Cùng với những bước phát triển mạnh mẽ về kinh tế - xã hội, thành phố Quảng Ninh luôn chú trọng bảo đảm an sinh, mở rộng độ bao phủ BHXH, BHYT và chăm lo các nhóm yếu thế. Những chính sách thiết thực ấy không chỉ khẳng định quan điểm phát triển lấy con người làm trung tâm, mà còn lan tỏa sâu sắc tinh thần “hào sảng, nghĩa tình” của con người Vùng mỏ. Từ đó, mỗi bước phát triển của thành phố đều có sự đồng hành của từng người dân. Khi cuộc sống được bảo đảm, mỗi người lại có thêm điều kiện để đóng góp một phần công sức, như những viên gạch bền chắc cùng dựng xây nền móng cho một Quảng Ninh ngày càng phát triển, văn minh và nghĩa tình.

Ở tuổi 60, bà Bùi Thị Luyến (thôn Quảng La 1, xã Quảng La) vẫn gắn bó với công việc đồng áng. Không có quan hệ lao động để tham gia BHXH bắt buộc như công nhân, viên chức, nhưng từ năm 2019 bà Luyến đã lựa chọn tham gia BHXH tự nguyện, với một mong muốn rất giản dị, sau này có lương hưu, có thêm một điểm tựa khi tuổi cao sức yếu. Khi Quảng Ninh triển khai chính sách hỗ trợ tiền đóng BHXH tự nguyện theo Nghị quyết số 02/2022/NQ-HĐND, gánh nặng đóng góp của bà Luyến được san sẻ thêm. Bà Luyến cho biết: Tôi tiếp tục duy trì tham gia và cho rằng việc rút ngắn thời gian đóng tối thiểu để hưởng lương. Nay thời gian đóng tối thiểu để hưởng lương hưu rút xuống còn 15 năm, tôi thấy những người ở độ tuổi như mình có thêm cơ hội để tiếp tục tham gia.

Còn chị Nguyễn Thị Thu Hiền (45 tuổi, khu phố 7, phường Hà Tu), từng tham gia BHXH tự nguyện từ năm 2015 đến năm 2018 rồi phải tạm dừng vì thu nhập không ổn định. Sau khi được tư vấn về các chính sách hỗ trợ mới, chị quay trở lại hệ thống, lựa chọn mức thu nhập đóng 3 triệu đồng/tháng. Nhờ phần hỗ trợ từ ngân sách Trung ương và địa phương, số tiền thực tế chị phải đóng còn 528.000 đồng/tháng. Với chị, BHXH tự nguyện không chỉ là tích lũy để có lương hưu mà còn là cách chủ động chuẩn bị cho tuổi già, giảm dần sự phụ thuộc vào các con.

Đằng sau những con số về người tham gia là những câu chuyện như thế. Một người nông dân muốn có khoản thu nhập ổn định khi không còn sức lao động. Một tiểu thương muốn tuổi già bớt phụ thuộc con cháu; một lao động tự do mong khi ốm đau, về hưu vẫn có điểm tựa. Chính sách an sinh chỉ thật sự đi vào cuộc sống khi chạm tới những mong muốn rất đời thường ấy.

Và cũng từ đó có thể nhìn rõ hơn ý nghĩa của sự “hào sảng” trong chính sách an sinh của Quảng Ninh. Đó không đơn thuần là mức chi cao hơn, mà là việc địa phương chủ động dành thêm một phần nguồn lực của mình để người dân có khả năng bước vào hệ thống an sinh lâu dài.

Nhiều quyết sách đã ra đời hướng đến việc lấy người dân làm trung tâm. Nghị quyết số 02/2022/NQ-HĐND là một trong những dấu ấn rõ nét. Giai đoạn 2023-2027, ngoài phần ngân sách Trung ương hỗ trợ theo quy định, Quảng Ninh hỗ trợ thêm bằng 30% mức đóng đối với người tham gia BHXH tự nguyện thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo và 20% đối với các nhóm còn lại. Thời gian hỗ trợ theo thời gian thực tế tham gia nhưng tối đa 5 năm trong thời gian nghị quyết có hiệu lực. Khi Luật BHXH năm 2024 có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 và mức hỗ trợ của Trung ương được nâng lên “lực đẩy kép” từ chính sách quốc gia và chính sách riêng của Quảng Ninh càng làm giảm phần tiền người dân phải tự đóng. Khi cộng gộp hai nguồn hỗ trợ, mức hỗ trợ lên tới 80% đối với hộ nghèo, 70% đối với hộ cận nghèo và một số nhóm đặc thù, 50% đối với người dân tộc thiểu số và 40% đối với nhóm còn lại. Đồng thời, thời gian đóng BHXH tối thiểu để đủ điều kiện hưởng lương hưu được rút từ 20 năm xuống 15 năm; người tham gia BHXH tự nguyện còn được mở rộng thêm quyền lợi thai sản bên cạnh hưu trí, tử tuất.

Tính từ năm 2023 đến hết tháng 6/2026, Quảng Ninh đã hỗ trợ gần 50.000 người tham gia BHXH tự nguyện, với tổng kinh phí ngân sách khoảng 141,7 tỷ đồng. Con số đó cho thấy một lựa chọn ngân sách rất rõ: dùng một phần nguồn lực hôm nay để cùng người dân tích lũy cho ngày mai.

Nếu BHXH tự nguyện tạo điểm tựa về thu nhập khi về già, thì BHYT lại là “lá chắn” trước những rủi ro sức khỏe có thể đến bất cứ lúc nào. Bởi vậy, từ ngày 1/1/2026, Nghị quyết số 91/2025/NQ-HĐND của HĐND thành phố tiếp tục mở rộng chính sách hỗ trợ đóng BHYT trong giai đoạn 2026-2030. Người đang hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng theo quy định của địa phương; người từ đủ 65 tuổi trở lên chưa được bảo đảm BHYT từ chính sách khác; người dân tộc thiểu số thuộc các địa bàn theo quy định được hỗ trợ 100% mức đóng. Người thuộc hộ vừa thoát nghèo, thoát cận nghèo được hỗ trợ 80%; hộ cận nghèo được địa phương hỗ trợ thêm 30% để đủ 100% mức đóng; hộ làm nông, lâm, ngư nghiệp có mức sống trung bình được hỗ trợ thêm 50%, nâng tổng mức hỗ trợ lên 80%.

Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, Quảng Ninh đã bố trí trên 89,3 tỷ đồng để hỗ trợ đóng BHYT cho 131.213 người. Ở đây, ý nghĩa của chính sách vượt ra ngoài giá trị của một tấm thẻ bảo hiểm. Với một người cao tuổi không còn nguồn thu ổn định, đó là cơ hội được khám, chữa bệnh mà không phải cân nhắc quá nhiều giữa tiền thuốc và chi tiêu sinh hoạt. Với một gia đình vừa thoát nghèo, tấm thẻ BHYT góp phần ngăn một cơn bệnh kéo họ trở lại vòng nghèo khó. Với người dân ở vùng dân tộc thiểu số, miền núi, biển đảo, đó là cách khoảng cách trong tiếp cận dịch vụ y tế tiếp tục được thu hẹp. Đó chính là tính “bao trùm” của an sinh: không chỉ giúp người đã khó khăn, mà còn tạo một vành đai phòng vệ để người dân không rơi vào khó khăn khi gặp biến cố.

Hiệu quả của chính sách được phản ánh rõ hơn qua tốc độ mở rộng diện bao phủ. Tính đến ngày 31/8/2026, thành phố Quảng Ninh có 361.560 người tham gia BHXH, chiếm 55,62% lực lượng lao động, tăng 43.150 người so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, số người tham gia BHXH tự nguyện đạt 51.806 người, tăng 14,4% so với cùng kỳ năm trước. Số người tham gia BHTN đạt 294.810 người, tương đương 45,36% lực lượng lao động trong độ tuổi. Đặc biệt, số người tham gia BHYT đã lên tới 1.337.131 người, đưa tỷ lệ bao phủ BHYT đạt 96,46% dân số.

Nếu chỉ nhìn những tỷ lệ ấy như một bảng thống kê, rất dễ bỏ qua ý nghĩa xã hội phía sau. Hơn 51.000 người tham gia BHXH tự nguyện đồng nghĩa với hàng chục nghìn lao động ở khu vực phi chính thức đã chủ động bước vào hệ thống an sinh. Gần 1,34 triệu người có BHYT là từng ấy người có cơ chế chia sẻ chi phí khi đau ốm. Gần 295.000 người tham gia BHTN là một lớp bảo vệ đối với người lao động khi việc làm bị gián đoạn.

Đối với BHTN, tính nhân văn của chính sách không nằm ở một cơ chế hỗ trợ tiền đóng riêng của địa phương như: BHXH tự nguyện hay BHYT, mà thể hiện ở việc bảo vệ đầy đủ quyền tham gia của người lao động, kiểm soát tình trạng chậm đóng, trốn đóng và giải quyết quyền lợi kịp thời khi họ mất việc. Trong tháng 8/2026, cơ quan BHXH thành phố tiếp tục phối hợp các cơ quan liên quan rà soát doanh nghiệp chưa tham gia hoặc tham gia chưa đầy đủ, đôn đốc các đơn vị chậm đóng và xử lý những hành vi ảnh hưởng đến quyền lợi BHXH, BHYT, BHTN của người lao động.

BHXH vì thế, không chỉ là câu chuyện “đóng bao nhiêu, hưởng bao nhiêu”. Ở tầng sâu hơn, đó là cơ chế xã hội cùng chia sẻ rủi ro. Người khỏe chia sẻ với người ốm; người đang có việc làm cùng tích lũy cho khi mất việc; thế hệ đang làm việc chuẩn bị cho tuổi già; cộng đồng cùng tạo nguồn lực để không một cá nhân phải đơn độc gánh toàn bộ hậu quả của bệnh tật, thất nghiệp hay suy giảm khả năng lao động.

Số tiền chi trả cho thấy quy mô của “tấm lưới” ấy. Chỉ trong 8 tháng của năm 2026, tổng số tiền chi các chế độ BHXH, BHTN trên địa bàn thành phố đạt 6.472 tỷ đồng, tăng 4,4% so với cùng kỳ năm 2025. Riêng chi khám, chữa bệnh BHYT trong 8 tháng năm 2026 đạt trên 2.020 tỷ đồng với trên 1,8 triệu lượt người khám chữa bệnh. Những số liệu trên cho thấy, số tiền cuối cùng trở về với đời sống là khoản lương hưu đều đặn mỗi tháng; là tiền trợ cấp khi người lao động mất việc; là chi phí cho một ca phẫu thuật, một đợt điều trị dài ngày; là phần viện phí mà một gia đình không phải bán tài sản hay vay mượn để trang trải.

Một chính sách tốt chỉ phát huy đầy đủ giá trị khi người dân biết, hiểu, tiếp cận thuận lợi và được bảo đảm quyền lợi. Vì vậy, điều đáng chú ý trong cách thành phố Quảng Ninh tổ chức thực hiện là sự dịch chuyển từ tư duy “quản lý đối tượng” sang “phục vụ người tham gia”. Trong 8 tháng năm 2026, BHXH thành phố phối hợp tổ chức 171 hội nghị; có 959 lượt tin, bài, video truyền thông và 4.296 lượt nội dung trên môi trường internet, mạng xã hội; các hoạt động đối thoại trực tiếp với doanh nghiệp, người lao động và tư vấn tại ngày hội việc làm tiếp tục được triển khai.

Đặc biệt, chính quyền cơ sở mới là nơi chính sách thực sự “chạm” tới người dân. Cán bộ xã, phường, khu phố hiểu từng hoàn cảnh, biết gia đình nào vừa thoát nghèo, người cao tuổi nào chưa có thẻ BHYT, lao động nào làm nghề tự do chưa tham gia BHXH. Từ những cuộc họp khu dân cư, những buổi tư vấn nhỏ, thậm chí những lần đến tận nhà vận động, một chủ trương lớn được chuyển thành quyết định tham gia của từng người.

Phó Chủ tịch UBND phường Hiệp Hòa Đào Thị Hương Giang cho biết: Để chính sách BHXH, BHYT đến gần hơn với người dân, chúng tôi đã giao phòng chuyên môn tham mưu triển khai; đồng thời tăng cường phối hợp giữa các khu phố, cơ quan, đơn vị với MTTQ và các đoàn thể trong công tác tuyên truyền, vận động. Qua đó, từng bước nâng cao nhận thức, tạo sự đồng thuận và khuyến khích người dân chủ động tham gia BHXH, BHYT, góp phần mở rộng diện bao phủ an sinh xã hội trên địa bàn.

Cùng với đưa chính sách đến gần dân về mặt địa lý, chuyển đổi số đang đưa chính sách đến gần hơn về thời gian và thủ tục. Từ khám chữa bệnh BHYT bằng căn cước công dân gắn chíp, sử dụng VssID, VNeID thay cho thẻ giấy, giao dịch điện tử, dịch vụ công trực tuyến đến thanh toán lương hưu, trợ cấp qua tài khoản…, người dân ngày càng ít phải đi lại và chờ đợi.

Tại các cơ sở khám, chữa bệnh, việc sử dụng CCCD gắn chíp hoặc ứng dụng số thay thẻ BHYT đã trở thành phương thức quen thuộc. Bệnh viện Bãi Cháy là một trong những đơn vị sớm triển khai, giúp người bệnh chỉ cần xác thực thông tin để thực hiện quy trình khám chữa bệnh. Hệ thống cơ sở KCB trên địa bàn đã kết nối với dữ liệu BHXH, từng bước biến “tấm thẻ” hữu hình thành quyền lợi an sinh có thể được xác thực bằng dữ liệu.

Đây cũng là một khía cạnh quan trọng của chính sách nhân văn trong thời đại số: hỗ trợ không chỉ là cho thêm tiền, mà còn là giảm chi phí thời gian, công sức, giảm thủ tục và tạo ra một hệ thống phục vụ mà ở đó người yếu thế không bị yếu thế thêm chỉ vì không quen với quy trình hành chính.

Đặt BHXH, BHYT, BHTN vào tổng thể chính sách xã hội của thành phố Quảng Ninh càng thấy rõ hơn lựa chọn phát triển lấy con người làm trung tâm. Trong 6 tháng đầu năm 2026, tổng chi an sinh xã hội trên địa bàn thành phố Quảng Ninh đạt 1.870 tỷ đồng, tăng 47,2% so với cùng kỳ năm 2025. Thành phố bố trí trên 154,3 tỷ đồng cho chính sách trợ giúp xã hội và hỗ trợ BHYT; trong đó trên 89,3 tỷ đồng dành hỗ trợ BHYT cho 131.213 người. Cuối năm 2025, thành phố Quảng Ninh không còn hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều quốc gia.

Nghị quyết số 90/2025/NQ-HĐND của HĐND thành phố tiếp tục nâng mức chuẩn trợ giúp xã hội lên 700.000 đồng/tháng trong giai đoạn 2026-2030, mở rộng sự hỗ trợ đối với các nhóm bảo trợ xã hội và những trường hợp đặc thù. Cùng với đó, Nghị quyết số 65/2025/NQ-HĐND nâng mức trợ cấp hưu trí xã hội từ 500.000 đồng lên 700.000 đồng/tháng cho các nhóm đủ điều kiện; vì vậy thành phố có khoảng 22.000 người mỗi năm được thụ hưởng, với kinh phí trên 52 tỷ đồng.

An sinh còn được nối dài từ tuổi học đường. Đến hết tháng 6/2026, thành phố Quảng Ninh có 281.521 học sinh, sinh viên tham gia BHYT, đạt 99,98% tổng số học sinh; kinh phí hỗ trợ trong 6 tháng đầu năm trên 158 tỷ đồng. Từ một đứa trẻ đến trường, một công nhân đang làm việc trong khu công nghiệp, người bán hàng nhỏ ở khu dân cư, người nông dân ngoài cánh đồng, người lao động không may mất việc cho đến người cao tuổi đã rời thị trường lao động…, hệ thống chính sách được thiết kế để mỗi giai đoạn của cuộc đời đều có một cơ chế chia sẻ rủi ro phù hợp.

Với thành phố Quảng Ninh, vùng đất lớn lên cùng ngành Than và truyền thống cộng đồng bền chặt của người Vùng mỏ, những chính sách ấy còn mang một sắc thái riêng. “Hào sảng” không phải là chi tiêu không tính toán, mà là sẵn sàng dành nguồn lực tương xứng với thành quả phát triển để chăm lo cho con người. “Nghĩa tình” không dừng ở sự sẻ chia lúc hoạn nạn, mà được thể chế hóa thành những chính sách có nguồn kinh phí, đối tượng, mức hưởng và thời gian thực hiện cụ thể.

Một chính sách an sinh có giá trị không chỉ bởi mức hỗ trợ hôm nay, mà còn bởi khả năng duy trì lâu dài. Điều này đang được thành phố Quảng Ninh tính đến khá sớm. Nghị quyết số 02/2022/NQ-HĐND về hỗ trợ BHXH tự nguyện sẽ kết thúc giai đoạn thực hiện vào cuối năm 2027. Ngay trong năm 2026, thành phố đã bắt đầu quá trình xây dựng chính sách cho giai đoạn tiếp theo.

Ngày 15/9/2026, Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Quảng Ninh tổ chức hội nghị phản biện xã hội đối với dự thảo Nghị quyết quy định chính sách hỗ trợ tiền đóng BHXH cho người tham gia BHXH tự nguyện giai đoạn 2027-2031. Dự thảo được xây dựng trên cơ sở kế thừa Nghị quyết số 02/2022/NQ-HĐND; đồng thời cập nhật Luật BHXH năm 2024 và các quy định mới. Theo Phó Giám đốc BHXH thành phố Nguyễn Huy Thông, nội dung trên vẫn là dự thảo đang trong quá trình xây dựng, phản biện, chưa phải chính sách đã có hiệu lực; nhưng việc chuẩn bị từ sớm cho thấy tư duy duy trì tính liên tục của lưới an sinh trên địa bàn thành phố.

Cùng với đó, Kế hoạch phát triển người tham gia BHXH, cải cách chính sách BHXH giai đoạn 2026-2030 tiếp tục xác định BHXH là một trụ cột chính của hệ thống an sinh xã hội, là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và hướng tới mục tiêu BHXH cho mọi người lao động. Việc thực hiện BHYT toàn dân trong giai đoạn mới cũng được đặt trong trách nhiệm chung của cấp ủy, chính quyền, các cơ quan và toàn xã hội.

Thành phố Quảng Ninh đang bước đi nhanh trên hành trình phát triển mới. Hạ tầng hiện đại hơn, không gian đô thị rộng mở hơn, những động lực tăng trưởng mới đang được hình thành. Nhưng phía sau những đại dự án, những chỉ số kinh tế hay diện mạo đô thị, thước đo cuối cùng của phát triển vẫn phải trở về với con người: người dân sống có tốt hơn không, khi ốm đau có được chăm sóc không, khi mất việc có điểm tựa không, khi tuổi già có nguồn thu nhập và sự bảo đảm hay không.

Một tấm thẻ BHYT cho người cao tuổi, khoản hỗ trợ đóng BHXH cho lao động tự do, trợ cấp khi mất việc hay đồng lương hưu đều đặn mỗi tháng… đều là những hỗ trợ thiết thực, giúp người dân thêm vững tâm trong cuộc sống. Chính từ những điều tưởng nhỏ ấy, chiều sâu của chính sách an sinh và chất lượng phát triển của một địa phương được thể hiện rõ nét. Bởi phát triển bao trùm không phải là tất cả mọi người cùng đi với một tốc độ, mà là không để một người phải đứng lại chỉ vì tuổi già, bệnh tật, mất việc hay hoàn cảnh kinh tế.

Và có lẽ, đó cũng là cách tinh thần hào sảng, nghĩa tình của người Vùng mỏ được viết tiếp trong một thời đại mới: không chỉ bằng sự sẻ chia giữa con người với con người, mà bằng một hệ thống chính sách ngày càng rộng mở, bền vững; để thành quả phát triển của thành phố Quảng Ninh được chuyển hóa thành sự an tâm, sức khỏe và một tương lai có điểm tựa cho mỗi người dân.

Dương Trường
Trình bày: Tất Đạt