Từ những tuyến đường từng là điểm nghẽn, Quảng Ninh đã từng bước hình thành hệ thống hạ tầng giao thông đồng bộ, hiện đại với cao tốc, quốc lộ, cảng biển, sân bay, đường thủy và các công trình kết nối liên vùng. Quan điểm “giao thông đi trước một bước” không chỉ tạo nên diện mạo mới cho kết cấu hạ tầng mà còn mở rộng không gian đô thị, công nghiệp, du lịch, thương mại và logistics, tạo nền tảng để Quảng Ninh bước vào giai đoạn phát triển mới với những yêu cầu cao hơn về tính kết nối và năng lực cạnh tranh.
Có một thời gian dài, giao thông là một trong những điểm nghẽn lớn đối với sự phát triển của Quảng Ninh. Địa hình kéo dài, bị chia cắt bởi sông, biển; các khu vực phía Tây, phía Đông có khoảng cách địa lý lớn; kết nối với Hà Nội, Hải Phòng và các địa phương trong vùng còn nhiều hạn chế. Để di chuyển từ Quảng Ninh đến nhiều địa phương lân cận phải qua các tuyến phà; việc đi Móng Cái cũng mất rất nhiều thời gian. Giao thông khi đó trở thành một “điểm nghẽn” đối với thu hút đầu tư và giao thương.
Từ thực tế đó, quan điểm “giao thông đi trước mở đường” dần trở thành một định hướng xuyên suốt trong quá trình phát triển của Quảng Ninh. Thay vì chỉ trông chờ nguồn lực bên ngoài, địa phương chủ động huy động các nguồn lực để đầu tư những công trình có tính kết nối liên vùng, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội. Đây là một trong những đột phá chiến lược quan trọng giúp mở ra không gian phát triển mới.
Nhìn lại quá trình phát triển hạ tầng những năm qua, giao thông có thể xem là một trong những lĩnh vực tạo dấu ấn rõ nét nhất trong diện mạo phát triển của Quảng Ninh. Từ một địa phương có địa hình trải dài, vừa có miền núi, đồng bằng, ven biển, vừa có nhiều đảo và khu vực biên giới, bài toán kết nối luôn đặt ra những yêu cầu đặc thù. Vì vậy, đầu tư giao thông không đơn thuần nhằm đáp ứng nhu cầu đi lại mà được xác định là một trong những nền tảng để mở rộng không gian phát triển.
Dấu ấn rõ nét nhất là trục cao tốc dọc Quảng Ninh từ cầu Bạch Đằng đến Móng Cái. Ba tuyến Hạ Long - Hải Phòng, Hạ Long - Vân Đồn và Vân Đồn - Móng Cái tạo thành tuyến cao tốc dài khoảng 176km, kết nối Quảng Ninh với Hải Phòng, Hà Nội và các trung tâm kinh tế phía Bắc. Cao tốc Vân Đồn - Móng Cái, dài hơn 80km, hoàn thành năm 2022, đã hoàn thiện mảnh ghép cuối cùng của trục cao tốc xuyên suốt địa bàn.
Điểm đáng chú ý không nằm ở những con số kilomet đường được xây dựng, mà ở sự thay đổi về không gian phát triển. Khi cao tốc được nối dài, khoảng cách giữa Hạ Long với Vân Đồn, Móng Cái và các khu vực khác được rút ngắn. Các khu công nghiệp, khu kinh tế, đô thị, cảng biển, cửa khẩu và điểm du lịch được đặt trong một mạng lưới kết nối thuận lợi hơn.
Cùng với cao tốc là mạng lưới quốc lộ, đường tỉnh, đường đô thị và các tuyến đường kết nối khu vực miền núi, biên giới, ven biển. Những cây cầu lớn như Bạch Đằng, Cửa Lục 1, Cửa Lục 3, các cầu kết nối Vân Đồn... tiếp tục góp phần khắc phục những rào cản về địa hình. Một tuyến đường vì thế không còn đơn thuần là một công trình giao thông. Phía sau mỗi tuyến đường là khả năng hình thành những khu đô thị mới, mở rộng các khu công nghiệp, kết nối các điểm du lịch, đưa hàng hóa đến thị trường nhanh hơn và tạo thêm điều kiện để thu hút nguồn lực đầu tư.
Từ việc giải quyết “điểm nghẽn” giao thông, Quảng Ninh đã chuyển sang một giai đoạn mới trong chủ động tạo mạng lưới giao thông để mở không gian tăng trưởng.
Nếu cao tốc tạo nên “trục xương sống” trên đất liền thì cảng biển, sân bay và đường thủy mở rộng khả năng kết nối của Quảng Ninh ra không gian biển và quốc tế.
Quảng Ninh có lợi thế đặc biệt khi sở hữu đầy đủ các loại hình giao thông quan trọng, gồm đường bộ, đường sắt, đường biển, đường thủy nội địa và hàng không. Sự hiện diện của nhiều phương thức vận tải tạo điều kiện để địa phương phát triển mô hình giao thông đa phương thức, trong đó mỗi loại hình đảm nhận một vai trò và bổ trợ cho nhau.
Trong đó, Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn là một mắt xích quan trọng trong mạng lưới kết nối. Sân bay tạo thêm phương thức tiếp cận Quảng Ninh bằng đường hàng không, đặc biệt có ý nghĩa đối với phát triển du lịch, dịch vụ và thu hút đầu tư.
Ở phía biển, hệ thống cảng tiếp tục được xác định là một cấu phần quan trọng của hạ tầng kinh tế. Lợi thế về biển, vị trí gần các trung tâm kinh tế phía Bắc và kết nối với các tuyến giao thông xuyên tỉnh tạo điều kiện để Quảng Ninh phát triển cảng biển gắn với logistics, xuất nhập khẩu và công nghiệp.
Đáng chú ý, định hướng phát triển cảng biển đang được gắn với việc nâng cao năng lực kết nối phía sau cảng. Một số dự án đường kết nối cao tốc với cảng được triển khai nhằm tạo sự liên thông giữa mạng đường bộ và hệ thống cảng. Tại khu vực Vạn Ninh, tuyến đường kết nối từ cao tốc Vân Đồn - Móng Cái đến cảng có chiều dài gần 9,5km, được xác định là một trong những công trình tạo động lực cho việc phát triển cảng biển.
Cùng với đó, các tuyến luồng hàng hải tiếp tục được quan tâm đầu tư, duy tu, nâng cấp. Một số tuyến như luồng sông Chanh, luồng Cẩm Phả, luồng Hòn Gai - Cái Lân được đưa vào kế hoạch rà soát đầu tư, góp phần nâng cao năng lực khai thác cảng và kết nối logistics.
Điều này cho thấy tư duy về giao thông đang được mở rộng không chỉ xây đường để phương tiện lưu thông mà phải tạo được chuỗi kết nối từ nơi sản xuất đến cảng, từ cảng đến thị trường, từ sân bay đến các trung tâm du lịch và đô thị.
Hạ tầng giao thông Quảng Ninh đã có bước phát triển mạnh, song yêu cầu của giai đoạn mới cũng cao hơn. Khi không gian phát triển được mở rộng, nhu cầu vận tải, lưu thông hàng hóa, đi lại của người dân và du khách cũng tăng theo. Vì vậy, bài toán đặt ra không chỉ là xây dựng mới mà còn phải khai thác hiệu quả, duy tu thường xuyên và nâng cao chất lượng toàn mạng lưới.
Một trong những yêu cầu quan trọng là tăng tính liên thông giữa các phương thức vận tải. Một tuyến cao tốc sẽ phát huy hiệu quả cao hơn khi kết nối thuận lợi với cảng biển, sân bay, khu công nghiệp, cửa khẩu và các trung tâm đô thị. Ngược lại, cảng biển cũng chỉ phát huy hết công suất khi có hệ thống đường bộ và đường thủy kết nối đồng bộ.
Đây là hướng đi đang được Quảng Ninh chú trọng trong các quy hoạch và dự án mới. Các công trình giao thông được đặt trong mối quan hệ với quy hoạch đô thị, khu kinh tế, cảng biển, sân bay và các trung tâm động lực, thay vì phát triển riêng lẻ.
Cùng với đầu tư xây dựng, yêu cầu về giao thông xanh, giao thông thông minh và quản lý vận hành hiện đại cũng ngày càng rõ nét. Việc ứng dụng công nghệ trong giám sát, điều hành; nâng cao an toàn giao thông; phát triển vận tải công cộng; sử dụng phương tiện thân thiện với môi trường sẽ là những yếu tố quan trọng trong quá trình xây dựng các đô thị hiện đại.
Từ những tuyến cao tốc đã hoàn thành đến những dự án cảng biển, đường kết nối và hạ tầng đô thị đang được triển khai, bức tranh giao thông Quảng Ninh đang chuyển dần từ những công trình riêng lẻ thành một mạng lưới kết nối đa chiều.
Và giá trị cuối cùng của mạng lưới ấy không chỉ được đo bằng số kilomet đường hay số lượng công trình. Đó là khả năng đưa người dân đến gần hơn với các dịch vụ, đưa hàng hóa đến nhanh hơn với thị trường, đưa du khách đến thuận lợi hơn với các điểm đến và đưa các nhà đầu tư tiếp cận dễ dàng hơn với những không gian phát triển mới.
Mở đường cũng chính là mở không gian. Khi những tuyến giao thông tiếp tục được nối dài, những cực tăng trưởng được kết nối và các phương thức vận tải được tích hợp, hạ tầng giao thông sẽ tiếp tục là một trong những nền tảng quan trọng để thành phố Quảng Ninh phát huy lợi thế, nâng cao năng lực cạnh tranh và hướng tới một không gian phát triển hiện đại, liên kết và bền vững.
Thực hiện: NGỌC HUYỀN
Trình bày: MẠNH HÀ
