Tìm em khắp cả Hà NamHưng Học, Hải Yến tìm nàng, nàng ơiRằng anh tìm bạn nữ hiềnMong sao cho thấy mới yên tấm lòng...
Đó là những câu hát đúm tình tứ mà bao đời nay trai gái vùng sông nước Hà Nam (Yên Hưng) thường lấy đó để giao duyên kết bạn. Với nam thanh nữ tú, hát đúm trở thành phương tiện gửi đi, nhận lại lời thương nỗi nhớ, là cái cớ để trai gái hẹn hò, tìm hiểu, kết đôi và nên vợ nên chồng. Với người nhiều tuổi, hát đúm chuyển tải những kinh nghiệm sản xuất, thể hiện cảm xúc trước cái đẹp của thiên nhiên, ca ngợi công ơn của các đấng sinh thành... Hát đúm, nét văn hoá truyền thống đáng quý ấy trải qua thời gian đến nay vẫn được CLB hát đúm Yên Hưng gìn giữ và ngày càng phát huy. Bằng lời ca tiếng hát của mình, các thành viên CLB hát đúm Yên Hưng không chỉ đưa nghệ thuật hát đúm đến gần khán giả mà còn góp phần làm thăng hoa một nét văn hoá riêng có của vùng dân cư ven biển Quảng Ninh.
Các thành viên CLB hát đúm Yên Hưng biểu diễn tại đình Cốc (Yên Hưng).
Được thành lập cách đây gần chục năm, CLB hát đúm Yên Hưng gồm 18 thành viên. Họ đều là những người yêu thích làn điệu hát đúm. Thời trai trẻ đã từng là những cặp đôi, đối nam, đối nữ hát đúm ăn ý. Trong đó có sự tham gia của 2 trong 4 nghệ nhân dân gian Quảng Ninh là bà Phạm Thị Thành và ông Ngô Đăng Nhuận. Cả 2 nghệ nhân Phạm Thị Thành và Ngô Đăng Nhuận đều thuộc và hát tốt hàng trăm câu hát đúm cổ. Ngoài ra, ông bà còn nhiều năm bỏ công sưu tầm nhiều làn điệu hát đúm khác. Đây chính là "kho tư liệu sống" quý giá của hát đúm vùng Yên Hưng.
Mặc dù điều kiện tập luyện, sinh hoạt còn nhiều khó khăn, song đều đặn mỗi tháng từ 1 đến 2 lần, các hội viên lại tập trung tại nhà nghệ sĩ vùng mỏ Thanh Quyết, Chủ nhiệm CLB, để ôn lại các câu hát cũ, trao đổi với nhau những câu hát mới sưu tầm hoặc sáng tác. NSVM Thanh Quyết cho biết: Hiện nay các hội viên của CLB đều nhiều tuổi cả. Trẻ nhất cũng ngoài 40, còn già như bà Thành, ông Nhuận và vài hội viên khác thì đều trên dưới 80 tuổi. Ấy thế nhưng mọi người nhiệt huyết lắm...
Đúng như nhận xét của Chủ nhiệm Thanh Quyết, được tham dự một buổi sinh hoạt thường lệ của CLB mới thấy ai cũng có mặt đầy đủ cả. Có người ở tận xã Sông Khoai, Tiền An, Tân An, thị trấn Quảng Yên... cách xa nhà chủ nhiệm hàng chục cây số song trời mưa cũng như ngày nắng không thấy báo nghỉ bao giờ. Qua mỗi buổi tập luyện như vậy ai nấy đều phấn khởi, họ hát hăng say, sôi nổi như thời còn trẻ.
CLB hát đúm Yên Hưng có những giọng hát rất ngọt ngào đằm thắm. Nếu ai đã từng nghe cặp hát đối Ngô Đăng Nhuận và Phạm Thị Hợp (em gái bà Phạm Thị Thành) hát đúm hẳn sẽ ấn tượng với phong cách biểu diễn chân thành tình cảm và đơn giản đến gần gũi thân quen của họ. Mặc dù tuổi đã cao rồi, giọng hát đôi khi không còn khoẻ, còn ngân vang nữa, song họ hát vẫn tròn vành rõ tiếng, giai điệu vẫn nhịp nhàng, làm say đắm lòng người. Bà Phạm Thị Thành, ông Bùi Huy Lân, bà Vũ Thị Bấc thì lại có một trí nhớ tốt và cách đối ứng thông minh, sáng tạo khi lên sân khấu. Giống như các thể loại hát giao duyên khác, hát đúm là lối hát đối đáp. Ngoài những lời hỏi thăm, làm quen như hát chào, hát gặp, hát mời nước, mời trầu... còn có những nội dung gần như thách đố nhau. Ví dụ như hát hỏi, hát đố, hát hoạ, hát sắm... Bởi vậy nếu người hát biết ứng biến, trả lời thông minh sẽ khiến cho điệu hát đúm biến hoá, nhiều màu sắc, hấp dẫn, lôi cuốn người nghe, người xem.
Hát đúm ra đời trong lao động sản xuất. Người ta hát khi đi cấy, khi đi biển, khi vào hội đình chùa làng. Bởi vậy không cần sân khấu, ở bất cứ đâu những câu hát đúm vẫn có thể cất lên được. Hội hát đúm miếu Tiên Công là hội hát lớn nhất trong năm ở Yên Hưng. Năm nào cũng vậy, giữa tấp nập dòng người đi hội, các diễn viên không chuyên của CLB hát đúm Yên Hưng sánh đôi hát hỏi, hát chào tình tứ. Điệu hát đúm tuy không làm "nóng" sân khấu bởi tiếng nhạc dập dìu, ánh sáng đèn màu rực rỡ song vẫn sâu lắng, tình tứ bởi ngôn từ ý nhị, sâu sắc và sự sáng tạo của người hát. Đó chính là sức sống, sức cuốn hút mãnh liệt của điệu hát này. Có lẽ bởi vậy mà hát đúm không chỉ được khán giả yêu quý mà còn được giới chuyên môn đánh giá cao. Trong những lần tổ chức Ngày hội văn hoá các dân tộc vùng trung du miền núi phía Bắc mấy năm gần đây, tiết mục hát đúm đều đạt được nhiều giải thưởng. Mới đây nhất, tại Ngày hội văn hoá năm 2010, tổ chức tại Phú Thọ, tiết mục hát đúm hỏi đáp về tên các mỏm núi, hang động trên vịnh Hạ Long do 4 hội viên của CLB thể hiện cũng đã đạt giải khuyến khích.
Ngoài biểu diễn, CLB hát đúm Yên Hưng còn thường xuyên phối hợp với các xã tổ chức các lớp dạy hát đúm cho lớp trẻ. Nhờ vậy hiện số người trẻ biết hát đúm ở Yên Hưng tăng lên nhiều. Đồng thời cũng xuất hiện nhiều giọng hát đúm mới trong trẻo, khoẻ khoắn. Đây chính là lớp hạt nhân kế cận nhiều triển vọng của hát đúm Yên Hưng...
