-ĐT tại buổi tư vấn ở TP Hạ Long, tôi được biết rằng những năm qua, ngành Giáo dục tỉnh đã triển khai công tác định hướng nghề cho học sinh cả trong các tiết học riêng, lẫn lồng ghép trong các sinh hoạt ngoại khóa ngay từ bậc THCS. “Nhưng phải nói rằng đây chỉ là hoạt động chứ không phải môn học. Do mỗi thầy cô dạy một bộ môn khác nhau và không chuyên sâu ở lĩnh vực này, nên cũng có những khó khăn”.
Tìm hiểu thêm từ phía các thầy cô và học sinh, thấy rằng trong công tác này đúng là có những khó khăn cần được khắc phục để nâng cao hiệu quả hoạt động định hướng nghề cho các em. Dẫn học sinh đi dự buổi tư vấn, cô Phạm Thị Kiều Giang, giáo viên, Bí thư Đoàn Trường TH, THCS, THPT Văn Lang tâm sự rất thật với chúng tôi rằng: “Mặc dù vẫn triển khai định hướng nghề cho các em trong các buổi sinh hoạt ngoại khóa, nhưng do không có đủ thông tin, nên hiệu quả đạt được cũng mức độ”. Khi hỏi ở trường được định hướng nghề thế nào, em Nguyễn Bá Hoàng, Trường THPT Hòn Gai cho biết: “Em không được tham gia nên không biết!”
Hôm ở Trường THPT Trần Phú (TP Móng Cái), có một chi tiết do thầy Doãn Văn Toàn, Hiệu trưởng nhà trường kể làm tôi ấn tượng và thấy rằng có thể là mô hình để các trường khác tham khảo. Đó là tranh thủ thời gian nghỉ Tết Nguyên đán vừa qua, một nhóm cựu học sinh của trường hiện là sinh viên các trường đại học đã tập hợp nhau lại và tổ chức một buổi tư vấn thi cho các em học sinh lớp 12. Theo thầy Toàn thì các thầy cô chủ nhiệm gần gũi với các học sinh nhất, biết được năng lực, sở trường của từng em nên cần phát huy vai trò của các thầy cô. Còn theo Phó Giám đốc Sở GD-ĐT Hoàng Đức Minh thì nếu mời được các doanh nghiệp, Sở LĐ- TB&XH tham gia, hoạt động tư vấn sẽ hiệu quả hơn.
