Khi các doanh nghiệp ra đời, mục tiêu đầu tiên là hướng tới lợi nhuận. Và rồi trải qua thời gian dài, người ta nhận ra, để đạt được lợi nhuận cao, doanh nghiệp không chỉ chú ý tới kỹ thuật, phương tiện, trình độ công nhân v.v... mà còn phải hết sức quan tâm tới văn hoá trong doanh nghiệp. Văn hoá doanh nghiệp làm nên thương hiệu, văn hoá doanh nghiệp là “cái sống còn” của doanh nghiệp.
Vậy văn hoá doanh nghiệp là gì mà lại ảnh hưởng lớn tới sự phát triển của doanh nghiệp như vậy? Văn hoá doanh nghiệp có rất nhiều cách hiểu khác nhau, nhưng đều chung một số điểm cơ bản, đó là, khi nói tới văn hoá doanh nghiệp, là nói tới toàn bộ các giá trị tinh thần được gây dựng nên trong suốt quá trình tồn tại và phát triển của một doanh nghiệp, trở thành các giá trị, các quan niệm, tập quán, truyền thống ăn sâu vào hoạt động của doanh nghiệp, chi phối tình cảm, nếp suy nghĩ và hành vi của mọi thành viên của doanh nghiệp trong việc theo đuổi và thực hiện mục đích kinh doanh văn hoá doanh nghiệp góp phần tạo ra sự khác biệt giữa các doanh nghiệp.
Ở các nước phát triển, văn hoá doanh nghiệp trở thành một trong những yếu tố quyết định sự thành công hay thất bại của doanh nghiệp. Vì vậy, họ rất chú ý xây dựng một bản sắc văn hoá riêng cho doanh nghiệp mình với những đặc tính ưu việt nhất. Đối với các doanh nghiệp ở Việt Nam thì dường như cụm từ này còn khá mới mẻ. Nhiều doanh nghiệp còn phủ nhận vai trò của văn hoá trong doanh nghiệp. Nhưng càng ngày, nhận thức về điều này của mọi người đã có sự thay đổi . Bởi khi chúng ta hội nhập, đặc biệt là trở thành thành viên của tổ chức Thương mại thế giới, thì việc sống còn của doanh nghiệp chỉ trong tích tắc, may rủi luôn đi song song và sự cạnh tranh đã trở nên khốc liệt hơn bao giờ hết. Nếu không nhanh chóng nhìn nhận vấn đề này một cách nghiêm túc, có lẽ các doanh nghiệp sẽ khó đứng vững.
Nhìn nhận một cách tổng quát, chúng ta thấy văn hoá trong các cơ quan và doanh nghiệp ở nước ta nói chung và ở Quảng Ninh nói riêng, còn có những hạn chế nhất định: Đó là một nền văn hoá được xây dựng trên nền tảng dân trí thấp và phức tạp do những yếu tố khác ảnh hưởng tới; môi trường làm việc có nhiều bất cập dẫn tới cái nhìn ngắn hạn; chưa có quan niệm đúng đắn về cạnh tranh và hợp tác, còn bị ảnh hưởng bởi cái nhìn của kinh tế bao cấp; chưa có cơ chế dùng người phù hợp, còn nhiều bất cập trong giáo dục đào tạo cán bộ quản lý, công nhân có trình độ cao v.v...
Hiện nay, Quảng Ninh đang trở thành điểm đến của rất nhiều các công ty nước ngoài. Vì chúng ta không chỉ có tài nguyên, khoáng sản, vị trí địa lý thuận lợi mà Quảng Ninh còn có các chính sách tạo điều kiện cho các công ty đến đầu tư. Đối với các công ty nước ngoài khi họ tìm đối tác thì ngoài việc quan tâm tới lợi nhuận của công ty, họ còn đánh giá doanh nghiệp qua văn hoá của doanh nghiệp đó để lựa chọn làm ăn. Ví dụ cùng sản xuất bút chì, chất lượng như nhau, nhưng doanh nghiệp A dùng công nhân là những trẻ em dưới 16 tuổi với mục đích là bóc lột sức lao động, doanh nghiệp B dùng công nhân cũng là trẻ em dưới 16 tuổi nhưng có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn với mục đích nhân đạo. Trong hoàn cảnh ấy Công ty B chắc chắn sẽ là sự lựa chọn để các đối tác nước ngoài đầu tư hoặc xây dựng mối quan hệ.
Để văn hoá doanh nghiệp trở thành vũ khí quan trọng, chúng ta cần phải xây dựng được văn hoá doanh nghiệp cho riêng mình. Muốn làm được điều đó, các doanh nghiệp cần phải nhanh chóng nâng cao nhận thức của mình về văn hoá doanh nghiệp, nhất là đội ngũ lãnh đạo. Văn hoá doanh nghiệp phải được xây dựng dựa trên những tiêu chí chuẩn mực và phù hợp với tập quán, truyền thống văn hoá của người Việt chúng ta. Nói cụ thể hơn, đó là:
Thứ nhất, doanh nghiệp phải tuân thủ pháp luật, đảm bảo minh bạch, công khai trong kinh doanh; thứ hai, doanh nghiệp đó là doanh nghiệp quan tâm chú trọng khoa học quản lý; thứ ba, doanh nghiệp đó biết dựa vào khoa học, kỹ thuật, vận dụng công nghệ tiên tiến trong điều hành sản xuất kinh doanh và thứ tư, doanh nghiệp đó có sự chú trọng quan hệ con người; phát huy năng lực xã hội. Đó là những điểm chung của văn hoá doanh nghiệp, dựa vào đặc điểm từng thời kỳ, từng doanh nghiệp mà vận dụng có hiệu quả.
Trong sự phát triển toàn cầu hoá thì tính cạnh tranh sẽ ngày càng khốc liệt, các doanh nghiệp không chỉ cạnh tranh với nhau về doanh thu, về thị trường mà còn là nguồn nhân lực. Tất cả những yếu tố trên đều chịu sự chi phối rất lớn của văn hoá doanh nghiệp.
Quảng Ninh đang cùng đất nước bứt mình vươn ra biển lớn, sự thành bại trong công cuộc hội nhập được quyết định rất lớn từ phía các doanh nghiệp. Chính vì vậy, trong bối cảnh hiện nay, các doanh nghiệp không chỉ biết kinh doanh mà còn phải biết xây dựng cho mình một bản sắc văn hoá riêng. Chỉ có văn hoá trong kinh doanh mới giữ cho doanh nghiệp đứng vững và phát triển lâu dài.
