Đảng ta là đảng duy nhất nắm quyền lãnh đạo đất nước. Trong hoàn cảnh ấy, thì mọi việc của dân, của nước thành công hay thất bại đều phụ thuộc trực tiếp vào phẩm chất và năng lực của Đảng. Cho nên công tác xây dựng Đảng bao giờ cũng có vị trí ưu tiên đặc biệt.
Không phải ngẫu nhiên mà trong Di chúc, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh “Trước hết nói về Đảng...” Người dành nhiều tâm sức để dặn dò về việc Đảng cho đồng chí, đồng bào. Trong bài nói chuyện tại buổi bế mạc Hội nghị cán bộ của Đảng (18-1-1949), sau khi nêu lên một số vấn đề cần làm trên các lĩnh vực quân sự, kinh tế, chấn chỉnh bộ máy chính quyền, chỉnh đốn các đoàn thể quần chúng, cuối cùng Chủ tịch Hồ Chí Minh nói về ý nghĩa có tính chất quyết định của công tác chỉnh đốn Đảng: ''Muốn làm được những việc trên, trước hết phải chỉnh đốn nội bộ Đảng. Phải nêu ra những việc chính, nắm lấy đó mà làm. Đảng ví như cái máy phát điện, các công việc trên ví như những ngọn đèn, máy mạnh thì đèn sáng”.
Từ hoạt động bí mật chuyển ra hoạt động công khai, từ chưa nắm chính quyền đến nắm chính quyền, từ đấu tranh trong kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ sang xâydựng đất nước trong hòa bình, Đảng phải thực hiện bao nhiêu nhiệm vụ mới mẻ, phức tạp. Giải quyết những vấn đề chung của đất nước trên mọi lĩnh vực nội chính, ngoại giao, quân sự, kinh tế, xã hội, văn hóa Đảng ta đã thật sự trưởng thành. Nhưng cũng do tình hình thực tế mà công tác xây dựng Đảng có lúc, có nơi chưa coi trọng đúng mức. Nghĩa là việc quan tâm các ''ngọn đèn'' nhiều hơn là quan tâm ''máy phát điện''. Mạnh dạn nhìn thẳng vào sự thật ấy, coi trọng công tác xây dựng Đảng. Nghị quyết T.Ư 6 (lần 2) khóa VIII, đã chỉ ra yêu cầu nâng cao chất lượng công tác xây dựng Đảng cả chính trị, tư tưởng và tổ chức, làm cho Đảng cầm quyền lãnh đạo đất nước vững bước trước những thử thách hội nhập...
Xây dựng Đảng là nhằm làm cho Đảng vững mạnh, trong sạch, đoàn kết, thống nhất, có đạo đức, có trí tuệ, có năng lực. Có thể xem đó là mục tiêu trực tiếp của công tác xây dựng Đảng. Nhưng xây dựng Đảng còn nhằm một mục tiêu xa hơn, có tính chất quyết định hơn, tức là làm cho Đảng xứng đáng là người lãnh đạo, người đầy tớ thật trung thành của nhân dân, một lòng, một dạ phục vụ giai cấp, phục vụ nhân dân, phục vụ Tổ quốc như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu trong Di chúc. Đảng được thành lập, tồn tại và phát triển không phải vì chính nó, mà vì cách mạng, vì nhân dân, vì Tổ quốc.
Đọc lại Di chúc, ta càng hiểu rằng Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu Đảng phải là người lãnh đạo và người đầy tớ thật trung thành của nhân dân. Luôn luôn hướng mọi suy nghĩ, hành động vào việc phục vụ nhân dân. Ngay từ bức thư gửi Ủy ban nhân dân các kỳ, tỉnh, huyện và làng (tháng 10-1945), Người đã viết: ''Nếu nước độc lập mà dân không hưởng hạnh phúc, tự do thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gì... Chúng ta phải hiểu rằng, các cơ quan của Chính phủ từ toàn quốc cho đến các làng, đều là công bộc của dân, nghĩa là để gánh vác việc chung cho dân, chứ không phải để đè đầu dân như trong thời kỳ dưới quyền thống trị của Pháp, Nhật. Việc gì lợi cho dân ta phải hết sức làm; việc gì có hại đến dân thì ta phải hết sức tránh''. Mối quan hệ giữa dân với chính quyền, giữa dân với Đảng đã được Người quan niệm rõ ràng, nhất quán như vậy trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, điều đó được thể hiện trong những bài phát biểu đầu tiên ngay sau cách mạng tháng Tám, từ khi Đảng ta nắm quyền lãnh đạo cách mạng.
Không phải cán bộ, đảng viên nào cũng ý thức rõ như vậy về quan hệ giữa Đảng và dân. Có người nhớ kỹ quyền lãnh đạo đối với dân, nhưng lại hầu như quên hẳn tư cách làm đầy tớ cho dân. Có người nói một đường làm một nẻo. Nói là phục vụ nhân dân, nhưng phiền hà, ức hiếp dân; cho nên công tác xây dựng Đảng phải giáo dục cán bộ, đảng viên lấy việc phục vụ nhân dân, làm cho Đảng xứng đáng là người lãnh đạo, là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân là mục tiêu cao nhất.
Về những biện pháp để xây dựng đảng trong sạch, vững mạnh, trong Di chúc, Bác Hồ lưu ý một số điểm chính như sau:
- Các đồng chí từ Trung ương đến các chi bộ cần phải giữ gìn sự đoàn kết nhất trí của Đảng như giữ gìn con ngươi của mắt mình; Thường xuyên và nghiêm chỉnh tự phê bình và phê bình là cách tốt nhất để củng cố và phát triển sự đoàn kết và thống nhất của Đảng; Phải có tình đồng chí thương yêu lẫn nhau và trong Đảng phải thực hành dân chủ rộng rãi.
Có thời kỳ chúng ta thực hiện việc tự phê bình và phê bình khá thường xuyên và có kết quả. Bây giờ chúng ta đang muốn khôi phục lại nề nếp này và chắc chắn công việc này phải được tiến hành có trọng tâm từng thời kỳ, đồng bộ ở cả cấp dưới và cấp trên, có ý nghĩa thiết thực, có hình thức đa dạng và thích hợp. Nếu lúc này mà thực hiện tự phê bình và phê bình rơi vào hình thức chủ nghĩa, làm tràn lan, không có kết quả, hoặc chỉ bó hẹp trong một số sinh hoạt nội bộ cấp ủy thì càng làm cho cán bộ, đảng viên thờ ơ, mệt mỏi, mất tín nhiệm đối với chính ngay biện pháp xây dựng Đảng này.
Chúng ta đã khá quen nói về ưu điểm, thành tích, thắng lợi cho nên nhiều người không dễ nói, dễ nghe về nhược điểm, khuyết điểm, thất bại. Quần chúng đang nhìn lên cấp trên, nếu đảng viên làm qua loa, chiếu lệ thì cấp dưới, quần chúng chắc không thể nào làm nghiêm túc được.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu lên một biện pháp rất cơ bản không chỉ để xây dựng Đảng, mà để tiến hành thuận lợi mọi công tác là thực hành dân chủ rộng rãi trong Đảng và trong nhân dân. Không chỉ trong Di chúc mà trong nhiều bài phát biểu khác, Người đã nói đến việc bảo đảm một nền dân chủ rộng rãi cho nhân dân. Trong bài nói về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, tham ô, chống bệnh quan liêu (1952), Người giải thích: Dân chủ là dựa vào lực lượng quần chúng, đi đúng đường lối quần chúng, cho nên trong phong trào chống tham ô, lãng phí, quan liêu ắt phải dựa vào lực lượng quần chúng thì mới thành công.
Do vậy, thực hiện dân chủ rộng rãi trong Đảng, trong dân là một biện pháp cơ bản, quan trọng để cuộc vận động xây dựng, chỉnh đốn Đảng hiện nay mang lại hiệu quả như Đảng ta đã đề ra.
