Một buổi chiều hè oi ả, chúng tôi đến khu du lịch Bãi Dài (huyện Vân Đồn), gặp hàng trăm du khách thập phương đến đây nghỉ dưỡng, tắm biển.
Anh Nguyễn Văn Nguyên quê ở tỉnh Hải Dương đang tìm chỗ thuê phao để đi tắm biển, khoe: “Từ lâu, mình đã nghe tiếng về khu du lịch này, nhưng vì điều kiện công tác chưa có dịp đến đây. Đợt này, mình mới cưới vợ, đã chọn Vân Đồn để hưởng tuần trăng mật”. Hoàng Thị Ngọc Anh - vợ anh Nguyên thì nói: “Đến đây được tắm mát, được thưởng thức các món hải sản thật là tuyệt anh ạ. Khi biết vợ chồng em đang ở đây, mấy đứa bạn liên tục gọi điện, nhờ mua tu hài, nước mắm Cái Rồng”.
Thu hoạch tu hài ở xã Bản Sen.
Vài năm trở lại đây, lượng khách đến Vân Đồn nghỉ mát ngày càng đông. Huyện đảo trên Vịnh Bái Tử Long này có 160.000 ha mặt nước, 7.381 ha rừng ngập mặn, là tiềm năng rất lớn cho khai thác, nuôi trồng thuỷ sản phong phú, đa dạng, như tôm, mực, ốc, bào ngư, hải sâm, sá sùng. Nhiều năm nay, Huyện uỷ, UBND huyện đã xác định kinh tế thuỷ, hải sản là một trong những mũi nhọn chính của địa phương, đã có nhiều nghị quyết chuyên đề để lãnh đạo khai thác một cách bền vững lĩnh vực này. Tuy nhiên, mặc dù được quan tâm hỗ trợ cấp quyền sử dụng bãi triều, mặt nước, chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật, vay vốn mở rộng mô hình nuôi thả, trong quá trình triển khai, ngư dân trên địa bàn cũng gặp một số khó khăn nhất định. Thời gian qua cử tri huyện đã nhiều lần phản ánh, kiến nghị về việc nguồn con giống không được kiểm tra chất lượng chặt chẽ trước khi nhập về địa bàn bán cho ngư dân nuôi thả, dẫn đến nguy cơ về dịch bệnh có thể xảy ra bất cứ lúc nào; đến khi thu hoạch, do không có nguồn đầu ra ổn định, nên thường bị ép giá; đặc biệt các cơ quan có thẩm quyền của tỉnh và huyện cần quan tâm, có định hướng xây dựng thương hiệu đối với một số sản phẩm hải sản truyền thống của địa phương... Từ những thuận lợi và khó khăn đó cũng như nhằm đáp ứng yêu cầu của người dân, thời gian qua Huyện uỷ, UBND huyện đã chỉ đạo các cơ quan chuyên môn từng bước nghiên cứu, rà soát và quy hoạch các vùng nuôi trồng thuỷ - hải sản theo từng khu vực; huy động nguồn vốn tích luỹ trong dân, kết hợp với tạo điều kiện cho ngư dân có cơ hội tiếp cận các nguồn vốn để mở rộng quy mô nuôi trồng; đẩy mạnh công tác khuyến ngư, chuyển giao kỹ thuật nuôi trồng và phòng trừ các loại dịch bệnh; chú trọng công tác bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản phục vụ cho phát triển lâu dài. Một trong những biện pháp mang tính “đột phá” trong phát triển kinh tế thuỷ sản ở địa phương, là huyện đã có cơ chế thông thoáng nhằm thu hút các doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực này ngày một nhiều. Bằng cách làm đó, đến nay, người dân trên địa bàn ngày càng mạnh dạn đầu tư vào lĩnh vực nuôi trồng thuỷ - hải sản phù hợp với đặc thù khí hậu, nguồn nước ở địa phương, nên không chỉ tạo ra sự đa dạng về sản phẩm, mà còn thiết thực tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho lao động dôi dư, góp phần đẩy nhanh tiến độ xoá đói, giảm nghèo của huyện. Hiện nay, toàn huyện có gần 5.000 ô lồng nuôi cá, tập trung chủ yếu ở thị trấn Cái Rồng, các xã Hạ Long, Thắng Lợi, Ngọc Vừng... Riêng nghề nuôi tôm, hiện ít được chú trọng, do thường xuyên xảy ra dịch bệnh, giá bán tôm thương phẩm thấp, chi phí lớn, rủi ro cao, tuy vậy vẫn duy trì được 300ha nuôi tôm.
Anh Nguyễn Quang Ninh, Phó Phòng NN&PTNT huyện Vân Đồn cho biết: Hiện nay, trên địa bàn có 3 doanh nghiệp nuôi trai cấy ngọc, trong đó có 2 doanh nghiệp vốn 100% của Nhật Bản vẫn duy trì và phát triển ổn định, giải quyết việc làm cho trên 600 lao động tại địa phương với mức thu nhập từ 1 đến 2 triệu đồng/người/ tháng; số lượng trai nguyên liệu bình quân đạt 60 triệu con/ năm; sản lượng ngọc trai thu hoạch đạt trên 1 tấn/năm. Nét nổi bật trong phát triển kinh tế thuỷ sản của huyện là thời gian gần đây, nhiều doanh nghiệp và hộ gia đình đã đầu tư mạnh mẽ vào lĩnh vực nuôi tu hài, hàu. 6 tháng đầu năm nay, toàn huyện đã nuôi được 31 triệu con giống tu hài, 180 triệu con giống hàu Thái Bình Dương. Nhiều gia đình nhờ nuôi hàu, tu hài, đã trở thành tỷ phú...
Hướng dẫn cách nuôi hàu Thái Bình Dương cho ngư dân trên địa bàn huyện.
Quả đúng như vậy, đến xã đảo nào của huyện, chúng tôi cũng được nghe chuyện về các tỷ phú, triệu phú phất lên nhờ nuôi, trồng thuỷ sản. Bà Nguyễn Thị Mai, một người nuôi tu hài ở xã Đông Xá cho biết: “Trước đây điều kiện kinh tế của gia đình tôi thuộc loại trung bình. 3 năm trước, chồng tôi nghe mấy ông bạn rủ nhận đất bãi triều và góp vốn để nuôi tu hài. Ban đầu tôi cũng hơi lo, vì đây là mô hình mới, vốn đầu tư lại lớn, nhưng khi đi tham quan một số mô hình, thấy ít có rủi ro, lại mang lại lãi cao, nên quyết tâm nuôi. Sau 3 vụ thu hoạch, vợ chồng tôi đã lãi gần 1 tỷ đồng”. Cũng thoát khỏi khó khăn nhờ nuôi trồng thuỷ, hải sản, nhưng gia đình anh Nguyễn Văn Hải ở xã Đoàn Kết lại lựa chọn nuôi con hàu: “Nuôi hàu thì phải đầu tư lớn hơn và rủi ro cũng cao hơn nếu gặp phải bão lớn, nhưng tôi vẫn mạnh dạn làm. Thực tế đến nay, chưa gia đình nào bị “phá sản” do nuôi hàu cả. Hơn 2 năm nay, tôi đã thu được 4 vụ, trừ chi phí, lãi gần 400 triệu đồng”..
Nhằm đẩy nhanh hơn nữa phát triển kinh tế thuỷ - hải sản, ngư dân trên địa bàn mong muốn được tỉnh, huyện quan tâm, nhất là về thương hiệu và giá cả sản phẩm. Một đồng chí cán bộ lãnh đạo UBND huyện Vân Đồn cho biết, đến nay, mặt hàng được gọi là truyền thống của huyện là nước mắm Cái Rồng, sá sùng, tu hài, hàu Thái Bình Dương, sứa biển... nhưng rất khó định hình, tách biệt được với các sản phẩm cùng loại của các địa phương có biển trên địa bàn tỉnh. Mặc dù vậy, Huyện uỷ, UBND huyện đã rất cố gắng trong việc xây dựng thương hiệu cho sản phẩm của địa phương. Cụ thể là đối với sản phẩm nước mắm Cái Rồng, hàng năm Công ty CP Chế biến thuỷ sản Cái Rồng xuất ra thị trường trên 950.000 lít, chiếm 80% sản lượng nước mắm tiêu thụ trên địa bàn huyện, nhưng cũng chưa đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng; việc mở rộng quy mô sản xuất, tăng sản lượng cho sản phẩm này đang gặp nhiều hạn chế từ phía chủ doanh nghiệp. Năm 2009, nước mắm Cái Rồng đã được Sở NN&PTNT quan tâm hỗ trợ kinh phí để xây dựng xong thương hiệu. Vấn đề chỉ là doanh nghiệp có cung ứng đủ sản phẩm cho thị trường tiêu thụ? Còn sản phẩm sá sùng hiện đang được Bộ NN&PTNT triển khai các bước để xây dựng thương hiệu. Thực tế, đây là sản phẩm có số lượng ít, lại được tổ chức khai thác tự phát, nhỏ lẻ, manh mún, nhưng quan trọng từ lâu, sá sùng Vân Đồn đã được đông đảo người tiêu dùng biết đến... Băn khoăn nhất hiện nay là đầu ra cho sản phẩm sứa. Nhưng sản lượng khai thác phụ thuộc rất lớn vào thời tiết, lại chủ yếu là xuất khẩu tiểu ngạch, tiêu thụ nội địa rất hạn chế, dẫn đến tình trạng được mùa thì rớt giá. Huyện đang kêu gọi, tạo điều kiện khuyến khích nhà đầu tư có đủ năng lực để tổ chức thu mua, chế biến sản phẩm sứa, nhưng với những lý do kể trên, nên hiện vẫn chưa thu hút được doanh nghiệp nào. Còn sản phẩm tu hài, hàu, tuy chưa xây dựng được thương hiệu, nhưng đến thời điểm hiện nay, đầu ra của sản phẩm này tương đối ổn định. Vì thế, vấn đề thương hiệu cho các sản phẩm thuỷ, hải sản của huyện chưa đặt ra bức thiết như một số người lo lắng...
