Sinh năm 1942, tháng 2-1960 thì nhập ngũ vào lực lượng công an vũ trang và suốt từ đó cho đến lúc nghỉ hưu (8-2002), đại tá Nguyễn Quang Vinh, nguyên Chỉ huy phó về chính trị lực lượng Biên phòng Quảng Ninh, hầu như gắn bó trọn cuộc đời mình với dải đất biên cương vùng Đông bắc Tổ quốc.
Trò chuyện với chúng tôi, ông bảo: “Với tôi, đời lính biên phòng đã ăn vào máu thịt…”.
Và nay, khi đã nghỉ hưu rồi, nhưng cái “nghiệp biên phòng” hình như vẫn “cháy” trong ông. Nhưng theo một cách khác…
- Thưa ông, 42 năm làm “lính biên phòng”, quãng thời gian không phải là ngắn đối với cuộc đời một con người. Bây giờ nhìn lại, ông có cảm nhận như thế nào về những năm tháng ấy?
- Thật khó nói hết được những cảm xúc của mình. Anh biết không, hồi tôi mới nghỉ hưu, nhiều đêm đang ngủ tôi lại giật mình tỉnh giấc, cứ nghĩ đang ở trong doanh trại (cười). Kể cũng phải thôi, 42 năm sống trong môi trường lính biên phòng, từ suy nghĩ đến hành động đều in đậm “chất biên phòng” rồi thì khi phải xa nó, ai mà chẳng thấy bâng khuâng.Tôi nhớ hồi còn công tác, có lần bác Giáp (Đại tướng Võ Nguyên Giáp) về nghỉ ở Bãi Cháy, chúng tôi đến thăm bác.Thấy bác vui vẻ, tôi nói vui: “- Cháu vào bộ đội Biên phòng khi bác đã là Đại tướng, nay bác vẫn là Đại tướng thì cháu đã là Đại tá rối!”.Bác cười: “-Thế là chú tiến bộ nhanh hơn bác còn gì!”.
Đùa vậy thôi nhưng sau đó bác nói: “-Làm một người lính biên phòng, trách nhiệm rất nặng nề; nhưng đồng thời cũng rất vinh dự, tự hào. Vì vậy, đã là người lính thì phải giữ cho được phẩm chất “Anh bộ đội Cụ Hồ”; với đặc thù của lính biên phòng, lại càng phải nhớ điều đó!”…
- Vậy theo ông, điều gì mà người lính biên phòng cần nhớ nhất để luôn giữ gìn, phát huy phẩm chất “Anh bộ đội Cụ Hồ”?
- “Anh bộ đội Cụ Hồ” bao hàm tất cả những nét đẹp của người lính cách mạng, từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà phục vụ! Với chức trách của mình, tôi nghĩ điều đầu tiên người lính biên phòng cần nhớ nhất là phải hiểu và gắn bó sâu sắc với con người và mảnh đất biên cương mà mình đang công tác. Không làm được điều đó thì thật khó mà hoàn thành nhiệm vụ được. Từ khi còn là một người lính, tôi đã luôn xác định cho mình như vậy và khi trưởng thành, làm một cán bộ chỉ huy phụ trách công tác chính trị của đơn vị, tôi đều tranh thủ mọi cơ hội để nhắc nhở cán bộ, chiến sỹ cấp dưới của mình như vậy…
- Và phải chăng vì thế mà ông đã rất quan tâm tìm hiểu các phong tục, tập quán v.v. của bà con các dân tộc vùng biên giới Quảng Ninh?
(Tôi hỏi vậy là bởi biết từ năm 1996, khi còn là một sỹ quan làm công tác chính trị của lực lượng Biên phòng Quảng Ninh, Đại tá Nguyễn Quang Vinh đã bảo vệ thành công luận án tốt nghiệp thạc sỹ văn hóa về đề tài “Một số vấn đề người Dao Quảng Ninh”; công trình đã được Nxb Văn hóa dân tộc ấn hành năm 1998…).
- Nói vậy cũng phải! Tôi nào có nghĩ mình sẽ trở thành người chuyên đi sâu nghiên cứu văn hóa dân gian đâu! Thế nhưng do yêu cầu công việc của người lính biên phòng, thấy cần phải có sự hiểu biết về đời sống của bà con dân bản nơi mình công tác nên cứ tích lũy hiểu biết dần dần. Và rồi cái gì đến đã đến, tôi quyết định cần tìm hiểu sâu hơn, toàn diện hơn, với một phương pháp luận khoa học hơn…Công trình nghiên cứu về người Dao Quảng Ninh của tôi ra đời trên cơ sở ấy.Tất nhiên, đó là công trình nghiên cứu của tôi, nhưng để có nó, tôi đã nhận được sự giúp đỡ rất lớn của tập thể cán bộ, chiến sỹ trong đơn vị, nhất là trong việc cung cấp các cứ liệu thực tế…
Và rồi sau cuốn sách này, tôi cảm thấy công việc nghiên cứu văn hóa dân gian thật thú vị, thật bổ ích vì nó giúp cho người lính biên phòng hiểu người dân sâu sắc hơn nên lại tiếp tục đi sâu nghiên cứu một sỗ đề tài khác nữa…Nói cách khác, nếu tôi không làm lính biên phòng, không sống trong môi trường biên phòng, có lẽ tôi cũng không đi theo con đường nghiên cứu văn hóa dân gian đâu! Vậy nhưng đến nay, khi đã nghỉ hưu rồi thì công việc này lại cuốn hút tôi mới chết chứ (cười)…
(Từ cái “duyên cớ biên phòng” khiến mình trở thành người thích tìm tòi, nghiên cứu văn hóa dân gian và nay trở thành Hội trưởng Hội văn nghệ dân gian Quảng Ninh, câu chuyện mà Đại tá Nguyễn Quang Vinh kể cho tôi nghe càng lúc càng sôi nổi, hào hứng. Ông nói về những dự định của Hội trong thời gian tới, nào là sẽ biên soạn cuốn sách về thơ ca vùng mỏ, về văn hoá làng chài Quảng Ninh v.v.Ông bảo ông bây giờ về hưu rồi nhưng hầu như chẳng có mấy thời gian nghỉ ngơi; ngoài công việc của Hội văn nghệ dân gian, ông còn là Uỷ viên trong Ban thường trực Hội Cựu chiến binh TP Hạ Long, kiêm Chủ tịch Hội Cựu chiến binh phường Bạch Đằng, nơi ông đang sống; lại còn là Trưởng Ban liên lạc cựu chiến binh lực lượng biên phòng TP Hạ Long nữa chứ! Mà ở cương vị nào, ông cũng đều thấy say mê, thấy hứng thú. Tất nhiên là bận rộn, là mệt, nhưng vui vì không cảm thấy mình trở thành người thừa sau khi nghỉ hưu...). Ông tâm sự:
- Đôi khi bà xã với các cháu cũng cằn nhằn, bảo mình ôm đồm như thế thì làm sao giữ được sức khoẻ. Tôi bảo, có khi nếu không bận rộn với công việc, biết đâu tôi lại...không khoẻ được như bây giờ cũng nên!
Rồi ông lại tiếp tục câu chuyện về những dự định của Ban liên lạc bộ đội Biên phòng TP Hạ Long; về việc sắp tới, sau lễ kỷ niệm 50 năm ngày truyền thống lực lượng Biên phòng, ông sẽ cùng những người bạn chiến đấu một thời đi vận động, tổ chức thành lập Câu lạc bộ các nhà doanh nghiệp “Cựu chiến binh biên phòng” trên địa bàn Quảng Ninh...
Và ông lại nhắc lại câu nói lúc mới vào chuyện, rằng đời lính biên phòng đã “ăn vào máu thịt” ông, cho dù nghỉ hưu, ông vẫn muốn sống và làm việc như một người lính biên phòng...
Tôi chúc ông luôn giữ được bầu nhiệt huyết ấy!
