Xuất khẩu ở vùng biên

Cận cảnh vùng biên

Hình ảnh tấp nập tàu thuyền vận tải hàng hoá trên sông Ka Long chỉ cách đây mấy tháng, nay đìu hiu như chợ chiều. Tiếng máy nổ rền rã suốt ngày đêm dọc con sông trước đây giờ tắt lịm như mặt ao buổi trưa hè, thỉnh thoảng chỉ nghe vẳng lại từ xa tiếng vài chiếc thuyền máy đơn lẻ. Khúc sông nhộn nhịp nhất là đoạn từ cầu Ka Long đến Trạm kiểm soát Cửa khẩu Ka Long nay cũng chỉ lác đác vài chiếc thuyền sắt qua lại…

Xuôi về phía hạ lưu là Điểm thông quan Lục Lầm. Trái ngược với cảnh vắng vẻ trên sông Ka Long, Lục Lầm hầu như không còn chỗ trống cho chiếc xe tải chở hàng nào mới "lạc bánh" đến đây. Bãi đỗ xe của Hợp tác xã Lục Lầm chật cứng container chở đầy hàng hoá. Các bãi đất trống rải rác quanh khu vực Điểm thông quan được tận dụng để những chiếc container xếp dài, đợi xuất hàng qua nước bạn. Thoạt nhìn dễ nghĩ rằng đó là tín hiệu khởi sắc của hàng hoá XNK, bởi những container đỗ tràn ngập bến bãi… Nhưng thực tế không phải vậy, chẳng qua đó là hàng hoá đang bị đọng!

Trạm Biên phòng Lục Lầm thường ngày nhộn nhịp người ra vào làm thủ tục, nay cũng vắng như chùa bà Đanh... Phạm Quốc Hưng (người Lạch Tray, Hải Phòng), đại diện của lô hàng gồm 2 container đồ điện tử cũ, đang mắc võng nằm dài dưới bóng cây. Gần 1 tháng vạ vật ở Móng Cái khiến Hưng đầu bù tóc rối. Sự mệt mỏi, nhếch nhác đã lấy đi vẻ oai phong, bệ vệ của ông chủ hàng ngày nào. Hết đứng lại nằm, hết nằm lại uể oải bước tới ngồi quán nước uống chè, hút thuốc vặt, Hưng cùng nhiều chủ hàng khác có mặt ở đây trông cũng chẳng khác nào dân lái xe tải đường dài. Như Lê Văn Huy, đây là chuyến xa nhà lâu nhất kể từ ngày anh làm lái xe tải cho Công ty TNHH Minh Phúc (Hải Phòng). Đã mấy lần Huy xin "về phép" vì không biết phải lưu xe đến bao giờ mới xuống hàng để quay về được. Nhưng đề nghị của Huy bị phía Công ty từ chối, vì:  "Hàng có thể đi bất cứ lúc nào. Cố nán đợi!". Đâu đó đã xuất hiện doanh nghiệp "bỏ của chạy lấy người", vì tiền xe lưu bãi, mua điện bảo ôn, cùng hàng chục thứ bà rằn khác có thể vượt quá cả tiền hàng.    

Cánh cửu vạn thất nghiệp đứng ngồi ngả ngớn trong các quán hàng nước trốn nắng. Lục Lầm đặc quánh cái không khí ngột ngạt. Mùi xú uế từ trăm thứ phóng thải; hàng cao su, đông lạnh, nhựa thải v.v... bốc lên nồng nặc dưới cái nắng gay gắt tháng 7. Chỉ riêng khu vực này, con số container xếp hàng đã lên tới gần 1 nghìn chiếc. Với khoảng 2.000 container đang tồn đọng, môi trường ở TP Móng Cái đang có nguy cơ trở nên bị ô nhiễm…

Nút thắt...

Đi tìm nguyên nhân của việc ùn tắc hàng hoá là không khó. Trước hết, đây là thời điểm Trung Quốc đang thực hiện các chính sách thắt chặt quản lý công tác biên mậu, đặc biệt đối với hàng hoá xuất nhập khẩu qua đường tiểu ngạch. Tình trạng này không phải mới xảy ra tại cửa khẩu Móng Cái. Trong từng thời điểm, việc ùn tắc cục bộ đã từng xảy ra. Nhưng thường là kết thúc nhanh, chưa khi nào trở thành sức ép lớn với các điểm thông quan, cũng như với các chủ hàng, doanh nghiệp. Nhưng lần này, sự căng thẳng của ùn tắc hàng hoá, trong đó có hàng container đông lạnh tạm nhập tái xuất v.v... đang tăng lên từng ngày.

Ông Nguyễn Văn Thuần, một trong số doanh nghiệp hoạt động XNK từ Hải Phòng qua Móng Cái, cho biết: "Sau khi có những dấu hiệu "cấm biên", doanh nghiệp khó khăn chồng chất khó khăn. Doanh thu thấp, hợp đồng thường xuyên bị trễ, uy tín và bạn hàng dần bị mất. Đây là những dấu hiệu làm ảnh hưởng đến cả giới doanh nghiệp…".

Cùng với trăn trở của ông Thuần, ông Hoàng Văn Tuyến (Giám đốc Công ty XNK Hoàng Tiến) than phiền: "Càng ngày phía Trung Quốc càng thắt chặt hoạt động tạm nhập tái xuất qua Móng Cái. Gần chục năm tham gia hoạt động XNK nhưng chưa bao giờ tôi chứng kiến doanh nghiệp phải chờ hàng tháng để xuất hàng như hiện nay, thiệt hại về kinh tế là rất lớn!". Riêng tại doanh nghiệp này, hiện cũng đang chứa khoảng 200 container, trong đó chiếm hơn nửa là hàng đông lạnh. "So với mức thu phí điện bảo ôn tại cảng Hải Phòng, doanh nghiệp thu khoảng 500 nghìn đồng/đầu xe là quá rẻ, chỉ nhằm hỗ trợ bạn hàng" - ông Tiến cho biết thêm. Bà Hoàng Thị Vui, Doanh nghiệp XNK Móng Cái, cũng cho rằng: "Hiện doanh nghiệp XNK qua khu vực biên giới tại Quảng Ninh rất khó khăn và nhà nước cần có giải pháp tìm cách tháo gỡ cho doanh nghiệp…".

Những chiếc đò sắt này cách đây mấy tháng luôn đầy ắp hàng hoá ngược xuôi sông Ka Long, nay phải nằm dài bên bờ.

Tâm lý chung của các doanh nghiệp hiện tại là lo ngại với việc phải đối mặt với những khả năng rủi ro lớn, do quá phụ thuộc vào động thái quản lý cửa khẩu từ phía Trung Quốc. Trong khi đó, điều kiện hoạt động XNK phải có những chính sách biên mậu rõ ràng, cụ thể. Ông Hoàng Cường, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Móng Cái, khẳng định: "Mặc dù đã lường trước những khó khăn do ách tắc hàng hoá, nhưng doanh nghiệp vẫn rất bối rối khi xử lý. Sự xuống cấp về hạ tầng thương mại và phục vụ XNK, các chính sách biên mậu, tầm nhìn công tác quy hoạch bến cảng, bãi tập kết v.v... Tất cả đã vượt khỏi tầm kiểm soát của doanh nghiệp. Tôi rất mong các cơ quan quản lý Nhà nước, từ địa phương đến Trung ương, cần có giải pháp tháo gỡ".

Sẽ cởi thế nào đây?

Rõ ràng, việc ứ đọng hàng hoá tại Móng Cái vẫn chưa thể đi đến hồi kết. Nhiều khó khăn chất chồng, cả do chủ quan lẫn khách quan, đang làm cho tình hình trở nên nghiêm trọng, ẩn chứa nhiều rủi ro bất trắc…

Đứng trước nguy cơ trên, UBND tỉnh đã chỉ đạo các ngành chức năng cần tạo mọi điều kiện tốt nhất hỗ trợ doanh nghiệp trong việc hoàn chỉnh giấy tờ, hồ sơ xuất khẩu; phân bổ lượng hàng hoá ra biên giới một cách hợp lý. Sở Công Thương cũng đã có văn bản kiến nghị UBND tỉnh báo cáo Chính phủ chỉ đạo Bộ Tài nguyên và Môi trường cấp giấy phép cho doanh nghiệp được tái xuất toàn bộ hàng đang lưu giữ tại Móng Cái sang Trung Quốc, nhằm tránh những hậu quả về môi trường trên địa bàn tỉnh.

Đây là những giải pháp trước mắt. Còn về lâu dài, nhiều doanh nghiệp cho rằng, Nhà nước cũng cần hoàn thiện hành lang pháp lý, sửa đổi, bổ sung các hiệp định và cần tiếp tục đầu tư phát triển có trọng điểm đối với các khu kinh tế cửa khẩu - đầu mối của các hành lang kinh tế liên vùng. Về phía các doanh nghiệp, cần nhạy bén trong kinh doanh, nâng cao tính chủ động tìm hiểu thông tin và những quy định mới để thực hiện, đồng thời cần đàm phán thống nhất với đối tác hạn chế gửi hàng từ nước ngoài về Việt Nam, tránh lưu giữ hàng hoá nhiều ngày tại khu vực biên giới để giảm thiểu thiệt hại về kinh tế, bảo đảm an ninh trật tự, môi trường. Bên cạnh đó, việc quy hoạch bến cảng, bãi tập kết ở Móng Cái cần được chấn chỉnh kịp thời. Đây là việc làm cần thiết, vì xét ở góc độ hiệu quả đầu tư và quản lý vĩ mô thì quy hoạch cũ còn nhiều tồn tại cả về chất lượng và công năng sử dụng, cần được khắc phục trước khi chuyển sang giai đoạn mới.