“Anh cầm cổ tay, anh nắm cổ tayAnh nắn, anh bóp, anh day cho tròn...”
Đó thông thường là những câu mở đầu cho một điệu hát đúm. Hát đúm Hà Nam được biết đến là điệu hát giao duyên, trai gái đến tuổi cập kê dùng lời ca tiếng hát để tâm tình, kết bạn. Hát đúm cũng dành để thể hiện những tâm sự khác, song chủ yếu là truyền đạt kinh nghiệm sản xuất hay là lời dặn dò của các bậc cao niên đối với con cháu. Bởi vậy, người thích hát đúm, hát hát đúm luôn là những người trưởng thành. Hát đúm Hà Nam sau một thời gian bị mai một đến nay cũng chỉ còn những người già là còn nhớ lời, nhớ điệu. Ấy vậy mà tại sân khấu hát đúm Lễ hội Tiên Công năm nay xuất hiện một ca nương rất trẻ. Đó là Dương Thị Ngọc Anh, 16 tuổi, học sinh lớp 10 Trường THPT Minh Hà. Cùng với những nghệ nhân hát đúm quen thuộc khác, sự góp mặt của Ngọc Anh đã tạo nên nét mới lạ, hấp dẫn cho sân khấu hát đúm trên vùng đất của các vị Tiên Công.
Ca nương 16 tuổi Dương Thị Ngọc Anh.
Theo Ngọc Anh tâm sự, em đến với hát đúm khá tự nhiên. Trong những lần CLB Hát đúm Yên Hưng tập trung sinh hoạt tại nhà bà nội em, bà Nguyễn Thị Mơ (cũng là thành viên của CLB) là em lại có dịp ngồi nghe, xem các ông, các bà tập hát. Các bà, các ông tuy tuổi đã cao, sức đã yếu song mỗi khi vào bài đều tập vô cùng hăng say. Lâu dần, thành thử Ngọc Anh quen lời, thuộc lời và thỉnh thoảng cũng cất giọng hát theo. Thấy cô cháu gái có vẻ hợp giọng với hát đúm, bà nội và ông ngoại của em, ông Lê Xuân Trường cũng là một thành viên của CLB thỉnh thoảng dạy em vài câu hát chào hỏi.
Ngày ấy, Ngọc Anh nghĩ cũng chỉ học để biết, để thỉnh thoảng hát cùng ông, bà những khi tự tập ở nhà cho vui thế thôi. Ai ngờ càng về sau, càng nghe hát đúm, tập hát hát đúm, Ngọc Anh càng yêu những giai điệu ê a ngân dài này. Hát hát đúm không dễ, bởi không chỉ hát sao cho đúng cách, đúng điệu mà còn phải nhớ lời, biết vận dụng sáng tạo khi hát. Hát đúm mang tính giao duyên, thực chất là sự đối đáp giữa 2 người nên từng câu, từ đều mang ý nghĩa. Và người hát, bằng cảm xúc của mình phải có trách nhiệm thể hiện hết ý tứ của mỗi câu từ đó. Ngọc Anh còn trẻ, nhiều lời hát em chưa thể hiểu thấu đáo tình ý trong đó, song nhờ có bà nội và ông ngoại, đến nay em đã thể hiện khá thành công nhiều bài hát đúm. Hiện Ngọc Anh đã hát thông các bài hát chào, hát hỏi. Không những thế, em còn hát rất có duyên. Tuy chưa có sức vang, sức rền như yêu cầu đặc thù của hát đúm, song bù lại giọng Ngọc Anh trong trẻo, thánh thót. Chính chất giọng này của cô bé đã khiến những điệu hát đúm thêm trong sáng, tươi trẻ và giàu sức sống hẳn lên. Do đó, những bài hát đúm em thể hiện đều dễ nghe, dễ thấm vào lòng khán giả.
Dù gì, Ngọc Anh cũng làm quen với hát đúm chưa lâu. Để hát hay những điệu hát này, em còn phải cố gắng thật nhiều. Thế nhưng, chỉ riêng việc có người trẻ như Ngọc Anh yêu hát đúm, trình diễn được hát đúm cũng đã là tín hiệu đáng mừng của loại hình nghệ thuật diễn xướng độc đáo, lâu đời này.
